Boşanmadan sonra uşağa evdən pay düşürmü? – Vəkildən AÇIQLAMA  

Boşanma prosesindən sonra valideynləri ən çox düşündürən məsələlərdən biri uşağın yaşayış və əmlak hüquqları ilə bağlı olur. Xüsusilə ailənin nikah dövründə aldığı mənzil boşanmadan sonra bölünərkən uşağın həmin evdən pay alıb-almaması ilə bağlı müxtəlif fikirlər səsləndirilir. Bəzi hallarda valideynlər hesab edirlər ki, uşaq həmin evdə yaşayırsa, avtomatik olaraq mənzilin müəyyən hissəsinə sahib olmalıdır. Halbuki burada uşağın yaşayış hüququ ilə mülkiyyət hüququnu bir-birindən ayırmaq lazımdır.

Məsələ ilə bağlı vəkil Samir Qasımov Oxu24.com-a açıqlamasında bildirib ki, boşanmanın özü uşağa valideynin mülkiyyətində olan evdən avtomatik pay vermir. Onun sözlərinə görə, uşağın həmin mənzildə yaşaması və ya valideynlərdən biri ilə qalması onun mənzilə mülkiyyət hüququnun yaranması demək deyil.

“Boşanmadan sonra evdən uşağa pay düşürmü? Çox verilən suallardan biri də budur. Uşaqların evdə payı yoxdur. Ancaq aliment ola bilər, uşaq həmin evdə yaşaya bilər, amma mülkiyyət olaraq onun payı yoxdur”, – deyə vəkil qeyd edib.

Azərbaycan Respublikasının Ailə Məcəlləsinin 55-ci maddəsi də bu məsələyə aydınlıq gətirir. Qanunvericiliyə əsasən, uşaqlar valideynlərinin, valideynlər isə uşaqların əmlakına mülkiyyət hüququna malik deyillər. Eyni zamanda, uşaq öz gəlirinə, vərəsəlik və ya hədiyyə yolu ilə əldə etdiyi əmlaka, eləcə də öz vəsaiti hesabına əldə edilmiş digər əmlaka mülkiyyət hüququna malikdir. Yəni uşağın valideynə məxsus mənzildə yaşaması həmin mənzilin müəyyən hissəsinin avtomatik olaraq uşağın mülkiyyətinə keçməsi anlamına gəlmir.

Bununla belə, uşağın mənzil məsələsində heç bir hüququnun olmadığını düşünmək də düzgün deyil. “Uşaq hüquqları haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununda hər bir uşağın mənzil hüququnun olduğu və onun yaşadığı mənzildən qanunsuz məhrum edilə bilməyəcəyi qeyd olunur. Həmin qanuna görə, uşaqların yaşadıqları mənzil sahəsinə valideynləri və ailənin digər üzvləri ilə bərabər hüquqları vardır. Buradakı hüquq isə mütləq şəkildə mülkiyyət payı anlamına gəlmir.

Vəkil Samir Qasımovun sözlərinə görə, boşanma zamanı əsas məsələ ər-arvadın ümumi əmlakının bölünməsi ilə uşağın həmin əmlakda mülkiyyət payının olub-olmamasının fərqləndirilməsidir. Nikah dövründə əldə edilmiş əmlak, ümumi qayda olaraq, ər-arvadın ümumi mülkiyyəti hesab olunur və boşanma zamanı tərəflər arasında bölünə bilər. Azərbaycan Respublikasının Ailə, Qadın və Uşaq Problemləri üzrə Dövlət Komitəsinin məlumatında da qeyd olunur ki, ər-arvadın nikah dövründə əldə etdikləri ümumi əmlak bölünərkən, bir qayda olaraq, paylar bərabər müəyyən edilir. Lakin bəzi hallarda yetkinlik yaşına çatmayan uşağın mənafeyi nəzərə alınaraq payların bərabər bölünməməsi də mümkündür.

Bu isə o demək deyil ki, məhkəmə tərəfindən valideynlərə məxsus evin müəyyən hissəsi avtomatik olaraq uşağın adına keçirilir. Burada söhbət ər və arvadın ümumi əmlakındakı paylarının müəyyən edilməsindən gedir. Uşağın həmin əmlakda ayrıca mülkiyyətçi olması isə başqa hüquqi əsas tələb edir.

Digər mühüm məsələ alimentdir. Boşanma uşağın valideynlərdən maddi təminat almaq hüququnu aradan qaldırmır. Əksinə, valideynlər yetkinlik yaşına çatmayan uşaqlarını saxlamağa borcludurlar. Valideynlər arasında aliment barədə razılaşma olmadıqda, uşağın saxlanılması üçün vəsait məhkəmə qaydasında valideyndən tutula bilər.

Qanunvericilikdə alimentin hesablanması ilə bağlı da ümumi qaydalar müəyyən edilib. Bir uşağa görə, razılaşma olmadıqda, məhkəmə tərəfindən valideynin qazancının və digər gəlirlərinin dörddə biri, iki uşağa görə üçdə biri, üç və daha çox uşağa görə isə yarısı həcmində aliment tutulması nəzərdə tutulur. Bununla belə, məhkəmə tərəflərin ailə və maddi vəziyyətini, eləcə də digər mühüm halları nəzərə alaraq bu payları artıra və ya azalda bilər. Gəlirin qeyri-müntəzəm olması və ya digər hallarda aliment sabit pul məbləğində də müəyyən edilə bilər.

Vəkil Samir Qasımovun diqqət çəkdiyi digər mühüm məqam isə valideyn vəfat etdikdən sonra uşağın hüquqları ilə bağlıdır. Boşanmış valideynlərin övladı olmaq uşağın həmin ata və ya anaya olan hüquqi bağlılığını aradan qaldırmır. Yəni ata və ana boşandıqdan sonra da uşağın həmin valideynlə hüquqi qohumluğu davam edir.

Bu baxımdan valideynlərdən birinin sonradan vəfat etməsi artıq vərəsəlik məsələsini gündəmə gətirə bilər. Uşaq valideyninin sağlığında onun əmlakının avtomatik sahibi olmasa da, valideyn öldükdən sonra qanunla müəyyən edilmiş qaydada vərəsəlik hüququ əldə edə bilər. “Uşaq hüquqları haqqında” qanunda da uşağın valideynlərinin əmlakına dair vərəsəlik hüququnun olduğu ayrıca göstərilir.

Başqa sözlə, boşanma ilə vərəsəlik məsələsini bir-birinə qarışdırmaq olmaz. Valideynlər boşananda uşağın atasının və ya anasının evinə avtomatik mülkiyyət payı yaranmır. Lakin həmin valideyn gələcəkdə vəfat etdikdə uşağın miras hüququ gündəmə gələ bilər. Bu zaman mirasın tərkibi, digər vərəsələrin olub-olmaması, vəsiyyətnamənin mövcudluğu və digər hüquqi hallar nəzərə alınır.

Məsələn, ata və ana boşanıbsa, uşaq ananın yanında yaşayırsa və ata öz adına olan mənzildə qalırsa, uşağın yalnız atasının övladı olması faktına görə həmin mənzilin dərhal müəyyən hissəsi uşağın mülkiyyətinə keçmir. Ata sağ olduğu müddətdə ev onun mülkiyyətindədirsə, uşaq həmin evin avtomatik sahibi sayılmır. Lakin ata vəfat etdikdən sonra həmin əmlak miras kütləsinə daxil olduğu halda uşağın vərəsəlik hüququ məsələsi ortaya çıxa bilər.

Eyni vəziyyət ana ilə bağlı da keçərlidir. Boşanmış ana öz adına olan mənzilin mülkiyyətçisi olaraq qalırsa, uşağın həmin evdə yaşaması onun avtomatik mülkiyyət payına sahib olması demək deyil. Ananın vəfatından sonra isə uşağın vərəsəlik hüququ ayrıca qiymətləndirilir.

Burada bir mühüm fərqi də nəzərə almaq lazımdır: uşağın evdə yaşamaq hüququ ilə həmin evə sahiblik hüququ eyni anlayış deyil. Uşaq müəyyən hallarda valideyni ilə birlikdə həmin mənzildən istifadə edə bilər, lakin bu fakt öz-özlüyündə mülkiyyət hüququ yaratmır. Ailə Məcəlləsində də valideynlərlə uşaqların bir-birinin əmlakına avtomatik mülkiyyət hüququna malik olmadığı açıq şəkildə göstərilir.

Digər tərəfdən, konkret vəziyyətdən asılı olaraq uşağın özü də əmlakın mülkiyyətçisi ola bilər. Məsələn, ev və ya mənzilin müəyyən hissəsi uşağın adına rəsmiləşdirilibsə, uşaq həmin hissəyə mülkiyyət hüququ əldə edir. Həmçinin uşaq miras və ya hədiyyə yolu ilə əmlak əldə edibsə, həmin əmlak onun mülkiyyəti sayılır. Bu halları valideynlərin boşanması zamanı avtomatik yaranan hüquqla qarışdırmaq olmaz.

Beləliklə, boşanmadan sonra “uşaq evdən mütləq pay almalıdır” fikri ümumi hüquqi qayda kimi düzgün deyil. Uşağın valideynin evində mülkiyyət payının yaranması üçün ayrıca hüquqi əsas olmalıdır. Bununla yanaşı, uşağın aliment almaq hüququ, mənzil hüququ və valideyn vəfat etdikdə vərəsəlik hüququ qanunvericiliklə qorunur. Bu hüquqların hər biri fərqli hüquqi mexanizmlərlə tənzimlənir.

Vəkil Samir Qasımov vurğulayıb ki, boşanma prosesində valideynlərin əmlakının bölünməsi ilə uşağın əmlak hüquqlarını ayrıca qiymətləndirmək lazımdır. Hər konkret işdə mənzilin nə vaxt və kimin tərəfindən əldə edilməsi, kimin adına rəsmiləşdirilməsi, nikah dövründə alınıb-alınmaması, uşağın həmin evdə yaşayıb-yaşamaması, valideynlərin razılaşması və digər hüquqi hallar araşdırılmalıdır. Buna görə də yalnız “uşaq var” faktına əsaslanaraq evdən avtomatik pay tələb etmək və ya əksinə, uşağın mənzil və vərəsəlik hüquqlarının ümumiyyətlə olmadığını düşünmək düzgün yanaşma sayılmır.

Nigar

Həmçinin oxuyun

Prezident müşavirədə şad xəbəri açıqladı:4 il ərzində...

Prezident müşavirə keçirir   — Bu məsələlər müzakirə olunur  

Krediti olanların diqqətinə!Vəkil məhkəmə təhlükəsi ilə bağlı həmin məqamı açıqladı

Təcili!Polisə atəş açan Mirzəyev zərərsizləşdirilib