Bu şəxslər işlədikləri yerdən çıxarkən bu ödənişləri alacaqlar - İzah

Öz ərizəsi ilə işdən çıxan işçiyə “raşot pulu” düşürmü? – Hüquqşünasdan AÇIQLAMA

“Öz ərizəmlə işdən çıxmışam, mənə raşot pulu düşürmü?”, “İşdən öz istəyimlə ayrıldığım halda işəgötürən mənə hansı ödənişləri etməlidir?”, “İstifadə etmədiyim məzuniyyət günlərinin pulu da mənə verilməlidirmi?” – əmək münasibətlərinə xitam verən şəxslərin ən çox maraqlandığı suallar bunlardır. Xüsusilə işçi öz istəyi ilə işdən ayrıldıqda bəzən belə fikir yaranır ki, guya işəgötürən ona hər hansı son ödənişi etməyə bilər. Halbuki işçinin öz ərizəsi ilə əmək müqaviləsinə xitam verməsi onun əmək münasibətləri dövründə qazandığı ödənişlərdən məhrum olması anlamına gəlmir.

Məsələ ilə bağlı hüquqşünas Hadı Hüseynov Oxu24.com-a açıqlamasında bildirib ki, işçi öz təşəbbüsü ilə, yəni öz ərizəsi əsasında işdən ayrıldıqda da onunla son haqq-hesab aparılmalıdır. Burada söhbət işçinin əmək müqaviləsinə xitam verilən günədək əldə etdiyi əməkhaqqından, qanunvericiliklə nəzərdə tutulan digər ödənişlərdən və istifadə edilməmiş əsas əmək məzuniyyətinə görə kompensasiyadan gedir.

“İlk növbədə onu qeyd etmək istəyirəm ki, işçi öz ərizəsi ilə, yəni öz təşəbbüsü ilə əmək müqaviləsinə xitam verirsə, bu, onun son haqq-hesab almaq hüququnu aradan qaldırmır. Əmək müqaviləsinə xitam verilərkən işəgötürən işçi ilə hesablaşmalıdır. İşçinin həmin günədək qazandığı əməkhaqqı və qanunvericilikdə nəzərdə tutulan digər ödənişlər hesablanmalı, əgər istifadə edilməmiş əsas əmək məzuniyyəti varsa, həmin günlərə görə də kompensasiya verilməlidir”, – deyə Hadı Hüseynov bildirib.

Hüquqşünasın sözlərinə görə, “raşot pulu” gündəlik danışıqda işlədilən ifadədir və hüquqi baxımdan burada konkret olaraq bir ödənişdən yox, əmək müqaviləsinə xitam verilərkən aparılan son haqq-hesabdan söhbət gedir. Yəni işçi öz ərizəsi ilə işdən çıxdıqda ona avtomatik olaraq ayrıca “işdənçıxma müavinəti” ödənilməsi nəzərdə tutulmur. Lakin işçinin əmək münasibətlərindən yaranmış və həmin tarixədək ödənilməli olan bütün məbləğləri hesablanaraq ona verilməlidir.

“Bəzən vətəndaşlar ‘Mən öz ərizəmlə çıxmışam, mənə heç bir pul düşmür’ kimi düşünürlər. Bu, düzgün deyil. Öz ərizəsi ilə işdən çıxmaq başqa məsələdir, son haqq-hesab almaq isə başqa məsələ. İşçi öz istəyi ilə əmək müqaviləsinə xitam verə bilər, amma bu zaman onun artıq işlədiyi günlərə görə əməkhaqqı və istifadə etmədiyi əsas məzuniyyət günlərinə görə kompensasiya hüququ saxlanılır”, – deyə hüquqşünas vurğulayıb.

Azərbaycan Respublikası Əmək Məcəlləsinin 69-cu maddəsinə əsasən, işçi, ümumi qayda olaraq, əmək müqaviləsinə xitam vermək barədə işəgötürəni bir təqvim ayı qabaqcadan yazılı şəkildə xəbərdar etməklə əmək münasibətlərinə öz təşəbbüsü ilə xitam verə bilər. Müəyyən hallarda isə qanun işçiyə ərizəsində göstərdiyi tarixdə işdən ayrılmaq imkanı da verir.

Hadı Hüseynov qeyd edib ki, işçinin ərizə yazması və əmək müqaviləsinə xitam verilməsi ilə əmək münasibətlərindən yaranan maliyyə öhdəlikləri avtomatik olaraq aradan qalxmır. Əksinə, əmək müqaviləsinə xitam verilən zaman işəgötürənin əsas vəzifələrindən biri də işçi ilə son hesablaşmanı aparmaqdır.

Əmək Məcəlləsinin 83-cü maddəsində göstərilir ki, əmək müqaviləsinə xitam verilmiş işçiyə son haqq-hesab, o cümlədən istifadə edilməmiş əmək məzuniyyətinə görə kompensasiya, işçiyə ödənilməli əməkhaqqı və digər ödənişlər sonuncu iş günü ödənilməlidir. Bu baxımdan işəgötürənin “maaşın növbəti ay veriləcək”, “məzuniyyət pulunu sonra hesablayacağıq” və ya “öz ərizənlə çıxmısan, sənə kompensasiya düşmür” kimi yanaşması qanundakı ümumi qayda ilə uzlaşmır.

Mütəxəssis xüsusilə istifadə edilməmiş məzuniyyət günlərinə görə kompensasiya məsələsinə diqqət çəkib. Onun sözlərinə görə, işçi əmək fəaliyyəti dövründə ona çatan əsas əmək məzuniyyətindən tam istifadə etməyibsə, əmək müqaviləsinə xitam verilərkən həmin istifadə olunmamış günlərə görə pul kompensasiyası hesablanmalıdır.

“Əgər işçi işlədiyi müddət ərzində əmək məzuniyyətindən istifadə etməyibsə, əmək müqaviləsinə xitam verilərkən istifadə olunmamış əsas məzuniyyət günlərinə görə kompensasiya ödənilməlidir. Burada işçinin hansı səbəbdən işdən çıxması əsas məsələ deyil. Öz ərizəsi ilə çıxması həmin hüququ aradan qaldırmır”, – deyə Hadı Hüseynov bildirib.

Əmək Məcəlləsinin 144-cü maddəsində də açıq şəkildə göstərilir ki, əmək müqaviləsinə xitam verilməsinin səbəbindən və əsasından asılı olmayaraq, işçiyə işdən çıxdığı günədək istifadə etmədiyi bütün iş illərinin əsas məzuniyyətlərinə görə kompensasiya ödənilməlidir. Bununla yanaşı, qanunvericilikdə əlavə məzuniyyətlərin, təhsil və yaradıcılıq məzuniyyətlərinin və sosial məzuniyyətlərin kompensasiyası ilə bağlı ayrıca qaydalar mövcuddur.

Hüquqşünas bildirib ki, kompensasiyanın məbləği də işçinin istifadə etmədiyi məzuniyyət günlərinin sayına və qanunvericilikdə müəyyən edilmiş hesablama qaydasına uyğun müəyyən edilir. Əmək Məcəlləsinin 140-cı maddəsinə əsasən, istifadə edilməmiş məzuniyyətə görə kompensasiyanın hesablanmasında məzuniyyət haqqının hesablanması qaydaları tətbiq olunur.

Bu o deməkdir ki, işçi bir neçə il ərzində məzuniyyət hüququndan istifadə etməyibsə, xitam zamanı bütün istifadə edilməmiş əsas məzuniyyət günlərinin hüquqi baxımdan nəzərə alınması vacibdir. Lakin hansı günlərin kompensasiya hesablamasına daxil edilməsi işçinin konkret əmək tarixçəsi, məzuniyyətlərdən istifadə edib-etməməsi və əmək müqaviləsinə xitam tarixi üzrə hesablanmalıdır.

Hadı Hüseynov onu da qeyd edib ki, son haqq-hesabın tərkibinə yalnız məzuniyyət kompensasiyası daxil deyil. İşçinin sonuncu iş gününədək hesablanmış əməkhaqqı, qanunvericilik və əmək müqaviləsi ilə nəzərdə tutulan digər ödənişlər də nəzərə alınmalıdır.

“İşçi öz ərizəsi ilə çıxanda əsasən üç məsələyə diqqət etməlidir: əmək müqaviləsinə xitamın rəsmiləşdirilməsi, sonuncu iş gününədək hesablanmış əməkhaqqı və istifadə edilməmiş əsas məzuniyyətə görə kompensasiya. Konkret iş yerindən və əmək müqaviləsinin şərtlərindən asılı olaraq digər ödənişlər də ola bilər. Ona görə də işçi işdən ayrılarkən son haqq-hesabının necə hesablandığını bilməli və ödənişlərin sənədlərdə düzgün əks etdirilməsini tələb edə bilər”, – deyə hüquqşünas vurğulayıb.

Mütəxəssis qeyd edib ki, işçi ilə işəgötürən arasında əmək münasibətlərinə xitam verilməsi zamanı müvafiq əmrin rəsmiləşdirilməsi də mühüm məsələdir. Elektron formada bağlanılmış əmək müqaviləsinə xitam verilərkən xitam barədə işəgötürənin əmri elektron informasiya sistemində yerləşdirilir və işçinin elektron kabinetində əks olunur. Bu səbəbdən işçi əmək müqaviləsinə hansı tarixdə və hansı əsasla xitam verildiyini də yoxlamalıdır.

Bəzən isə problem işçinin son haqq-hesabının ümumiyyətlə verilməməsi və ya məzuniyyət kompensasiyasının hesablanmaması ilə bağlı yaranır. Belə vəziyyətdə işçi ilk növbədə işəgötürəndən hesablamanın əsasını və ödənilməli məbləğləri yazılı şəkildə tələb edə bilər. Əgər qanunla nəzərdə tutulan ödənişlər verilmirsə, əmək hüquqlarının müdafiəsi üçün aidiyyəti dövlət qurumlarına və qanunvericilikdə nəzərdə tutulan qaydada məhkəməyə müraciət etmək imkanları mövcuddur.

Hüquqşünasın sözlərinə görə, işçi öz ərizəsi ilə işdən çıxarkən bir məsələni də nəzərə almalıdır: “öz ərizəsi ilə çıxmaq” ifadəsi işçinin əmək qanunvericiliyində nəzərdə tutulan bütün hüquqlardan imtina etməsi demək deyil. İşçi işdən ayrılmaq qərarı verə bilər, lakin əmək münasibətləri başa çatana qədər yaranmış əməkhaqqı və məzuniyyətlə bağlı maliyyə hüquqları qorunur.

“Qanunvericilikdə işçinin öz ərizəsi ilə işdən çıxması ayrıca əsas kimi nəzərdə tutulub. Amma bu əsasla xitam verilməsi işəgötürəni son haqq-hesab aparmaq öhdəliyindən azad etmir. İşçinin əmək müqaviləsinə xitam verilən gün onun istifadə etmədiyi əsas məzuniyyətə görə kompensasiya, hesablanmış əməkhaqqı və digər ödənilməli məbləğlər müəyyən edilməli və qanunvericiliyin tələb etdiyi müddətdə ödənilməlidir”, – deyə Hadı Hüseynov əlavə edib.

Mütəxəssis sonda işçilərə əmək müqaviləsinə xitam verilərkən yalnız işdən çıxma ərizəsinə deyil, son haqq-hesabın necə aparıldığına da diqqət yetirməyi tövsiyə edib. Xüsusilə istifadə edilməmiş məzuniyyət günlərinin olub-olmaması, sonuncu iş gününədək əməkhaqqının hesablanması və digər ödənişlərin nəzərə alınıb-alınmadığı yoxlanılmalıdır.

Yəni işçi öz ərizəsi ilə işdən çıxıbsa, “mənə heç bir ödəniş düşmür” fikri doğru deyil. Əksinə, əmək müqaviləsinə xitam verilərkən qanunvericilikdə nəzərdə tutulan son haqq-hesab aparılmalı, işçiyə ödənilməli əməkhaqqı və digər məbləğlər, eləcə də istifadə edilməmiş əsas əmək məzuniyyətinə görə kompensasiya hesablanmalıdır. Bu ödənişlərin sonuncu iş günü verilməsi isə Əmək Məcəlləsinin tələblərindən biridir.

Həmçinin oxuyun

Nazirlər Kabineti yeni qərar verib

Bu şəxslər işlədikləri yerdən çıxarkən bu ödənişləri alacaqlar - İzah

Prezident sərəncam imzaladı: Bu şəxslərə şamil ediləcək

Baş nazirdən qərar: Bu insitut ləğv edildi