Eyni cinayətə görə niyə fərqli cəzalar verilir? – Hüquqi izah

HÜQUQ

712

08.05.2026, 17:25

Məhkəmə praktikasında tez-tez rast gəlinən və cəmiyyətdə müzakirə doğuran məsələlərdən biri eyni maddə üzrə cinayət törətmiş şəxslərə fərqli cəzaların təyin olunmasıdır. İlk baxışda bu, ədalətsiz və anlaşılmaz görünə bilər. Lakin hüquq sistemində cəza mexanizmi təkcə “cinayətin adı” ilə deyil, bir çox fərdi və hüquqi amillərlə müəyyən edilir.

Oxu24.com xəbər verir ki,Cinayət hüququnun əsas prinsiplərindən biri fərdiləşdirilmiş ədalət prinsipidir. Yəni məhkəmə hər bir işi ayrıca qiymətləndirir və təkcə törədilən əmələ deyil, onu törədən şəxsin vəziyyətinə, hadisənin başvermə şəraitinə və nəticələrinə diqqət yetirir. Bu səbəbdən eyni maddə ilə ittiham olunan iki şəxs fərqli cəza ala bilər.

Azərbaycan Respublikasının Cinayət Məcəlləsində cəzanın təyin olunmasının ümumi əsasları bu yanaşmanı təsdiq edir. Məcəllənin 59-cu maddəsində cəzanı yüngülləşdirən hallar, 61-ci maddəsində isə ağırlaşdıran hallar konkret şəkildə göstərilib. Məhkəmə qərar verərkən bu halları mütləq nəzərə alır.

Yüngülləşdirici hallara şəxsin ilk dəfə cinayət törətməsi, hadisənin təsadüfi xarakter daşıması, zərərin könüllü şəkildə ödənilməsi, yetkinlik yaşına çatmayan uşaqların himayəsində olması, hamiləlik vəziyyəti, ağır emosional vəziyyət və ya psixoloji təzyiq altında cinayət törədilməsi kimi hallar daxildir. Bu faktorlar cəzanın daha yüngül müəyyən edilməsinə əsas verə bilər.

Digər tərəfdən, ağırlaşdırıcı hallar da mövcuddur. Bunlara təkrar cinayət törədilməsi, residiv halları, yetkinlik yaşına çatmayan şəxsin cinayətə cəlb olunması, xüsusi amansızlıqla törədilən əməllər, milli, irqi və ya dini düşmənçilik motivləri, habelə cinayətin sərxoş vəziyyətdə və ya qrup halında törədilməsi kimi hallar daxildir. Bu vəziyyətlər isə cəzanın ağırlaşmasına səbəb olur.

Eyni zamanda məhkəmələr yalnız qanunda birbaşa göstərilən hallarla məhdudlaşmır. Humanizm prinsipi əsasında məhkəmə qanunda açıq göstərilməyən, lakin işin xüsusiyyətlərindən irəli gələn digər halları da yüngülləşdirici faktor kimi qiymətləndirə bilər. Bu isə hüququn elastik və ədalətli tətbiqinə xidmət edir.

Cəmiyyətdə bəzən belə bir yanlış təsəvvür formalaşır ki, eyni maddə üzrə eyni cəza verilməlidir. Lakin hüquqi yanaşma göstərir ki, cinayət təkcə “nə edilib” sualı ilə yox, həm də “necə, niyə və hansı şəraitdə edilib” sualı ilə qiymətləndirilir.

Məhz bu səbəbdən eyni cinayət maddəsi üzrə iki fərqli şəxsə fərqli cəza verilməsi qanunun pozulması deyil, əksinə, qanunun düzgün və ədalətli tətbiqinin göstəricisi hesab olunur.

Şahbaz

Həmçinin oxuyun