Gəmilərin sonu necə olur? — Okeanların nəhəngləri ilə bağlı MARAQLI FAKT

MARAQLI

11.05.2026, 22:59

Min illər boyu dənizləri fəth edən, qitələri bir-birinə bağlayan və milyonlarla ton yük daşıyan bu nəhəng texnologiyalar ömürlərini başa vurduqdan sonra hara yox olur? Onların sonu necə olur?

Oxu24.com xəbər verir ki, bir gəminin istismar müddəti növündən və istifadə şəraitindən asılı olaraq təxminən 20 ildən 50 ilə qədər dəyişə bilir.

Vaxt keçdikcə gəmi köhnəlir, mühərrik sistemləri sıradan çıxmağa başlayır, təhlükəsizlik standartları isə müasir tələblərə cavab vermir.

Bu mərhələdən sonra gəminin saxlanılması və təmiri onun qazancından daha baha başa gəlir. Nəticədə gəmi “qoca” hesab olunur və istismardan çıxarılır.

Dünyada istismardan çıxarılan gəmilərin böyük hissəsi xüsusi sökülmə sahələrinə göndərilir. Statistikaya görə, köhnə gəmilərin təxminən 90 faizi Hindistan, Banqladeş və Pakistan sahillərində yerləşən gəmi sökmə mərkəzlərinə aparılır.

Burada nəhəng gəmilər tam sürətlə qumlu sahillərə yönəldilir və sahilə oturdulur. Daha sonra minlərlə işçi bu metallardan ibarət nəhəng konstruksiyanı hissə-hissə sökür.

Ən maraqlı məqamlardan biri isə odur ki, köhnə gəmilərin təxminən 95 faizi təkrar emal olunur. Gəminin polad hissələri əridilərək yenidən tikinti sənayesində istifadə edilir, armatur və müxtəlif metal məhsullara çevrilir. Mühərriklər, kabellər, elektrik avadanlıqları və bəzi mexaniki hissələr isə yenidən satışa çıxarılır və başqa texnikalarda istifadə olunur. Bu proses həm iqtisadi baxımdan gəlirli hesab edilir, həm də sənaye tullantılarının azalmasına kömək edir.

Hərbi gəmilərin taleyi isə daha fərqli olur. Bəzi döyüş gəmiləri sökülmək əvəzinə hərbi təlimlərdə “canlı hədəf” kimi istifadə edilir. Belə gəmilər raket, torpedo və digər silah sistemlərinin sınağı üçün açıq dənizdə batırılır. Mütəxəssislər bildirirlər ki, bu üsul gələcək dənizçilər və hərbçilər üçün real döyüş şəraitinə yaxın təcrübə qazandırır.

Bəzi köhnə gəmilər isə batırılmadan əvvəl içərisindəki yanacaq, kimyəvi maddələr və ətraf mühit üçün təhlükəli hesab olunan elementlərdən tam təmizlənir. Bundan sonra həmin gəmilər qəsdən dənizin dibinə endirilir. Bu proses nəticəsində süni riflər yaranır və zaman keçdikcə həmin ərazilər dəniz canlıları üçün yeni yaşayış məkanına çevrilir. Belə yerlər eyni zamanda dalğıclar və turistlər üçün maraqlı turizm nöqtəsi hesab olunur.

Tarixə çevrilmiş bəzi məşhur gəmilər isə tamam başqa aqibət yaşayır. Onlar nə sökülür, nə də batırılır. Belə gəmilər muzeyə çevrilərək gələcək nəsillər üçün qorunub saxlanılır. Məsələn, Bakıda yerləşən Suraxanı Gəmi-Muzeyi Xəzər dənizinin və neft daşımalarının tarixini yaşadan mühüm layihələrdən biridir. Vaxtilə tanker kimi fəaliyyət göstərən bu gəmi bu gün muzey olaraq ziyarətçiləri qəbul edir.

Dünyanın ən məşhur hərbi gəmi muzeylərindən biri isə USS Missouri (BB-63) döyüş gəmisidir. Tarixi mənbələrə görə, II Dünya müharibəsinin başa çatmasına səbəb olan Yaponiya təslim aktı məhz bu gəminin göyərtəsində imzalanıb. Bu gün ABŞ-ın Havay ştatında yerləşən gəmi canlı tarix nümunəsi kimi fəaliyyət göstərir və minlərlə turist tərəfindən ziyarət olunur.

Bəzən isə gəminin taleyi onun tarixindən də qiymətli olur. Çünki hər bir gəmi illərlə minlərlə insanın həyatına toxunur, fırtınalardan keçir, müharibələr görür, qitələri birləşdirir və bütöv bir dövrün səssiz şahidinə çevrilir. Elə buna görə də bəzi ölkələr köhnə gəmiləri sadəcə metal kimi deyil, tarixin canlı yadigarı kimi qorumağa çalışır.

Mütəxəssislər bildirirlər ki, yaxın illərdə ekoloji texnologiyaların inkişafı ilə gəmi sökülməsi prosesi də daha təhlükəsiz və müasir üsullarla həyata keçiriləcək. Xüsusilə ətraf mühitin qorunması və dənizlərin çirklənməsinin qarşısının alınması gəmi sənayesinin əsas prioritetlərindən birinə çevrilib.

Beləliklə, okeanların nəhəngləri ömürlərini başa vurduqda tamamilə yox olmur. Onların bir hissəsi yenidən sənayeyə qayıdır, bir hissəsi dənizin dibində yeni həyat yaradır, digərləri isə tarix muzeylərində gələcək nəsillərə keçmişdən danışmağa davam edir.

Hazırladı: Turan

Həmçinin oxuyun