Yer kürəsinin gizli qalxanı: Maqnit sahəsi bizi kosmik təhlükələrdən necə qoruyur?

MARAQLI

03.07.2026, 13:55

Planetimizin daxilində gözlə görə bilmədiyimiz, lakin yer üzündəki həyatın davam etməsi üçün son dərəcə kritik əhəmiyyət kəsb edən möhtəşəm bir proses baş verir. Elm adamlarının araşdırmalarına görə, Yerin mərkəzi hissəsi, yəni nüvəsi yüksək temperaturda ərimiş vəziyyətdə olan dəmir və nikel kütləsindən ibarətdir. Böyük bir maye çayı kimi daimi hərəkətdə olan bu ərimiş maddə elektrik cərəyanları yaradır və bu cərəyanların nəticəsində Yerin ətrafında nəhəng bir maqnit sahəsi formalaşır.

Oxu24.com xəbər verir ki, quyruqlu ulduzlar və kosmik cisimlərlə yanaşı, Günəş də kosmosa yalnız işıq və istilik saçmır. O, eyni zamanda "kosmik radiasiya" olaraq adlandırılan yüksək enerjili hissəciklər selini ətrafa buraxır. Bu hissəciklərin ümumi axını "Günəş küləyi" adlanır. Davamlı olaraq Yerə doğru yönələn bu güclü axının qarşısında heç bir maneə olmasaydı, planetimizin atmosferi zamanla tamamilə məhv olar, nəfəs aldığımız hava kosmosa dağılar və canlı orqanizmlər yüksək radiasiya səbəbindən yox olardı.

Məhz bu məqamda Yerin maqnit sahəsi işə düşür. Bu sahə planetimizin ətrafında "maqnitosfer" adlanan nəhəng bir qoruyucu zona yaradır. Günəşdən gələn zərərli hissəciklər bu qalxana çırpıldıqda, maqnit sahəsinin qüvvə xətləri onları əyərək istiqamətlərini dəyişdirir və planetimizdən uzaqlaşdırır.

Bu qalxan olmasaydı nə baş verərdi?

Əgər bu görünməyən qalxan mövcud olmasaydı, yer üzündəki həyat tamamilə iflic olardı:

1.Canlıların DNT-si ağır zədələr alar və xərçəng riski kəskin şəkildə yüksələrdi.

2.Peyklər, rabitə sistemləri və elektrik şəbəkələri kimi bütün texnoloji infrastruktur sıradan çıxardı.

3.Atmosferin tədricən kosmosa axması nəticəsində Yer kürəsi Mars kimi cansız və yaşanmaz bir planetə çevrilərdi.

Bu möhtəşəm qorunma mexanizminin vizual olaraq şahidi ola biləcəyimiz ecazkar bir təbiət hadisəsi də mövcuddur. Maqnit sahəsinin nisbətən zəif olduğu qütb bölgələrində bəzi Günəş hissəcikləri atmosferə daxil ola bilir. Atmosferdəki qazlarla toqquşan bu hissəciklər səmada "Avrora" (Şimal və Cənub işıqları) adlandırılan parlaq, rəngli və sehrli işıq hadisələrini yaradır. Gözlərimizlə gördüyümüz bu gözəl mənzərə, əslində, maqnit sahəsinin bizi kosmosdan gələn zərərli enerjilərdən qorumasının real bir sübutudur.

Elm adamları Yerin maqnit qütblərinin tarix boyu bir neçə dəfə yerini dəyişdiyini və bu dəyişikliklərin çox yavaş sürətlə baş verdiyini bildirirlər. Bu səbəbdən yaxın gələcəkdə maqnit sahəsinin tamamilə yox olma ehtimalı olduqca azdır. Yerin maqnit sahəsi sadəcə elmi bir termin deyil, planetimizdə hər an fərqinə varmadan yaşadığımız həyatın ən böyük təminatçısıdır.

Çimnaz

Həmçinin oxuyun