Aylarla davam edən stress bu xəstəliklərin riskini artırır – Həkimdən XƏBƏRDARLIQ

TİBB

04.09.2026, 18:30

Müasir həyatın ayrılmaz hissəsinə çevrilən stress və əsəbilik çox vaxt insanlar tərəfindən adi hal kimi qəbul edilir. İş problemləri, ailədaxili gərginlik, maddi çətinliklər, gündəlik qayğılar və müxtəlif psixoloji təzyiqlər insanı davamlı stress vəziyyətində saxlaya bilir. Mütəxəssislər isə xəbərdarlıq edirlər ki, qısamüddətli stress müəyyən hallarda orqanizmin müdafiə mexanizmi kimi faydalı olsa da, uzun müddət davam edən stress həm psixi, həm də fiziki sağlamlıq üçün ciddi təhlükələr yarada bilər.

Həkim-nevroloq Qalib Əsədov Oxu24.com-a açıqlamasında bildirib ki, stress əslində insan orqanizminin təhlükəyə və ya çətin vəziyyətə verdiyi təbii reaksiyadır. İnsan müəyyən təhlükə, qorxu və ya gərginliklə qarşılaşdıqda orqanizm özünü qorumaq üçün xüsusi mexanizmləri işə salır. Bu zaman sinir sistemi aktivləşir, ürək döyüntüləri sürətlənə, nəfəsalma dəyişə və insan daha diqqətli, çevik və hazırlıqlı vəziyyətə gələ bilər.

Nevroloqun sözlərinə görə, qısamüddətli stress hər zaman zərərli hesab edilmir. Əksinə, müəyyən vəziyyətlərdə stress insanın özünü toparlamasına, təhlükəyə daha sürətli reaksiya verməsinə və problemlərin həlli üçün bütün imkanlarını səfərbər etməsinə kömək edə bilər.Lakin əsas təhlükə stressin qısa müddətli deyil, davamlı və xroniki xarakter almasıdır.

Həkim qeyd edir ki, insan hər gün, uzun müddət ərzində gərginlik və narahatlıq içində yaşayırsa, bir müddətdən sonra orqanizmin ehtiyatları tükənməyə başlayır.Orqanizm daim “təhlükə vəziyyətində” qalır və bu vəziyyət müxtəlif sistemlərin fəaliyyətinə mənfi təsir göstərə bilər.

“Qısa müddətli stress orqanizmin müdafiə mexanizmlərindən biridir. Amma stress uzun müddət davam etdikdə, insan hər gün gərgin həyat yaşayanda orqanizm tükənməyə başlayır. Məhz bu zaman insanın orqanizmində olan zəif nöqtələr və müxtəlif xəstəliklər özünü daha aydın şəkildə göstərə bilər”, – deyə həkim-nevroloq bildirib.

Qalib Əsədovun sözlərinə görə, hər insanın orqanizmində müəyyən xəstəliklərə genetik və ya fərdi meyillilik ola bilər. Bir şəxsdə yüksək arterial təzyiqə meyillilik, digərində şəkərli diabet riski, başqa bir insanda isə mədə-bağırsaq sistemi ilə bağlı problemlər ön planda ola bilər.

Uzunmüddətli stress bu problemlərin yaranmasını və ya ağırlaşmasını tətikləyən amillərdən birinə çevrilə bilər.Məsələn, insanın yüksək qan təzyiqinə meyilliliyi varsa, davamlı stress arterial təzyiqin nəzarətdən çıxmasına səbəb ola bilər. Şəkərli diabet riski olan insanlarda stress hormonal və metabolik tarazlığa mənfi təsir göstərə bilər. Mədə-bağırsaq sistemi həssas olan şəxslərdə isə uzunmüddətli gərginlik müxtəlif şikayətlərin artmasına, mövcud problemlərin ağırlaşmasına səbəb ola bilər.

Nevroloq bildirir ki, stressi yalnız “əsəbilik” kimi qiymətləndirmək düzgün deyil. İnsan uzun müddət psixoloji gərginlik yaşadıqda bu vəziyyət tədricən bütün orqanizmə təsir göstərməyə başlayır.Davamlı stress zamanı ürək döyüntülərinin sürətlənməsi, tez-tez nəfəsalma, əzələlərdə gərginlik, titrəmə, tərləmə, qorxu hissi və güclü həyəcan kimi əlamətlər meydana çıxa bilər. Bəzi hallarda insan heç bir aydın təhlükə olmadığı halda belə qəfil ürək döyüntüsü və nəfəs darlığı hiss edə bilər.Bu vəziyyətlər bəzi şəxslərdə panik tutmalar və təşviş pozuntuları ilə də əlaqəli ola bilər.

Həkimin sözlərinə görə, stress mexanizmlərinin uzun müddət normal fəaliyyətini itirməsi insanın psixoloji vəziyyətinə də ciddi təsir göstərə bilər. İnsan daim təhlükə gözləyirmiş kimi yaşamağa başlayır, ən adi hadisələr belə güclü narahatlıq yaradır, ürək döyüntüləri artır və bədən davamlı gərgin vəziyyətdə qalır.

“Bəzi insanlarda stress o həddə çatır ki, heç bir ciddi səbəb olmadan ürək döyüntüsü başlayır, nəfəsalma tezləşir, insanın bədənini qorxu hissi bürüyür, əzələlərdə gərginlik yaranır. Belə hallarda artıq təşviş və panik tutmalar kimi problemlər də meydana çıxa bilər”, – deyə Qalib Əsədov vurğulayıb.

Uzun müddət davam edən stressin ürək-damar sistemi üçün də risk yaratdığı bildirilir. Davamlı psixoloji gərginlik arterial təzyiqin yüksəlməsinə, ürək-damar xəstəlikləri üçün mövcud risk faktorlarının ağırlaşmasına və həssas insanlarda ciddi problemlərin yaranmasına şərait yarada bilər.

Mütəxəssis qeyd edib ki, stress birbaşa olaraq hər bir xəstəliyin yeganə səbəbi hesab edilə bilməz.Lakin o, bir çox xəstəliklərin yaranmasında və ya ağırlaşmasında tətikləyici və provokasiyaedici faktor kimi mühüm rol oynaya bilər.

Xüsusilə genetik meyilliliyi olan insanlarda davamlı stress mövcud risklərin daha tez üzə çıxmasına şərait yarada bilər. Yüksək qan təzyiqi, ürək-damar xəstəlikləri, şəkərli diabet və digər problemlərə meyillilik olan şəxslərin stressə qarşı daha diqqətli davranması vacibdir.Ən ağır hallarda isə uzunmüddətli və nəzarətsiz stress ürək-damar sistemi üçün ciddi təhlükə yarada bilən vəziyyətlərin inkişaf riskini artıra bilər. Həkimlər xəbərdarlıq edirlər ki, xüsusilə arterial təzyiqi yüksək olan, ürək-damar xəstəlikləri olan və ya bu xəstəliklərə genetik meyilliliyi olan şəxslər davamlı stressi adi hal kimi qəbul etməməlidirlər.

Qalib Əsədov stressin idarə olunmasının və vaxtında psixoloji yardım alınmasının vacibliyini vurğulayır. Onun sözlərinə görə, insan uzun müddətdir davam edən gərginlik, qorxu, narahatlıq və yuxu problemləri yaşayırsa, bunu gizlətmək və ya “öz-özünə keçəcək” deyərək gözləmək düzgün yanaşma deyil.

Bu hallarda psixoloq və ya digər müvafiq mütəxəssislərin dəstəyi faydalı ola bilər. Psixoloji seanslar insanın stressin səbəblərini daha yaxşı anlamasına, gərginlik yaradan vəziyyətlərlə düzgün mübarizə aparmasına və emosional vəziyyətini idarə etməsinə kömək edə bilər.Bəzi hallarda isə həkim tərəfindən müvafiq müalicə və əlavə dəstək üsulları tövsiyə oluna bilər. Bununla yanaşı, insanın öz həyat tərzində də müəyyən dəyişikliklər etməsi vacibdir.

Nevroloq hesab edir ki, hər bir insan özünə müsbət təsir göstərən fəaliyyətlərə həyatında daha çox yer ayırmalıdır. İnsanın zövq aldığı məşğuliyyətlər, istirahət, sevdiyi insanlarla vaxt keçirmək, fiziki aktivlik və gündəlik həyatın gərginliyindən müəyyən qədər uzaqlaşmaq stressin idarə olunmasında mühüm rol oynaya bilər.Əsas məsələ stressi tamamilə həyatımızdan çıxarmaq deyil. Çünki stress müəyyən hallarda insanın təbii müdafiə reaksiyasıdır. Vacib olan onun uzunmüddətli, davamlı və nəzarətsiz hala keçməsinin qarşısını almaqdır.

Beləliklə, qısa müddətli stress bəzən orqanizmin özünü qoruma mexanizmi kimi fəaliyyət göstərsə də, aylarla və illərlə davam edən gərgin həyat insanın həm psixoloji, həm də fiziki sağlamlığını tükəndirə bilər. Davamlı stress insanın zəif nöqtələrini üzə çıxara, mövcud xəstəlikləri ağırlaşdıra və ürək-damar sistemi də daxil olmaqla müxtəlif sağlamlıq problemləri üçün əlavə risk yarada bilər.

Mütəxəssisin tövsiyəsi isə aydındır: stressi həyatın adi və dəyişməz hissəsi kimi qəbul edib onunla yaşamağa çalışmaq əvəzinə, vaxtında kömək almaq, psixoloji vəziyyətə diqqət yetirmək və insanın özünə yaxşı təsir edən fəaliyyətlərə həyatında daha çox yer vermək lazımdır.

Nigar

Həmçinin oxuyun