Beşbarmaq dağı barədə maraqlı FAKTLAR: Ərazinin mistik gücü nədədir?

Beşbarmaq dağı: qədim karvan yollarından günümüzə uzanan tarixi və mistik məkan

Siyəzən rayonu ərazisində, Bakı–Quba magistral yolunun kənarında yerləşən Beşbarmaq dağı və onunla bağlı qala və ziyarət kompleksi Azərbaycanın ən qədim tarixi-coğrafi məkanlarından biri hesab olunur.

Oxu24.com xəbər verir  ki,bu ərazi təkcə təbii landşaft baxımından deyil, həm də tarixi, dini və mədəni baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bu gün Beşbarmaq əsasən ziyarətgah kimi tanınır və xalq arasında Xıdır Zində, yəni Xızır peyğəmbərlə əlaqələndirilən müqəddəs məkan kimi qəbul edilir.

Tarixi mənbələr göstərir ki, Qafqaz regionunda Xızır (Xıdır) inancı ilə bağlı ziyarət yerləri geniş yayılıb və bu ənənə əsrlər boyu davam edib. Beşbarmaq dağı da bu inanc sisteminin ən mühüm mərkəzlərindən biri kimi formalaşıb. Burada insanlar uzun illərdir dua edir, nəzir-niyaz edir və məkanı mənəvi enerji daşıyan bir yer kimi dəyərləndirirlər.

Araşdırmalara əsasən, Beşbarmaq dağı ilə bağlı yazılı məlumatlara çox qədim dövrlərdə rast gəlinir. 5–6-cı əsrlərə aid bəzi qeydlərdə bu ərazi “Barmaq dağı” adı ilə xatırlanır. Həmin dövr səyyahlarının və tacirlərinin qeydlərində göstərilir ki, bu dağın ətəyi mühüm karvan dayanacağı olub. Karvanlar burada istirahət edir, su ehtiyatlarını yeniləyir və daha sonra Şamaxı, Dərbənd və digər istiqamətlərə hərəkət edirdilər.

Orta əsrlərə aid mənbələrdə, o cümlədən bəzi Avropa xəritələrində və səyyah qeydlərində də bu əraziyə istinadlar mövcuddur. Məsələn, Kataloniya xəritələrində regionun ticarət yolları göstərilərkən Beşbarmaq bölgəsi strateji keçid nöqtəsi kimi qeyd olunur. Bu, həmin ərazinin yalnız yerli deyil, beynəlxalq ticarət marşrutlarında da mühüm rol oynadığını göstərir.

Maraqlı məqamlardan biri odur ki, bəzi səyyahların qeydlərində “Barmaq dağı” adının çəkilməsi ilə yanaşı, burada karvansaray tipli dayanacaqların olduğu da bildirilir. Bu isə bölgənin o dövrdə inkişaf etmiş logistika və ticarət şəbəkəsinə sahib olduğunu sübut edir. Zamanla bu ad “Baş Barmaq” və daha sonra “Beşbarmaq” formasını alaraq indiki adını qazanıb.

Adın yaranması ilə bağlı müxtəlif izahlar mövcuddur. Ən geniş yayılmış fikrə görə, dağın silueti müəyyən bucaqdan baxıldıqda insan əlinin beş barmağını xatırladır. Bu vizual oxşarlıq xalq yaddaşında güclü təsir buraxdığı üçün ərazi “Beşbarmaq” adı ilə tanınıb.

Həmçinin oxuyun

DTX-nin axtardığı Xətayi KİMDİR? - DOSYE+FOTO  

1066 kilometrlik xəttin taleyi necə olacaq? — Azərbaycanla Ermənistan arasında qərar verilməli olan MƏSƏLƏ

Sökülən "balaca evlər"lə bağlı YENİ TƏKLİF: Nə qədər pul VERİLMƏLİDİR?

Prezidentin Fərmanı bu şəxslərə də ŞAMİL OLUNACAQMI?  —  AÇIQLAMA 

Bununla yanaşı, Beşbarmaq ətrafında müxtəlif dini və mistik rəvayətlər də formalaşıb. Xalq inancına görə, bu ərazi Xızır peyğəmbərin izi ilə bağlıdır və burada xüsusi mənəvi güc mövcuddur. Bu səbəbdən də dağ əsrlər boyu ziyarət yeri kimi qorunub saxlanılıb.

Bəzi folklor mənbələrində hətta Makedoniyalı İsgəndərin yürüşləri ilə bu ərazinin əlaqələndirilməsinə dair rəvayətlər də yer alır. Lakin tarixçilər bu cür iddiaların elmi əsaslarının zəif olduğunu və daha çox xalq təxəyyülünə söykəndiyini bildirirlər. Buna baxmayaraq, bu əfsanələr Beşbarmağın mədəni dəyərini və maraqlılığını daha da artırır.

Müasir dövrdə Beşbarmaq həm dini ziyarətgah, həm də turistik məkan kimi əhəmiyyətini qoruyur. Hər il minlərlə insan bu əraziyə gələrək həm ziyarət edir, həm də qədim tarixin izlərini yerində hiss etməyə çalışır. Yol kənarında yerləşməsi isə onun əlçatanlığını daha da artırır.

Nəticə etibarilə, Beşbarmaq dağı yalnız bir coğrafi obyekt deyil, həm də Azərbaycanın qədim karvan yollarını, dini inanc sistemini və mədəni yaddaşını özündə birləşdirən çoxqatlı tarixi-mədəni abidədir. Bu məkan keçmişlə bu günü birləşdirən canlı bir tarix kimi öz əhəmiyyətini bu gün də qoruyub saxlayır.

Hazırladı: Jalə