“Su çərşənbəsi min illərdir bu inanca görə unudulmayıb”—  Folklorşünas alimdən açıqlama  

Bu gün Azərbaycanda ilk çərşənbə – Su çərşənbəsi qeyd olunur. Min illərdir xalqımız su çərşənbəsinin gəlişini səbirsizliklə gözləyib, sevinclə qeyd edib.  

Oxu.24.com-a AMEA-nın Folklor İnstitutunun aparıcı elmi işçisi,  filologiya üzrə fəlsəfə doktoru Elyar İslamoğlu  su çərşənbəsi ilə bağlı danışıb.

-Elyar müəllim, su çərşənbəsinin  min illər boyunca qorunub saxlanmasının, yaşadılmasının, xalqımız üçün mahiyyəti  nədir?

-Əvvəlcə qeyd edim ki, su, necə deyərlər, dövrəl-qədimdən həyatın, paklığın və bərəkətin rəmzi olub. Su həyat rəmzidir.Su qədim türk inanclarına görə də kainatın əsasını təşkil edən dörd ünsürdən biridir. Min illərin  inancında suya xüsusi ehtiram göstərilib. Qədim türklər dinindən asılı olmayaraq istər xristianlıq dövründə, istər müsəlmanlığı  qəbul etdiyi dövrlərdə  suyu müqəddəs hesab edib.Yəqin siz də dəfələrlə şahid olmusunuz ki, suya and içənlər var: Xüsusən axar su: bulaq, çay , şəlalə... “Bu axar su haqqı” andı indi də el-obalarımızda işlənir. Müsəlman türklərində ən ağır qarğış da məhz su ilə bağlıdır:" Ölərkən  üstündə  su tapılmasın". Bu canını tapşırmaq ərəfəsində olan adamın son su arzusuna, eyni zamanda, öldükdən sonra  "yuyat" yerinə qaldırılarkən,  susuz qalıb  təmizlənməməsinə və Allahın dərgahına, və yaxud cənnətə  girə bilməməsinə hesablanmış qarğışlardır.  Müsəlman üçün bundan ağır qarğış təsəvvür etmək mümkün deyil.

Həmçinin oxuyun

Çoxuşaqlı ailələrlə bağlı yeni təşəbbüs: Kimlər müavinət ala bilər?  

Bu şəxslərə pensiya VERİLMƏYƏCƏK 

Qəbul imtahanına necə hazırlaşmalı? – VACİB TÖVSİYƏLƏR  

Yüksək vəzifəyə təyinat BAŞ TUTDU

- Həqiqətən də qədimlərdən müqəddəsliyi qorumaq, elə suyu qorumağa  bərabər hesab olunub. Axar suyu çirkləndirən, ora zibil atan həmişə qınanılıb, tənqid edilib... Bizim kəndimizdə çay kimi kəhrizlər axırdı. Bizə balaca vaxtı nənəmiz- babamız deyirdi ki,  suda mələklər gəzir , ora  zibil atmaq  olmaz.  

-Suyun möcüzəsini antik dövrdən bu günə qədər bütün bəşəriyyət bilir. Xüsusən, qədim türklər suyu o qədər müqəddəs hesab ediblər ki, hətta dərdləri olanda ona pıçıldayıblar, acıları ,xəstəlikləri  olanda o suyun üzərindən keçərək xəstəliklərinin axıb getdiyinə inanıblar. Müsəlmançılıqda isə  son mənzilə yola salınan əzizlərini pak su ilə yuyub kəfənlədiblər. Bəli,  hələ qədimdən məhz suyu müqəddəs bilənlərin inamı zamanla mərasim və ayinlərdə yaşadılmışdır.

-Bəs, məxsusi  qeyd edilən su çərşənbəsinin  əhəmiyyəti nə idi?

- Xalqımız  hər zaman, suya müqəddəs  baxışın ənənəvi  davamı olaraq “Su çərşənbəsini” digər adlarla “ilk”, “əzəl”, “gözəl” çərşənbəni – yazın müjdəçisi kimi qeyd edib. Su çərşənbəsi Kiçik çillə başa çatdıqdan sonra, Boz ayın ilk çərşənbə axşamı keçirilir. İnanca görə, həmin gün su oyanır və təbiətə can verir. İnsanlar dan yeri sökülməmiş axar su kənarına gedir, tonqal qalayır, bir-birinə su səpərək “ağırlığım-uğurluğum suya tökülsün” deyirlər. Gətirilən su evə, həyətə səpilir, xəstələrə içirdilir, körpələrin üzünə çəkilir – suyun paklaşdırıcı və şəfaverici gücünə inanılır.

-İnsanın "su müqəddəsdir"  inancı o qədər güclü olur ki,  insan istər -istəməz  özü- özünü inancı ilə  sağalda bilirdi.  

-Əminəm ki, keçmiş dövrlərdə su çərşənbəsi günü   su ilə bağlı ayinlərdən sonra bəzən doğrudan da, acı günlər tez unudulur, xəstə sağalır, uşaqda azar-bezar olmur. Bəli, bu  hallar  su çərşənbəsini  unutdurmağa imkan vermir. Bütün  ayinlərin başında inanc durur. Məsələn, subay qızlar arasında “lal su” ilə baxılan su falı da bu günün maraqlı adətlərindəndir. Min illiklərin inancına heç nə təsir etmir. Elə min il də indən sonra yaşayacaq. Yadımdaykən, onu da deyim: Səssiz gətirilən suya atılan əşyalar və deyilən bayatılar vasitəsilə niyyətlər yozulur.

 Su kultu xalq ədəbiyyatında da geniş yer tutur. Xüsusilə Kitabi-Dədə Qorqud dastanında su həm həyat mənbəyi, həm də müqəddəs və bilici varlıq kimi təqdim edilir. Bu əziz gündə diləklər də su ilə bağlıdır: Su kimi duru olasan! Su kimi pak olasan! Sucan ömrün olsun! Su çərşənbəniz mübarək! Qoy həyatınız su kimi aydın və bərəkətli olsun!

 - Maraqlı müsahibəyə görə, təşəkkür edirik! Su çərşənbəniz mübarək olsun!

Söhbətləşdi: Əntiqə Rəşid