Asma körpülərin tikinti sirri

MARAQLI

29.05.2026, 20:20

Asma körpülər müasir mühəndisliyin ən möhtəşəm nümunələrindən biri hesab olunur və onların quruluşu ilk baxışda sadə görünsə də, əslində çox mürəkkəb fiziki hesablamalar, material texnologiyası və dəqiq inşaat mərhələlərindən ibarətdir. Bu tip körpülərə ən yaxşı nümunələrdən biri İstanbulda yerləşən 15 İyul Şəhidlər Körpüsü və Fatih Sultan Mehmet Körpüsüdür. Bu körpülər təkcə nəqliyyat vasitəsi deyil, eyni zamanda mühəndislik düşüncəsinin real həyatda tətbiq olunmuş simvollarıdır.

Oxu24.com xəbər verir ki,asma körpülərin əsas konstruktiv sistemi dörd əsas hissədən ibarətdir: nəhəng polad daşıyıcı kabellər, hündür qüllələr, yol hissəsi və torpağın altında yerləşən iri beton anker blokları.

Körpünün yol hissəsi birbaşa qüllələrin üzərində dayanmır. Əksinə, yol platforması yüzlərlə, bəzən minlərlə incə polad troslar vasitəsilə yuxarıdakı əsas kabellərə asılır. Bu sistem nəticəsində körpünün bütün ağırlığı tədricən yuxarıya ötürülür və əsas yükü daşıyan element məhz həmin böyük kabellər olur.

Əsas kabellərin özəlliyi onların tərkibindədir. Bu kabellər tək bir qalın metal çubuqdan ibarət deyil, minlərlə nazik polad telin birləşməsindən formalaşır. Bu texnologiyanın seçilmə səbəbi poladın dartılmaya qarşı çox yüksək müqavimət göstərməsi və eyni zamanda elastik davranış sərgiləməsidir. Minlərlə telin birlikdə işləməsi sayəsində həm yüksək yükdaşıma qabiliyyəti əldə olunur, həm də külək, zəlzələ və temperatur dəyişiklikləri zamanı yaranan gərginliklər sistem tərəfindən daha rahat udulur.

Tikinti prosesində ən kritik mərhələlərdən biri iki qüllə arasında ilkin əlaqənin yaradılmasıdır. Körpü tikilərkən əvvəlcə heç bir əsas daşıyıcı sistem olmadığı üçün çox incə pilot kabellər istifadə olunur. Bu kabellər bəzən qayıqlar vasitəsilə, bəzən helikopterlə, müasir layihələrdə isə dron və xüsusi hava sistemləri ilə bir sahildən digərinə ötürülür. İlk incə xətt qurulduqdan sonra onun köməyi ilə daha qalın kabellər çəkilir və bu proses mərhələli şəkildə davam edərək əsas daşıyıcı sistemin formalaşmasına gətirib çıxarır.

Daha sonra “hava toxunması” kimi tanınan xüsusi bir texnoloji üsul tətbiq olunur. Bu mərhələdə mexaniki sistemlər iki qüllə arasında davamlı hərəkət edərək minlərlə incə polad teli bir-birinin üzərinə əlavə edir. Bu proses dəfələrlə təkrarlanır və nəticədə nəhəng, yüksək möhkəmliyə malik əsas kabellər yaranır. Həmin kabellər körpünün bütün yükünü daşıyan əsas skelet rolunu oynayır.

Körpü sisteminin digər vacib elementi isə beton anker bloklarıdır. Bu nəhəng konstruksiyalar körpünün hər iki sahilində, torpağın dərin qatlarında yerləşir və əsas kabellərin ucları məhz bu blokların içərisində xüsusi mexanizmlərlə bərkidilir. Ankerlərin əsas funksiyası kabellərdən gələn nəhəng gərginliyi torpağa ötürmək və körpünün sabitliyini təmin etməkdir. Bu bloklar bəzən on minlərlə ton ağırlığında və çox böyük həcmə malik olur.

Məsələn, 15 İyul Şəhidlər Körpüsü təxminən 1560 metr uzunluğa malikdir. İki əsas qüllə arasındakı məsafə 1074 metrdir. Qüllələrin dəniz səviyyəsindən hündürlüyü təxminən 165 metr, körpünün su səthindən yüksəkliyi isə 64 metrə çatır. Bu ölçülər asma körpülərin nə qədər nəhəng və eyni zamanda dəqiq planlaşdırılmış mühəndislik layihəsi olduğunu göstərir.

Əsas kabellərin niyə minlərlə incə teldən ibarət olması isə xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Əgər bu sistem tək bir qalın metal çubuqdan ibarət olsaydı, o zaman külək və seysmik təsirlər zamanı yaranan enerjini udmaq mümkün olmazdı və körpü daha kövrək hala gələrdi. İncə tellərin birlikdə işləməsi isə həm yükü bərabər bölüşdürür, həm də sistemə elastiklik qazandırır.

Nəticə etibarilə asma körpülər sadəcə nəqliyyat infrastrukturu deyil, insan zəkasının, mühəndislik düşüncəsinin və texnoloji inkişafın birləşdiyi möhtəşəm strukturlardır. Hər bir detal – pilot kabeldən beton ankerə qədər – bu sistemin təhlükəsiz və uzunömürlü olmasını təmin edən mühüm bir hissədir.

Jalə

Həmçinin oxuyun