Göygöz insanlarla bağlı MARAQLI FAKTLAR

MARAQLI

559

08.05.2026, 14:19

Göy gözlərin sirri: İnsanlıq tarixində nisbətən yeni yaranmış genetik xüsusiyyət

Bu gün dünyada ən diqqətçəkən fiziki xüsusiyyətlərdən biri hesab olunan göy gözlər əslində insanlıq tarixində çox qədim deyil. Alimlərin araşdırmalarına görə, göy gözlü insanların ortaya çıxması təxminən 6–10 min il əvvələ təsadüf edir və bunun səbəbi tək bir genetik mutasiya ilə bağlıdır.

Oxu24.com xəbər verir ki,mütəxəssislərin fikrincə, qədim dövrlərdə yaşayan bütün insanların göz rəngi əsasən qəhvəyi olub.

Daha sonra isə Qaradəniz və ya Şimali Avropa bölgəsinə yaxın ərazilərdə yaşayan bir insanda genetik dəyişiklik baş verib.

Məhz bu mutasiya nəticəsində melanin piqmentinin azalması göy gözlərin yaranmasına səbəb olub. Bu səbəbdən bəzi alimlər dünyadakı bütün göy gözlü insanların ortaq bir əcdaddan gəldiyini düşünürlər.

Araşdırmalar göstərir ki, bu dəyişiklik əsasən HERC2 adlı genin mutasiyası ilə əlaqəlidir. Həmin gen OCA2 geninin fəaliyyətinə təsir edir. OCA2 isə göz rəngini müəyyən edən melanin istehsalında mühüm rol oynayır. Genin fəaliyyəti zəiflədikdə gözlərdəki melanin miqdarı azalır və nəticədə mavi-göy rəng ortaya çıxır.

Maraqlıdır ki, göy gözlər açıq dəridən belə əvvəl yaranmış genetik xüsusiyyət hesab olunur. Bu da insan təkamülü baxımından olduqca diqqətçəkən faktlardan biridir.

Hazırda dünya əhalisinin təxminən 8–10 faizinin göy gözlü olduğu bildirilir. Ən çox isə Şimali və Şərqi Avropa ölkələrində yayılıb. Xüsusilə Estoniya, Finlandiya, İsveç və Norveç kimi ölkələrdə göy gözlü insanların sayı daha yüksəkdir.

Alimlər göy gözlərin yayılmasının bir neçə səbəbi olduğunu düşünürlər. Bunlardan biri “cinsi seçmə” adlanan bioloji amildir. Yəni fərqli və nadir görünüşə sahib insanlar tarix boyu daha cəlbedici hesab olunduğu üçün bu gen daha çox yayılıb. Digər ehtimal isə iqlimlə bağlıdır. Şimal bölgələrində günəş işığının az olması səbəbindən açıq rəngli gözlərin işığa uyğunlaşmada müəyyən üstünlük yaratdığı güman edilir.

Bununla yanaşı, göy gözlü insanların işığa qarşı daha həssas olduğu da məlumdur. Çünki melanin miqdarı az olduğundan göz daha çox işıq qəbul edir. Bu isə bəzi hallarda işığa həssaslıq yaratsa da, az işıqlı mühitlərdə görməni nisbətən rahatlaşdıra bilir.

Mütəxəssislər bildirirlər ki, göz rəngi yalnız estetik xüsusiyyət deyil, həm də insan genetikasının və təkamül tarixinin mühüm göstəricilərindən biridir. Göy gözlərin yaranması isə insan biologiyasında ən maraqlı genetik dəyişikliklərdən biri hesab olunur.

Hazırladı: Jalə

Həmçinin oxuyun