Dəmir çatışmazlığının səbəbi təkcə düzgün qidalanmamaq deyil – Mədə-bağırsaq xəstəlikləri də anemiyaya yol aça bilər  

Daimi yorğunluq, halsızlıq, baş ağrısı, başgicəllənmə və iştahasızlıq bir çox insan tərəfindən gündəlik həyatın yorğunluğu və ya yuxusuzluqla əlaqələndirilir. Bəzi hallarda isə bu əlamətlərin arxasında dəmir çatışmazlığı və dəmir defisitli anemiya dayanır. Maraqlıdır ki, dəmir çatışmazlığının səbəbi hər zaman qidalanma ilə bağlı olmur. Mədə-bağırsaq sisteminin bir sıra xəstəlikləri də orqanizmdə dəmirin sorulmasını poza, xroniki qan itkisinə səbəb ola və nəticədə qan azlığı yarada bilər.

Qastroenteroloq-hepatoloq Nazlı Qasımova Oxu24.com-a açıqlamasında bildirib ki, mədə-bağırsaq xəstəliklərinin bir çoxu dəmir çatışmazlığı və anemiyanın yaranmasına səbəb ola bilər. Bu baxımdan xüsusilə çölyak xəstəliyinə diqqət yetirilməlidir. Çünki həmin xəstəlik zamanı nazik bağırsağın selikli qişasında dəyişikliklər baş verir, qida maddələrinin, o cümlədən dəmirin sorulması pozulur.

Həkimin sözlərinə görə, çölyak xəstəliyi zamanı nazik bağırsağın xovları, yəni villusları zədələnir və zamanla onların atrofiyası baş verə bilir. Normal şəraitdə bu xovlar qida maddələrinin sorulması üçün mühüm səth yaradır. Onların zədələnməsi isə bağırsağın sorulma qabiliyyətini zəiflədir. Nəticədə insan dəmirlə zəngin qidalar qəbul etsə, hətta əlavə olaraq dəmir preparatlarından istifadə etsə belə, orqanizm həmin maddəni lazımi səviyyədə mənimsəyə bilməyə bilər.

Bu proses uzun müddət davam etdikdə orqanizmdə dəmir ehtiyatları tədricən azalır. Əvvəlcə qanda ferritinin səviyyəsinin aşağı düşməsi müşahidə oluna bilər. Ferritin orqanizmdə dəmir ehtiyatını əks etdirən əsas göstəricilərdən biridir. Dəmir deposunun azalması davam etdikdə isə hemoqlobinin sintezi üçün kifayət qədər dəmir çatışmaya və dəmir defisitli anemiya inkişaf edə bilər.

Nazlı Qasımova qeyd edib ki, dəmir çatışmazlığına səbəb olan mədə-bağırsaq problemləri yalnız çölyak xəstəliyi ilə məhdudlaşmır. Bağırsaqda yaranan poliplər də qan azlığına gətirib çıxara bilər. Xüsusilə bəzi poliplər səthində zədələnmə və qanama olduqda, az miqdarda, lakin davamlı qan itkisinə səbəb ola bilər. Belə qanaxmalar hər zaman pasiyent tərəfindən hiss edilmir. İnsan nəcisdə açıq qan görməyə və ya başqa aşkar əlamət müşahidə etməyə bilər. Lakin uzun müddət davam edən kiçik həcmli qan itkisi belə orqanizmin dəmir ehtiyatlarının tükənməsinə gətirib çıxara bilər.

Həkimin diqqət çəkdiyi digər məqamlardan biri də babasil, yəni hemorroid xəstəliyidir. Bu xəstəlik zamanı düz bağırsağın son hissəsində yerləşən damarlar genişlənir və müəyyən hallarda qanama baş verir. Bəzi pasiyentlər tualetdən sonra az miqdarda qan gördükdə bunu əhəmiyyətsiz hesab edir, bəziləri isə qanaxmanın fərqinə belə varmır. Halbuki qanaxma təkrarlanırsa və uzun müddət davam edirsə, orqanizmdə dəmir ehtiyatları azala, ferritinin səviyyəsi aşağı düşə və nəticədə xroniki dəmir çatışmazlığı yarana bilər.

Bununla belə, nəcisdə qan və ya dəmir çatışmazlığı aşkarlandıqda səbəbi avtomatik olaraq babasillə əlaqələndirmək düzgün deyil. Xüsusilə yaşlı şəxslərdə və ya yeni başlayan qan azlığı olan pasiyentlərdə bağırsağın digər xəstəlikləri, o cümlədən poliplər və daha ciddi patologiyalar da araşdırılmalıdır. Buna görə də qanaxmanın səbəbi mütləq həkim tərəfindən müəyyən edilməlidir.

Qastroenteroloq qadınlarda dəmir çatışmazlığının yaranmasına təsir edən amillərdən də danışıb. Onun sözlərinə görə, qadınlarda yeniyetməlik dövründən etibarən aybaşı qanaxmaları ilə əlaqədar müntəzəm qan itkisi baş verir. Bu itkilər bəzi hallarda orqanizmin dəmir ehtiyatlarının tədricən azalmasına səbəb olur. Xüsusilə aybaşı qanaxması çox və ya uzunmüddətli olan qadınlarda dəmir defisiti riski daha yüksəkdir.

Belə qadınlarda ferritinin aşağı olması bəzən uzun müddət diqqətdən kənarda qalır. Çünki dəmir ehtiyatları azalsa da, hemoqlobin göstəricisi bir müddət normal qala bilər. Bu səbəbdən yalnız ümumi qan analizinə baxmaqla dəmir çatışmazlığını bütün hallarda müəyyən etmək mümkün deyil. Ferritin göstəricisinin də qiymətləndirilməsi vacibdir. Eyni zamanda qadınlarda dəmir çatışmazlığının səbəbi yalnız aybaşı qanaxması ilə izah edilməməli, zərurət olduqda mədə-bağırsaq sistemində mümkün problemlər də araşdırılmalıdır.

Mütəxəssis vurğulayıb ki, ferritin çatışmazlığı insanın gündəlik həyatına və ümumi fiziki vəziyyətinə ciddi təsir göstərə bilər. Orqanizmdə dəmir ehtiyatları azaldıqda insan özünü daim yorğun hiss edə, səhərlər yuxudan oyandıqdan sonra belə enerjisiz ola bilər. Gün ərzində tez yorulma, baş ağrıları, başgicəllənmə, diqqətin zəifləməsi və iştahasızlıq kimi şikayətlər meydana çıxa bilər. Bəzi insanlarda fiziki fəaliyyət zamanı təngnəfəslik, ürəkdöyünmə, saç tökülməsi və dırnaqların kövrəkləşməsi də müşahidə oluna bilər.

Dəmir çatışmazlığı zamanı bu əlamətlərin yaranmasının səbəbi dəmirin orqanizmdə bir sıra mühüm funksiyalarda iştirak etməsidir. Dəmir hemoqlobinin əsas tərkib hissələrindən biridir və hemoqlobin oksigenin toxuma və orqanlara daşınmasını təmin edir. Dəmir ehtiyatları azaldıqda hemoqlobinin sintezi də pozula bilər. Nəticədə toxumaların oksigenlə təminatı zəifləyir və insan özünü halsız, yorğun və gücsüz hiss edir.

Nazlı Qasımovanın sözlərinə görə, uzun müddət yorğunluqdan, halsızlıqdan, baş ağrısından, başgicəllənmədən və iştahasızlıqdan əziyyət çəkən şəxslər mütləq müayinədən keçməli, ferritin səviyyəsini də yoxlatdırmalıdırlar. Çünki bu şikayətlər dəmir ehtiyatlarının azalması ilə əlaqəli ola bilər. Lakin həmin əlamətlər yalnız dəmir çatışmazlığına xas deyil və başqa xəstəliklər zamanı da meydana çıxa bilər. Buna görə də diaqnoz yalnız simptomlara əsasən deyil, laborator müayinələrin və həkim müayinəsinin nəticələrinə uyğun qoyulmalıdır.

Dəmir çatışmazlığı müəyyən edildikdə əsas məsələ yalnız dəmir preparatı qəbul etmək deyil, çatışmazlığın yaranma səbəbini də tapmaqdır. Əgər problem çölyak xəstəliyi nəticəsində dəmirin sorulmamasıdırsa, həmin xəstəliyin müalicəsi və qidalanmanın düzgün tənzimlənməsi vacibdir. Səbəb bağırsaqda qanaxma, polip və ya hemorroid xəstəliyidirsə, qan itkisinə gətirib çıxaran mənbə araşdırılmalı və müvafiq müalicə aparılmalıdır. Qadınlarda isə həddindən artıq menstrual qanaxmanın səbəbi müəyyənləşdirilməlidir.

Məhz buna görə də dəmir çatışmazlığı aşkarlanan şəxslərin özbaşına dəmir preparatları qəbul etməsi düzgün yanaşma deyil. Müalicə planı dəmir çatışmazlığının dərəcəsinə, səbəbinə, pasiyentin ümumi sağlamlıq vəziyyətinə və sorulma qabiliyyətinə uyğun müəyyən edilməlidir. Bəzi hallarda ağızdan qəbul edilən dəmir preparatları kifayət etdiyi halda, sorulma problemi və ya digər tibbi göstərişlər olduqda fərqli müalicə üsullarına ehtiyac yarana bilər.

Beləliklə, dəmir çatışmazlığı və qan azlığı yalnız düzgün qidalanmamağın nəticəsi deyil. Bəzən bu problemin arxasında illərlə əlamətsiz davam edən mədə-bağırsaq xəstəlikləri, bağırsaqda gizli qanaxmalar, çölyak xəstəliyi və ya qadınlarda həddindən artıq menstrual qan itkisi dayanır. Daimi yorğunluq və halsızlığı adi hal hesab etmək əvəzinə, səbəbi araşdırmaq, ümumi qan analizi və ferritin göstəricisini qiymətləndirmək, ehtiyac olduqda qastroenteroloji müayinədən keçmək vacibdir.

Həmçinin oxuyun

Pensiyalar verildi

Sahil Babayev AÇIQLADI:Adambaşına maliyyələşdirilmə artırılır

Nazir pensiya və sosiallarla bağlı RƏQƏMLƏRİ AÇIQLADI

Nazirlər Kabineti qərarda DƏYİŞİKLİK ETDİ