Ata evini oğluna verəndə ananın razılığı lazımdır? AÇIQLAMA  

Valideynlərin sağlığında sahib olduqları ev və ya digər daşınmaz əmlakı övladlarından birinə bağışlaması ailələr arasında tez-tez müzakirə olunan hüquqi məsələlərdəndir.Xüsusilə ata və ananın nikahda olduğu halda onlardan birinin digərinin razılığı olmadan evi oğluna və ya qızına bağışlayıb-bağışlaya bilməməsi, digər övladların belə qərara etiraz etmək hüququnun olub-olmaması və gələcəkdə həmin əmlaka vərəsəlik iddiasının irəli sürülüb-sürülə bilməsi ilə bağlı müxtəlif fikirlər səsləndirilir.

Məsələ ilə bağlı hüquqi nüansları açıqlayan vəkil Cahangir Qasımzadə Oxu24.com-a bildirib ki, belə hallarda əsas diqqət valideynlərin sağ və ya vəfat etmiş olmasına deyil, daşınmaz əmlakın hüquqi statusuna, onun kimin mülkiyyətində olmasına və hansı əsasla əldə edilməsinə yönəldilməlidir.

Vəkilin sözlərinə görə, valideynlərin sağ olması öz-özlüyündə onların hər ikisinin ev üzərində mülkiyyət hüququna malik olması anlamına gəlmir. Eyni zamanda evin yalnız atanın və ya ananın adına rəsmiləşdirilməsi də bütün hallarda həmin əmlakın yalnız həmin şəxsin şəxsi mülkiyyəti olduğunu göstərmir. Əmlakın nikah dövründə əldə edilib-edilməməsi, onun hansı vəsait hesabına alınması, hədiyyə və ya vərəsəlik yolu ilə əldə olunması kimi hallar hüquqi qiymətləndirmədə mühüm əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsinin 225.1-ci maddəsinə əsasən, ər-arvadın nikah dövründə qazandıqları əmlak, nikah müqaviləsində və ya tərəflər arasında bağlanmış razılaşmada başqa qayda nəzərdə tutulmayıbsa, onların ümumi mülkiyyəti hesab olunur. Yəni ev nikah dövründə əldə edilibsə, yalnız çıxarışda ər-arvaddan birinin adının göstərilməsi həmin əmlakın avtomatik olaraq yalnız onun şəxsi mülkiyyəti olması nəticəsinə gətirmir.

Cahangir Qasımzadə qeyd edib ki, burada əmlakın əldə edilmə tarixi xüsusilə vacibdir. Məsələn, ata evə nikaha daxil olmamışdan əvvəl sahib olubsa, həmin əmlak onun ayrıca mülkiyyəti hesab edilə bilər. Eyni qayda nikah dövründə hədiyyə və ya vərəsəlik yolu ilə əldə edilən əmlaka da tətbiq olunur. Mülki Məcəllənin 225.2-ci maddəsində bu hallar ayrıca göstərilir. Bu isə o deməkdir ki, ata nikahdan əvvəl öz adına olan və ayrıca mülkiyyətində qalan evi sonradan oğluna bağışlamaq istəyirsə, həmin əmlakın ümumi nikah əmlakı olub-olmaması məsələsi başqa cür qiymətləndirilir. Eyni zamanda ata həmin evi nikah dövründə valideynlərindən miras alıbsa və ya ona hədiyyə edilibsə, bu əmlak da qanunvericilikdə ayrıca mülkiyyət kimi nəzərdə tutulan hallara aid ola bilər.Notariat qaydalarında da bu məsələyə xüsusi yanaşma mövcuddur. Qanunvericiliyə əsasən, ər-arvaddan birinin ümumi mülkiyyətdə olan daşınmaz əmlak üzərində sərəncam verməsi ilə bağlı notariat qaydasında təsdiq edilən və ya dövlət qeydiyyatına alınan müqavilənin bağlanması üçün digər tərəfin notariat qaydasında təsdiqlənmiş razılığı tələb olunur. Bu, daşınmaz əmlakın bağışlanması, satılması və digər formada özgəninkiləşdirilməsi zamanı əhəmiyyətli hüquqi şərtdir.Məsələn, ev ata və ananın nikah dövründə əldə etdiyi ümumi əmlakdırsa, ata həmin evin tamamını ananın razılığı olmadan oğluna bağışlamaq istədikdə problem yarana bilər. Çünki bu halda ata yalnız öz şəxsi əmlakı üzərində deyil, digər həyat yoldaşının da hüququ olduğu ümumi əmlak üzərində sərəncam verməyə çalışır. Belə vəziyyətdə ananın notariat qaydasında təsdiqlənmiş razılığı tələb oluna bilər.

Vəkil vurğulayıb ki, daşınmaz əmlakın yalnız bir şəxsin adına qeydiyyata alınması məsələsinə də diqqətlə yanaşmaq lazımdır. Praktikada bəzən “ev atamın adınadır, deməli anamın həmin evə heç bir hüququ yoxdur” kimi fikir səsləndirilir. Halbuki əmlakın nikah dövründə əldə edilməsi onun ər-arvadın ümumi mülkiyyəti hesab edilməsi üçün əsas ola bilər. Bu səbəbdən hüquqi vəziyyət yalnız çıxarışda kimin adının yazılması ilə müəyyənləşdirilmir.Digər tərəfdən, ev həqiqətən atanın ayrıca mülkiyyətidirsə, onun öz əmlakı üzərində sərəncam vermək hüququ məsələsi fərqli olur. Notariat qaydalarında da əmlak sahibinin həmin daşınmaz əmlakı nikaha daxil olmazdan əvvəl, nikah dövründə hədiyyə, vərəsəlik və ya digər təmənnasız əqd əsasında əldə etdiyi hallarda ər və ya arvadın razılığının tələb edilmədiyi nəzərdə tutulur.

Cahangir Qasımzadənin sözlərinə görə, digər mühüm məqam isə ayrıca mülkiyyətdə olan əmlakın sonradan ailənin ümumi vəsaiti hesabına əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşdırılmasıdır. Mülki Məcəllənin 225.4-cü maddəsinə əsasən, ər-arvaddan birinin ayrıca mülkiyyətində olan əmlakın dəyəri nikah dövründə ümumi əmlak və ya digər həyat yoldaşının şəxsi vəsaiti hesabına əhəmiyyətli dərəcədə artırılıbsa, həmin əmlakın birgə mülkiyyətə aid edilməsi məsələsi yarana bilər. Əsaslı təmir, yenidənqurma və yeni avadanlıqla təchiz etmə buna nümunə kimi göstərilir.Bu səbəbdən, məsələn, ata evə nikahdan əvvəl sahib olubsa, lakin uzun illər ərzində həmin ev ailənin ümumi vəsaiti hesabına əsaslı şəkildə yenidən qurulub, genişləndirilib və dəyəri əhəmiyyətli dərəcədə artırılıbsa, sonradan həmin əmlakın hüquqi statusu ilə bağlı mübahisə yarana bilər. Belə hallarda konkret faktlar, qoyulan vəsaitin mənbəyi və artımın əhəmiyyətli olub-olmaması araşdırılmalıdır. 

Bəs ata və ya ana öz evini övladlarından yalnız birinə bağışlaya bilərmi? Vəkilin sözlərinə görə, burada da əsas məsələ valideynin həmin əmlak üzərində mülkiyyət hüququnun olub-olmamasıdır. Əgər daşınmaz əmlak valideynlərdən birinin ayrıca mülkiyyətidirsə və həmin şəxsin əmlak üzərində sərəncam vermək hüququna qanuni məhdudiyyət qoyulmayıbsa, onu övladına bağışlaması mümkündür.Digər övladların belə bağışlamaya əvvəlcədən razılıq verməsi isə ümumi qayda kimi tələb olunmur. Çünki uşaqların valideynlərinin sağlığında həmin əmlaka avtomatik mülkiyyət hüququ yaranmır. Valideyn özünə məxsus əmlak üzərində qanunla müəyyən edilmiş qaydada sərəncam verə bilər. Övladların gələcəkdə vərəsə olmaq ehtimalı isə onların hazırda həmin əmlakın mülkiyyətçisi olması demək deyil.Məsələn, ata öz ayrıca mülkiyyətində olan evi sağlığında oğluna bağışlayarsa, digər oğul və ya qızın yalnız “mən razı deyiləm” deməsi bağışlama müqaviləsini avtomatik olaraq etibarsız etmir. Burada əsas məsələ bağışlama zamanı əmlakın hüquqi statusunun düzgün müəyyən edilməsi, müqavilənin qanuni qaydada rəsmiləşdirilməsi və mülkiyyətçinin həmin əmlak üzərində sərəncam vermək səlahiyyətinin olmasıdır.Lakin əgər söhbət ata və ananın ümumi mülkiyyətində olan evdən gedirsə, vəziyyət tamamilə fərqlidir. Belə əmlaka sərəncam verilməsi üçün digər mülkiyyətçinin razılığı məsələsi ortaya çıxır. Mülki Məcəllənin 222.2-ci maddəsində birgə mülkiyyətdə olan əmlaka dair sərəncamın bütün mülkiyyətçilərin razılığı ilə həyata keçirilməsi nəzərdə tutulur.Üstəlik, Mülki Məcəllənin 225.6-cı maddəsinə görə, daşınmaz əmlaka birgə hüququ olan ər və ya arvadın razılığı olmadan daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində qeydə alınmış hüquq barədə bağlanmış müqavilə etibarsız hesab edilə bilər. Bu səbəbdən ailə daxilində “ev mənim adıma rəsmiləşib, istədiyim kimi bağışlaya bilərəm” yanaşması bütün hallarda hüquqi baxımdan təhlükəsiz deyil.

Vəkil həmçinin vurğulayıb ki, valideynlərin sağlığında övladların həmin evə vərəsəlik hüququndan danışmaq da düzgün deyil. Vərəsəlik məsələsi, bir qayda olaraq, mirasın açılması ilə əlaqədar yaranır. Valideyn sağ olduğu müddətdə onun öz mülkiyyətində olan əmlak üzərində sərəncam verməsi ilə övladların gələcək vərəsəlik hüququ eyni anlayış deyil. Bu baxımdan valideynlərdən birinin evini övladına bağışlaması gələcəkdə digər övladların həmin əmlakdan avtomatik pay tələb edə biləcəyi anlamına gəlmir. Əgər bağışlama qanuni əsaslarla həyata keçirilibsə və əmlak valideynin sərəncam vermək hüququnda olubsa, sonradan sırf digər övladın razılığının olmaması əsas gətirilərək müqaviləyə etiraz etmək mümkün olmaya bilər. Bununla belə, konkret mübahisədə müqavilənin bağlanma şəraiti, mülkiyyət hüququ, tərəflərin iradəsi və digər hüquqi hallar ayrıca araşdırılır.

Cahangir Qasımzadə qeyd edib ki, əmlak bağışlanarkən yalnız ailə üzvlərinin razılığı məsələsinə deyil, sənədlərin düzgünlüyünə də diqqət yetirilməlidir. Daşınmaz əmlakla bağlı notariat əməliyyatı aparılarkən mülkiyyət hüququnu təsdiq edən məlumatlar və dövlət reyestrindəki hüquqi vəziyyət yoxlanılır. Daşınmaz əmlakın özgəninkiləşdirilməsi ilə bağlı müqavilələr notariat qaydasında rəsmiləşdirilir və müvafiq hallarda dövlət qeydiyyatı həyata keçirilir. Bəzən ailələrdə belə bir fikir də olur ki, “ata sağdırsa, bütün uşaqların razılığı olmalıdır”. Hüquqi baxımdan isə bu, ümumi qayda deyil. Uşaqların razılığı ilə həyat yoldaşının razılığı məsələlərini bir-birindən fərqləndirmək lazımdır. Əgər əmlak ər-arvadın ümumi mülkiyyətidirsə, həyat yoldaşının razılığı mühüm hüquqi şərt ola bilər. Digər övladların razılığı isə valideynin öz mülkiyyətində olan əmlak üzərində sərəncam verməsi üçün ümumi qaydada tələb olunan razılıq deyil. Məsələnin digər tərəfi isə ailə münasibətləridir. Hüquqi baxımdan mümkün olan bir addım ailə daxilində gələcək mübahisələrin yaranmayacağı anlamına gəlmir. Valideynlərdən biri əmlakı övladlarından birinə bağışladıqda digər övladlar özlərini kənarda qalmış hesab edə və müəyyən iddialar irəli sürə bilərlər. Lakin belə iddiaların hüquqi əsasının olub-olmaması konkret sənədlər və faktiki vəziyyət əsasında müəyyən edilir.Əgər bağışlama müqaviləsinin bağlanması zamanı əmlak üzərində sərəncam verən şəxsin hüququ olmayıbsa, tələb olunan razılıqlar alınmayıbsa və ya müqavilənin etibarlılığına təsir edən başqa hüquqi hallar mövcuddursa, məsələ məhkəmə müstəvisinə çıxa bilər. Bu səbəbdən daşınmaz əmlakın bağışlanması zamanı sənədlərin əvvəlcədən yoxlanılması və müqavilənin qanunvericiliyin tələblərinə uyğun hazırlanması mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Vəkilin sözlərinə görə, xüsusilə ər-arvadın ümumi əmlakı ilə şəxsi əmlakının fərqləndirilməsi praktiki baxımdan ən vacib məsələlərdən biridir. Nikah dövründə əldə edilmiş əmlakın ümumi mülkiyyət sayılması əsas qayda olsa da, qanunvericilikdə həmin qaydanın istisnaları da nəzərdə tutulur. Nikahdan əvvəl əldə edilən, hədiyyə və vərəsəlik yolu ilə əldə olunan əmlak ayrıca mülkiyyət hesab edilə bilər. Eyni zamanda ayrıca mülkiyyətdə olan əmlakın nikah dövründə əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşdırılması onun hüquqi statusuna təsir göstərə bilər. Beləliklə, “ata-ana sağdırsa, ev oğula bağışlana bilməz” fikri ümumi hüquqi qayda kimi qəbul edilə bilməz. Əksinə, valideynin özünə məxsus ayrıca mülkiyyəti üzərində qanunla müəyyən edilmiş qaydada sərəncam vermək, o cümlədən övladına bağışlamaq hüququ ola bilər. Lakin ev ər-arvadın ümumi mülkiyyətidirsə, digər həyat yoldaşının razılığı məsələsi ortaya çıxır və belə halda bir tərəfin digərinin razılığı olmadan əmlakın hamısını bağışlaması hüquqi problem yarada bilər.

Ona görə də konkret vəziyyətdə “ev kimin adınadır?” sualı ilə kifayətlənmək düzgün deyil. Əmlakın nə vaxt əldə edildiyi, hansı vəsait hesabına alındığı, nikahdan əvvəl və ya nikah dövründə əldə olunması, hədiyyə və ya vərəsəlik yolu ilə keçməsi, nikah dövründə əmlakın dəyərinin artırılması üçün vəsait qoyulub-qoyulmaması, həmçinin dövlət reyestrində hansı hüquqların qeydiyyata alınması araşdırılmalıdır.

Cahangir Qasımzadə sonda bildirib ki, daşınmaz əmlakın ailə üzvlərindən birinə bağışlanması zamanı gələcəkdə mübahisə yaranmaması üçün müqavilənin hüquqi əsaslarının əvvəlcədən düzgün müəyyənləşdirilməsi vacibdir. Valideynin sağ olması onun mülkiyyət hüququnu məhdudlaşdırmır, lakin valideynlərdən birinin digər həyat yoldaşının hüquqlarına toxunan ümumi əmlak üzərində təkbaşına sərəncam verməsi də qanunvericiliyin tələblərindən kənarda qala bilməz. Buna görə də hər bir hal ayrıca qiymətləndirilməli, əmlakın hüquqi statusu müəyyənləşdirildikdən sonra bağışlama ilə bağlı qərar verilməlidir.

Turan

Həmçinin oxuyun

20 sentyabrda bizi nələr gözləyir?  — Ulduz falı

Pensiya və maaşlar artırılır – Ciddi dəyişiklik olacaq 

Ata evini oğluna verəndə ananın razılığı lazımdır? AÇIQLAMA  

Dənizdə faciə:Axtarışlar başladı