Tamaşaçıların nifrət etdiyi, aktyorun isə alqış kimi qəbul etdiyi obrazlar – Məlik Dadaşovun sənət yolu

CƏMİYYƏT

22.09.2026, 13:10

Xəbərlərimizi Google-da izləyin

Yeniliklərdən dərhal xəbərdar olun

Azərbaycan teatr və kino sənətində elə aktyorlar var ki, yaratdıqları obrazlarla yalnız yadda qalmayıb, həmin obrazların xarakterini tamaşaçıya o qədər inandırıcı çatdırıblar ki, illər keçsə də, onları canlandırdıqları qəhrəmanlarla xatırlayırıq. Belə sənətkarlardan biri də Azərbaycan aktyor məktəbinin görkəmli nümayəndəsi, Xalq artisti Məlik Dadaşov olub.

Oxu24.com bildirir ki,Məlik Dadaşov müsbət obrazlardan daha çox mənfi və mürəkkəb xarakterli rolları ilə tamaşaçı yaddaşında iz buraxıb. Onun “Axırıncı aşırım” filmindəki Qəmlo, “Dəli Kür”dəki Molla Sadıq, “O dünyadan salam” filmindəki Şeyx Nəsrullah və “Fəryad”dakı Armen Xaçaturyans obrazları Azərbaycan kino tarixinin ən yaddaqalan personajları sırasında yer alır. Azərbaycan Dövlət Film Fondu da aktyorun mənfi obrazlarının tamaşaçıda güclü emosional münasibət yaratmasını onun yaradıcılıq uğurlarından biri kimi qeyd edir.

Maraqlıdır ki, aktyor özü də yaratdığı mənfi obrazlara tamaşaçıların göstərdiyi reaksiyanı sənətinin uğuru hesab edirdi. Məlik Dadaşov “Axırıncı aşırım” filmində yaratdığı Qəmlo obrazına görə ünvanına deyilən xoşagəlməz sözləri belə alqış kimi qəbul etdiyini bildirirdi. Onun fikrincə, tamaşaçı mənfi obrazdan qəzəblənir və ona nifrət edirsə, deməli, aktyor həmin xarakteri inandırıcı şəkildə təqdim edə bilib.

Məlik Dadaşovun aktyor kimi yaradıcılıq yolu Azərbaycan milli teatr sənətinin güclü inkişaf dövrünə təsadüf edib. O, 1924-cü il iyunun 7-də Bakıda anadan olub. İkinci Dünya müharibəsində iştirak edən aktyor kontuziya alıb və müalicə olunub. Müharibədən sonra sənət yolunu seçən Dadaşov 1945-ci ildə Gənc Tamaşaçılar Teatrında aktyor kimi fəaliyyətə başlayıb. 1950-ci ildə Azərbaycan Teatr İnstitutunu bitirdikdən sonra M.Əzizbəyov adına Akademik Dram Teatrında çalışmağa başlayıb. Burada H.Muxtarovun “Ailə namusu” pyesində ilk rollarından birini yaradıb.

Onun sənətkar kimi formalaşmasında dövrün böyük teatr xadimlərinin də mühüm rolu olub. Azərbaycan səhnəsində Ələsgər Ələkbərov, Mehdi Məmmədov, Adil İsgəndərov və digər sənət korifeylərinin çalışdığı həmin mühit Məlik Dadaşovun yaradıcılıq dünyasına ciddi təsir göstərib. O, klassik aktyor məktəbinin ənənələrini müasir ifa üslubu ilə birləşdirərək özünəməxsus yaradıcılıq xətti formalaşdırıb.

Məlik Dadaşov yalnız mənfi obrazların aktyoru olmayıb. O, tarixi şəxsiyyətləri də böyük ustalıqla canlandırıb. Əjdər İbrahimovun “İyirmialtılar” filmində Məşədi Əzizbəyov, “Ulduzlar sönmür” filmində isə Nəriman Nərimanov obrazlarını yaratması aktyorun geniş yaradıcılıq imkanlarını nümayiş etdirib. Tarixi şəxsiyyətlərin xarakterini, davranışlarını və dövrün ruhunu ekranda inandırıcı şəkildə canlandırması onun aktyor kimi diapazonunun genişliyini göstərirdi.

Lakin tamaşaçıların böyük hissəsi Məlik Dadaşovu məhz mürəkkəb və mənfi xarakterli obrazları ilə daha çox xatırlayır. “Dəli Kür” filmindəki Molla Sadıq da belə rollardan biridir. Aktyor bu obrazın xarakterik xüsusiyyətlərini o qədər canlı təqdim etmişdi ki, Molla Sadıq Azərbaycan kinosunun yaddaqalan mənfi personajlarından birinə çevrilib.

Onun “Ölülər” əsərində yaratdığı Şeyx Nəsrullah obrazı da ayrıca qeyd olunmalıdır. Məlik Dadaşov bu rolu uzun müddət Akademik Teatrın səhnəsində ifa edib. Sonralar Tofiq Tağızadənin “Ölülər” əsərinin motivləri əsasında çəkdiyi “O dünyadan salam” filmində də Şeyx Nəsrullah obrazını məhz o canlandırıb. Azərbaycan Dövlət Film Fondunun məlumatlarında da bu rol aktyorun mürəkkəb xarakterli ekran obrazları sırasında göstərilir.

Ancaq Məlik Dadaşovun yaradıcılıq irsində ən çox müzakirə olunan obrazlardan biri, şübhəsiz, “Axırıncı aşırım” filmindəki Qəmlodur. Əzazil və qəddar xarakteri ilə yadda qalan Qəmlo obrazı aktyorun ifasında o qədər real görünürdü ki, tamaşaçılar bəzən aktyorla yaratdığı obraz arasındakı sərhədi belə unutmağa başlayırdılar.

Məlik Dadaşovun qızı Gülnarə Dadaşovanın xatirələrində də bu cür reaksiyalardan bəhs olunur. Onun sözlərinə görə, aktyorun yaratdığı mənfi obrazlara görə müxtəlif hallarda real həyatda da münasibət dəyişirdi. Bu isə aktyorun yaratdığı personajların tamaşaçı psixologiyasına nə qədər güclü təsir etdiyini göstərirdi.

“Fəryad” filmi isə Məlik Dadaşovun yaradıcılığında xüsusi yer tutur. 1993-cü ildə çəkilən filmdə aktyor Armen Xaçaturyans obrazını canlandırıb.

Xaçaturyans obrazı o qədər inandırıcı yaradılmışdı ki, tamaşaçıların bir qismi aktyoru həmin personajla eyniləşdirirdi. Filmin premyerası ilə bağlı xatirələr də bunu təsdiqləyir. Məlumata görə, nümayiş zamanı aktyorun arxasında əyləşən bəzi tamaşaçılar ekrandakı düşmən obrazına olan qəzəblərini zalda oturan Məlik Dadaşova qarşı da ifadə ediblər. Aktyor isə bu reaksiyanı öz sənətinin nəticəsi kimi qəbul edib. Evə qayıtdıqdan sonra qızı Gülnarədən yaratdığı obrazın necə alındığını soruşub. Qızının obrazı mənfi qiymətləndirməsinə aktyorun reaksiyası isə olduqca maraqlı olub: əgər tamaşaçı obrazdan nifrət edibsə, deməli, rol inandırıcı alınıb.

Məlik Dadaşovun özü də “Fəryad”da Xaçaturyans rolunu yaratmağa əvvəlcə tərəddüd edib. Qızı Gülnarə Dadaşovun xatirələrinə görə, aktyor bu obrazı oynamaq istəmirmiş. Lakin filmin rejissoru və baş rol ifaçısı Ceyhun Mirzəyev onun bu rolu canlandırmasını istəyib və nəticədə Dadaşov obrazı qəbul edib. Rol üzərində işləmək aktyor üçün asan olmayıb. O, obrazın daxili mahiyyətini yaratmaq üçün ciddi psixoloji hazırlıq keçib və nəticədə Xaçaturyans onun ən çox müzakirə olunan ekran personajlarından birinə çevrilib.

Məlik Dadaşovun yaratdığı mənfi obrazların tamaşaçı tərəfindən bu qədər güclü qarşılanmasının əsas səbəblərindən biri onun aktyor sənətinə yanaşması idi. O, obrazı sadəcə xarici görünüşlə deyil, daxili psixologiyası ilə qurmağa çalışırdı. Baxışları, səs tonu, danışıq tərzi, jestləri və səhnə davranışı obrazın xarakterini tamamlayırdı. Bu səbəbdən onun yaratdığı mənfi personajlar sadəcə “pis adam” təsviri ilə məhdudlaşmır, özünəməxsus xarakterə malik canlı insan təsiri bağışlayırdı.

Məlik Dadaşov teatr səhnəsində də böyük yaradıcılıq yolu keçib. Vilyam Şekspirin “On ikinci gecə”, Lev Tolstoyun “Canlı meyit”, Səməd Vurğunun “Fərhad və Şirin”, Şıxəli Qurbanovun “Sənsiz”, İmran Qasımovun “Nağıl başlananda” və digər tamaşalarda yaratdığı obrazlar onun teatr yaradıcılığının mühüm səhifələrini təşkil edib.

Aktyor ömrünün son illərində Səməd Vurğun adına Rus Dram Teatrında da fəaliyyət göstərib. Burada direktor vəzifəsində çalışdığı dövrdə teatrın repertuarının genişləndirilməsi və yeni yaradıcı qüvvələrin cəlb olunması istiqamətində fəaliyyət göstərib. Eyni zamanda uzun illər Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetində aktyor sənətindən dərs deyib.

Onun tələbələri ilə bağlı xatirələrindən biri isə aktyorun sənətə münasibətini xüsusilə yaxşı göstərir. Deyilənə görə, Tədris Teatrında tələbələrlə “Arşın mal alan” tamaşası üzərində işləyərkən səhhətində yaranan problemə görə zalda oturaraq mizan verib. Lakin tələbəyə hansısa səhnəni necə oynamağı göstərmək istəyəndə özünü saxlaya bilməyib, ayağa qalxaraq epizodu özü nümayiş etdirməyə başlayıb. Bu zaman müvazinətini itirərək yıxılıb və başını yaxınlıqdakı stolun küncünə vurub. Xəstəxanaya yerləşdirilən aktyor altı gün sonra, 1996-cı il dekabrın 2-də vəfat edib.

Məlik Dadaşov 72 yaşında dünyasını dəyişsə də, yaratdığı obrazlar Azərbaycan tamaşaçısının yaddaşından silinməyib. Bu gün onun adı çəkiləndə ilk xatırlanan Qəmlo, Molla Sadıq, Şeyx Nəsrullah və Xaçaturyans kimi obrazlardır. Lakin həmin obrazların hər biri əslində aktyorun sənətkarlığının fərqli tərəflərini nümayiş etdirir. Tamaşaçının aktyora deyil, onun yaratdığı mənfi personaja qəzəblənməsi isə Məlik Dadaşovun özünün dediyi kimi, sənətkar üçün ən böyük alqışlardan birinə çevrilib.

Məlik Dadaşovun yaradıcılığı göstərir ki, aktyorun uğuru yalnız tamaşaçının sevdiyi qəhrəmanları canlandırmaqdan ibarət deyil. Bəzən tamaşaçının nifrət etdiyi, qəzəbləndiyi, hətta illər sonra belə unutmadığı obraz yaratmaq da böyük sənətkarlıq tələb edir. Məlik Dadaşov məhz bu baxımdan Azərbaycan teatr və kino tarixində özünəməxsus iz qoyan sənətkarlardan biri kimi xatırlanır.

Turan Etibaroğlu

Həmçinin oxuyun