Vəkildən boşanmış qadınlara mühüm xəbər: Bu hüququnuz var imiş

HÜQUQ

02.09.2026, 13:13

Boşanmış qadının keçmiş ərinin evinə pay hüququ varmı? – Vəkil açıqladı

Boşanmadan sonra ər-arvad arasında əmlak bölgüsünün aparılmaması sonradan ciddi hüquqi problemlərə səbəb ola bilər. Xüsusilə tərəflər nikah dövründə ev, mənzil və ya digər daşınmaz əmlak əldə ediblərsə, lakin boşanarkən həmin əmlakı bölməyiblərsə, illər sonra tərəflərdən birinin vəfat etməsi vəziyyəti daha da mürəkkəbləşdirə bilər. Belə hallarda ən çox verilən suallardan biri də budur: illər əvvəl boşanmış qadın keçmiş ərinin ölümündən sonra nikah dövründə alınmış evdən pay tələb edə bilərmi?

Məsələ ilə bağlı Vəkil Könül Yaqubova Oxu24.com-a açıqlamasında bildirib ki, burada ilk növbədə iki fərqli hüquqi məsələ bir-birindən ayrılmalıdır: vərəsəlik hüququ və nikah dövründə əldə edilmiş ümumi əmlak üzərində keçmiş ər-arvadın mülkiyyət hüququ.

Vəkilin sözlərinə görə, boşanmış şəxsin keçmiş həyat yoldaşının ölümündən sonra onun qanuni vərəsəsi olması mümkün deyil. Yəni şəxs boşandıqdan sonra artıq mərhumun həyat yoldaşı statusunu daşımır və buna görə də onun vərəsələri sırasına ər və ya arvad kimi daxil edilmir. Bu baxımdan, boşanmış qadının keçmiş ərinin ölümündən sonra “mən onun arvadı olmuşam” əsaslandırması ilə birbaşa mirasdan pay tələb etməsi mümkün deyil.

“Burada çox maraqlı və tez-tez qarışdırılan məqam var. İnsanlar bəzən düşünürlər ki, keçmiş ər vəfat edibsə, vaxtilə onun həyat yoldaşı olmuş qadına da mirasdan pay düşə bilər. Əslində isə boşanma baş verdiyi andan tərəflərin ər-arvad kimi hüquqi münasibətləri sona çatır. Ona görə də keçmiş ər-arvad bir-birinin qanuni vərəsəsi hesab olunmur. Mərhumun həyat yoldaşı kimi vərəsəlik hüququ yalnız ölüm anında qüvvədə olan nikah münasibətinə əsaslanır”, – deyə Könül Yaqubova bildirib.

Lakin vəkil qeyd edib ki, məsələ bununla bitmir. Əgər söhbət nikah dövründə ər-arvad tərəfindən birlikdə alınmış evdən gedirsə, həmin evin taleyinə ayrıca hüquqi qiymət verilməlidir.

Belə ki, nikah müddətində əldə edilən əmlak, qanunda nəzərdə tutulan istisnalar nəzərə alınmaqla, ər-arvadın ümumi birgə mülkiyyəti hesab edilə bilər. Bu baxımdan evin yalnız ərin və ya yalnız arvadın adına rəsmiləşdirilməsi avtomatik olaraq həmin əmlakın yalnız həmin şəxsə məxsus olması anlamına gəlmir. Əgər ev nikah dövründə əldə olunubsa və onun alınması üçün ailənin ümumi vəsaitlərindən istifadə edilibsə, digər tərəfin də həmin əmlakda pay hüququ məsələsi yarana bilər.

Dövlət Komitəsinin də izahına görə, nikah dövründə əldə edilmiş ümumi əmlak tərəflər arasında razılaşma yolu ilə və ya mübahisə yarandıqda məhkəmə qaydasında bölünə bilər. Bir qayda olaraq, belə əmlak bölünərkən tərəflərin payları bərabər hesab olunur, lakin konkret hallardan asılı olaraq məhkəmə fərqli yanaşma da tətbiq edə bilər.

Bu səbəbdən, məsələn, qadın keçmiş əri ilə 6 il əvvəl boşanıbsa, lakin nikah dövründə alınmış ev həmin vaxt bölünməyibsə, keçmiş ərinin sonradan vəfat etməsi avtomatik olaraq qadının həmin evdəki mümkün mülkiyyət hüququnu “miras hüququna” çevirmir. Əksinə, qadının iddiası varsa, söhbət əvvəlcə onun nikah dövründə həmin əmlakda yaranmış mülkiyyət payından gedə bilər.

“Burada çox vacib fərq var. Qadın keçmiş ərinin vərəsəsi kimi deyil, vaxtilə nikah dövründə əldə edilmiş ümumi əmlakda özünün olduğunu iddia etdiyi payın sahibi kimi çıxış edə bilər. Əgər həmin əmlakın bir hissəsinin ona məxsus olduğu hüquqi baxımdan müəyyən edilirsə, bu hissə onun mirasdan aldığı pay hesab olunmur. Bu, onun öz mülkiyyət payıdır. Mərhumun əmlakında qalan hissə isə artıq onun miras kütləsinə daxil ola və qanun üzrə vərəsələr arasında bölüşdürülə bilər”, – deyə vəkil vurğulayıb.

Könül Yaqubova bildirib ki, belə hallarda ən mühüm məsələlərdən biri də iddia müddətidir. Ailə Məcəlləsinin 36.9-cu maddəsinə əsasən, nikah pozulduqda ər-arvadın ümumi əmlakının bölünməsi ilə bağlı tələblərə 3 illik iddia müddəti tətbiq olunur. Bu norma boşanmış şəxslərin ümumi əmlak məsələsini uzun illər açıq saxlamamasını və əmlak münasibətlərini vaxtında rəsmiləşdirməsini nəzərdə tutur.

“Əgər ər-arvad boşanıb və nikah dövründə əldə etdikləri ümumi əmlakı bölməyiblərsə, bu məsələni illərlə təxirə salmaq düzgün deyil. Qanun belə tələblər üçün üç illik iddia müddəti müəyyən edir. Ona görə də boşanmadan uzun illər sonra, xüsusilə tərəflərdən biri vəfat etdikdən sonra məsələni gündəmə gətirmək hüquqi baxımdan daha mürəkkəb vəziyyət yaradır”, – deyə Könül Yaqubova qeyd edib.

Bununla belə, vəkilin sözlərinə görə, “boşanmadan düz üç il keçdi və həmin gündən etibarən bütün hallarda hüquq avtomatik olaraq yox oldu” kimi yanaşmaq da düzgün deyil. Çünki Konstitusiya Məhkəməsinin hüquqi mövqeyinə əsasən, Ailə Məcəlləsinin 36.9-cu maddəsində üç illik iddia müddəti göstərilsə də, həmin müddətin başlanğıcı ayrıca müəyyən edilməyib. Bu məsələdə Mülki Məcəllənin qaydaları tətbiq olunur və iddia müddətinin axımı şəxsin öz hüququnun pozulduğunu bildiyi və ya bilməli olduğu gündən hesablanır.

Bu isə o deməkdir ki, konkret iş üzrə yalnız “boşanmadan 6 il keçib” faktına baxaraq yekun hüquqi nəticə çıxarmaq olmaz. Məhkəmə əmlakın necə əldə edildiyini, tərəflərin həmin əmlakla bağlı münasibətlərini, əmlakın bölünməməsinin səbəblərini və iddia müddətinin hansı andan hesablanmalı olduğunu da qiymətləndirə bilər.

Vəkil bildirib ki, xüsusilə daşınmaz əmlakla bağlı mübahisələrdə sənədlərin araşdırılması mühüm əhəmiyyət daşıyır. Evin hansı tarixdə alınması, həmin tarixdə tərəflərin nikahda olub-olmaması, evin alınmasına sərf edilən vəsaitin mənbəyi, əmlakın kimin adına rəsmiləşdirilməsi, tərəflər arasında əvvəllər hər hansı razılaşmanın olub-olmaması və boşanma zamanı əmlak məsələsinin müzakirə edilib-edilməməsi kimi hallar hüquqi qiymətləndirməyə təsir göstərə bilər.

“Əmlakın nikah dövründə alınması çox vacib faktdır, amma təkbaşına bütün suallara cavab vermir. Həmin evin həqiqətən ər-arvadın ümumi əmlakı olub-olmaması, onun hansı vəsait hesabına alınması və tərəflərin bu əmlakla bağlı hüquqlarının sonradan necə dəyişməsi müəyyən edilməlidir. Əgər əmlak bölünməyibsə, bununla bağlı iddianın vaxtında irəli sürülüb-sürülməməsi də ayrıca araşdırılmalıdır”, – deyə Könül Yaqubova əlavə edib.

Digər tərəfdən, keçmiş ər öldükdən sonra qadının qarşısında yaranan vəziyyət onun vərəsəlik hüququ ilə qarışdırılmamalıdır. Mülki Məcəllənin 1163-cü maddəsində nikahı ləğv etmiş ər-arvadın bir-birindən sonra vərəsə ola bilməyəcəyi birbaşa göstərilir. Eyni zamanda Mülki Məcəllənin 1162-ci maddəsinə əsasən, sağ qalan ər və ya arvadın birgə mülkiyyətdə olan öz payı vərəsəlik hüququna daxil edilmir.

Yəni keçmiş ər vəfat etdikdə onun vaxtilə həyat yoldaşı olmuş qadın “mən də birinci növbəli vərəsəyəm” deyərək mərhumun mirasından pay tələb edə bilməz. Lakin əgər söhbət nikah dövründə alınmış və bölünməmiş ümumi əmlakdan gedirsə, qadının həmin əmlakda öz mülkiyyət payı ilə bağlı ayrıca hüquqi məsələsi ortaya çıxa bilər.

Məsələn, tərəflər nikah dövründə bir ev alıblarsa və həmin ev ümumi birgə əmlak hesab olunursa, qadının həmin evdə öz payının olması məsələsi ayrıca qiymətləndirilə bilər. Mərhumun payı isə onun ölümündən sonra miras kütləsinə daxil olur və qanun üzrə vərəsələrinə keçir. Bu halda qadının mümkün payı ilə mərhumun vərəsələrinə keçən pay eyni hüquqi anlayış deyil.

“Ən çox edilən səhv budur ki, insanlar əmlak payı ilə vərəsəlik payını eyni hesab edirlər. Halbuki bunlar tamamilə fərqli məsələlərdir. Boşanmış qadın keçmiş ərinin vərəsəsi deyil. Amma nikah dövründə əldə edilmiş ümumi əmlakda onun ayrıca mülkiyyət payı məsələsi ola bilər. Həmin pay müəyyən edilərsə, bu, qadının mirasdan aldığı pay yox, öz mülkiyyət hüququnun həyata keçirilməsidir”, – deyə vəkil bildirib.

Könül Yaqubovanın sözlərinə görə, buna görə də belə vəziyyətlə üzləşən şəxslər “6 il keçib, deməli, heç bir hüququm yoxdur” və ya əksinə, “ev nikah dövründə alınıb, deməli, mütləq yarısı mənimdir” kimi qəti nəticələr çıxarmamalıdırlar.

“Belə işlərdə bütün sənədlərə baxmaq lazımdır. Boşanma haqqında sənəd, evin alqı-satqı sənədləri, çıxarış, evin alınma tarixi, ödənişlərin necə həyata keçirilməsi, tərəflərin boşanmadan sonra həmin əmlakdan necə istifadə etməsi və digər hallar əhəmiyyət daşıyır. Xüsusilə də iddia müddəti məsələsi ayrıca araşdırılmalıdır. Çünki qanunda üç illik müddət nəzərdə tutulsa da, onun hansı tarixdən hesablanması məsələsi konkret hallardan və hüququn pozulduğunun nə vaxt məlum olmasından asılı ola bilər”, – deyə vəkil vurğulayıb.

Beləliklə, 6 il əvvəl boşanmış və nikah dövründə alınmış evi keçmiş əri ilə bölməmiş qadının keçmiş ərinin ölümündən sonra həmin evə münasibətdə vəziyyəti ilk baxışdan göründüyü qədər sadə deyil. O, keçmiş ərinin qanuni vərəsəsi ola bilməz. Lakin evin nikah dövründə əldə edilmiş ümumi əmlak olması və qadının həmin əmlakda mülkiyyət payının yaranması məsələsi ayrıca hüquqi qiymətləndirilə bilər. Bununla yanaşı, ümumi əmlakın bölünməsi ilə bağlı üç illik iddia müddəti də mühüm hüquqi maneə yarada bilər və konkret iş üzrə həmin müddətin necə hesablanması ayrıca müəyyən edilməlidir.

Məhz buna görə də boşanma zamanı əmlak məsələsinin “sonra həll edərik” deyə təxirə salınması sonradan həm tərəflər, həm də onların vərəsələri üçün ciddi hüquqi mübahisələrə səbəb ola bilər. Xüsusilə tərəflərdən biri vəfat etdikdə artıq söhbət yalnız keçmiş ər-arvad arasındakı münasibətdən getmir; məsələyə mərhumun vərəsələri, əmlakın miras kütləsinə daxil olub-olmaması və keçmiş həyat yoldaşının mümkün mülkiyyət payının olub-olmaması kimi əlavə hüquqi məsələlər də qoşulur.

Hazırladı: Turan Etibaroğlu

Həmçinin oxuyun