Müasir laboratoriyalarda niyə hələ də qum saatından istifadə olunur?

MARAQLI

03.07.2026, 12:17

Texnologiyanın sürətlə inkişaf etdiyi, süni intellektin və yüksək dəqiqlikli elektron cihazların elmi araşdırmalara rəhbərlik etdiyi bir dövrdə bir çox insanı təəccübləndirən maraqlı bir fakt var: bəzi laboratoriyalarda hələ də adi qum saatlarından istifadə edilir.İlk baxışdan bu, keçmişdən qalmış bir ənənə kimi görünə bilər. Lakin əslində, bunun arxasında ciddi elmi və praktiki səbəblər dayanır.

Oxu24.com xəbər verir ki, müasir laboratoriyalarda istifadə olunan elektron cihazlar yüksək dəqiqliklə işləsələr də, müəyyən xarici təsirlərdən asılı vəziyyətdə ola bilirlər. Güclü maqnit sahələri, radio dalğaları, elektromaqnit şüalanmaları və bəzi kimyəvi mühitlər elektron avadanlıqların işinə təsir göstərə, hətta onların müvəqqəti və ya daimi nasazlığına səbəb ola bilər.

Qum saatı isə tamamilə fərqli prinsiplə işləyir. O, heç bir elektrik enerjisinə, batareyaya, proqram təminatına və ya elektron komponentlərə ehtiyac duymur. Onun fəaliyyəti yalnız cazibə qüvvəsinə əsaslanır. Buna görə də xarici elektromaqnit təsirlərdən tamamilə qorunur və istənilən şəraitdə eyni dəqiqliklə işləməyə davam edir.Məhz bu xüsusiyyətinə görə bəzi xüsusi laboratoriyalarda və elmi tədqiqat mərkəzlərində qum saatları ehtiyat və ya alternativ zaman ölçmə vasitəsi kimi saxlanılır.Steril mühitlərdə isə onların əhəmiyyəti daha da artır. Tibbi və bioloji laboratoriyalarda hər hansı elektron düyməyə və ya sensor ekranına toxunmaq əlavə dezinfeksiya prosedurları tələb edə bilər. Qum saatı isə heç bir fiziki təmas olmadan sadəcə çevrilməklə işlədiyi üçün mikrobların yayılması riskini minimuma endirir.Bundan başqa, qum saatları mexaniki quruluşları sayəsində olduqca etibarlıdır. Onların proqram təminatı yoxdur, enerji kəsilməsi problemi yaşamırlar və texniki nasazlıq ehtimalı son dərəcə aşağıdır. Elektron taymerlərin sıradan çıxa bildiyi şəraitdə belə, qum saatı öz funksiyasını problemsiz yerinə yetirə bilir.Bəzi kimyəvi laboratoriyalarda aqressiv maddələrin yaratdığı mühit elektron cihazların ömrünü qısalda bilər. Lakin şüşədən və xüsusi materiallardan hazırlanan qum saatları belə şəraitdə daha dayanıqlı hesab olunur.

Psixoloqlar isə qum saatının insan diqqətinə müsbət təsir göstərdiyini vurğulayırlar. Rəqəmsal saniyəölçənlər insan beynində əlavə gərginlik yarada bildiyi halda, qumun sakit və ritmik şəkildə axması diqqətin cəmlənməsinə və stressin azalmasına kömək edir. Buna görə də bəzi tədqiqatçılar müəyyən eksperimentlər zamanı məhz qum saatlarından istifadə etməyə üstünlük verirlər.Tarixə nəzər saldıqda da qum saatlarının yüz illər boyunca dənizçilər, astronomlar və alimlər tərəfindən etibarlı zaman ölçmə vasitəsi kimi istifadə edildiyini görürük. Müasir texnologiyalar inkişaf etsə də, onların bəzi üstünlükləri bu gün də aktuallığını qoruyub saxlayır.Bu fakt bir daha göstərir ki, hər yeni texnologiya mütləq şəkildə köhnə üsulları tamamilə sıradan çıxarmır. Bəzən ən sadə və yüzilliklərdən keçərək gələn mexanizmlər ən mürəkkəb elektron sistemlərdən daha etibarlı ola bilir.Məhz buna görə də dünyanın ən müasir laboratoriyalarında yüksək texnologiyalı avadanlıqların yanında bəzən kiçik bir qum saatına rast gəlmək mümkündür. Çünki elm dünyasında əsas prinsip dəyişmir: ən etibarlı vasitə hər zaman ən dəyərli vasitədir

Turan

Həmçinin oxuyun