Gecə qəfil ishal başlayıbsa, nə etməliyik? – Qastroenteroloqdan AÇIQLAMA  

Gün ərzində özünü tamamilə normal hiss edən insanın axşam və ya gecə saatlarında qəfil ishal olması kifayət qədər narahatedici vəziyyətdir. Xüsusilə gecə saat 10-11 radələrində qarında sancı, gurultu və ardınca təkrar-təkrar tualetə getmək ehtiyacı yarananda insanlar ilk növbədə bunun səbəbini və evdə nə edə biləcəklərini düşünürlər. Bəzən problem qəbul edilən qida ilə əlaqəli olur, bəzi hallarda isə ishal infeksion xəstəliklərin əlaməti kimi ortaya çıxa bilər.

Qastroenteroloq-hepatoloq İlqar Alışov Oxu24.com-a açıqlamasında bildirib ki, qəfil başlayan ishalın səbəbini yalnız bir əlamətə əsasən müəyyənləşdirmək mümkün deyil. İshal müxtəlif infeksiyalar, qida mənşəli xəstəliklər, bəzi dərmanlar, qida dözümsüzlüyü, bağırsağın funksional pozğunluqları və digər səbəblərlə bağlı yarana bilər. Buna görə də hər bir ishalı avtomatik olaraq ya “zəhərlənmə”, ya da “infeksiya” kimi qiymətləndirmək düzgün deyil.

“İshal qəfil başlayanda ilk növbədə onun hansı əlamətlərlə birlikdə getdiyinə diqqət etmək lazımdır. Əgər hərarət, halsızlıq, qarın ağrısı, qusma və digər simptomlar da varsa, infeksion səbəb ehtimalı nəzərə alınmalıdır. Amma hərarətin olmaması da infeksiyanı tamamilə istisna etmir. Qida ilə bağlı problemlər, bəzi virus və bakterial xəstəliklər, həmçinin başqa səbəblər də ishala gətirib çıxara bilər”, – deyə mütəxəssis qeyd edib.

Həkimin sözlərinə görə, xüsusilə axşam saatlarında başlayan ishalın səbəbini müəyyənləşdirərkən həmin gün qəbul edilən qidalara da nəzər salmaq lazımdır. Yaxşı saxlanılmayan, kifayət qədər bişirilməyən və ya çirklənmiş qidalar qida mənşəli xəstəliklərə səbəb ola bilər. Belə hallarda ishal ilə yanaşı qarın ağrısı, ürəkbulanma, qusma və bəzən hərarət də müşahidə edilə bilər. Qida zəhərlənmələrinin əlamətləri törədicidən asılı olaraq bir neçə saat ərzində və ya daha gec başlaya bilər.

İshal zamanı ən mühüm məsələlərdən biri isə orqanizmin itirdiyi maye və elektrolitlərin bərpa edilməsidir. Təkrar sulu nəcis orqanizmdən əhəmiyyətli miqdarda su və duz itkisinə səbəb ola bilər. Buna görə də insan yalnız ishalı dayandırmağa çalışmamalı, eyni zamanda susuzlaşmanın qarşısını almalıdır. Xüsusilə çoxsaylı ishal və qusma olduqda oral rehidratasiya məhlulları maye və elektrolitlərin bərpası üçün istifadə oluna bilər.

“İshal zamanı ilk növbədə maye qəbuluna diqqət etmək lazımdır. İnsan su itirir və bunun qarşısını almaq vacibdir. Əgər qusma da varsa, mayeni birdən-birə çox içmək əvəzinə kiçik qurtumlarla və tez-tez qəbul etmək daha rahat ola bilər. Daha ciddi maye itkisi zamanı isə apteklərdə satılan oral rehidratasiya məhlullarından istifadə etmək mümkündür”, – deyə İlqar Alışov vurğulayıb.

Mütəxəssis qeyd edib ki, ishal başlayan kimi insanın bütün qidaları dayandırması da mütləq tələb olunmur. İştah varsa, adətən normal qidalanmaya tədricən qayıtmaq mümkündür. Əsas məsələ orqanizmin maye və elektrolit ehtiyacının qarşılanmasıdır. Ağır, çox yağlı və bağırsağı əlavə qıcıqlandıra biləcək qidaları isə vəziyyət düzələnə qədər məhdudlaşdırmaq daha məqsədəuyğun ola bilər.

İshal zamanı ən çox edilən səhvlərdən biri isə dərhal dərmana müraciət etməkdir. İnsanlar bəzən əvvəlki təcrübəsinə əsaslanaraq evdə olan hər hansı ishal əleyhinə preparatı həkim məsləhəti olmadan qəbul edirlər. Halbuki ishalın səbəbi və yanaşı əlamətləri nəzərə alınmadan dərman istifadə etmək bəzi hallarda düzgün olmaya bilər.

Məsələn, loperamid kimi ishal əleyhinə preparatlar bəzi yetkinlərdə sadə, kəskin ishal zamanı simptomların azalmasına kömək edə bilər. Lakin hərarət və ya qanlı nəcis olduqda bu tip preparatların istifadəsi tövsiyə edilmir. Belə vəziyyətlərdə əsas səbəb araşdırılmalı və həkim qiymətləndirməsi aparılmalıdır.

“Xüsusilə hərarət, qanlı nəcis və güclü qarın ağrısı varsa, insan özbaşına ishalı kəsməyə çalışmamalıdır. Bəzi hallarda ishal orqanizmin müəyyən infeksion prosesə reaksiyasıdır və səbəbi bilmədən müxtəlif dərmanlar qəbul etmək vəziyyəti ağırlaşdıra bilər. Ona görə də evdə olan dərmanı ‘məndə əvvəllər olmuşdu, bunu içim keçsin’ prinsipi ilə istifadə etmək düzgün deyil”, – deyə qastroenteroloq bildirib.

Antibiotiklərin də hər ishal zamanı qəbul edilməməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Çünki kəskin ishalın əhəmiyyətli hissəsi viruslarla əlaqəli ola bilər və antibiotiklər viruslara təsir etmir. Bəzi bakterial infeksiyalarda da antibiotikin lazım olub-olmamasını həkim müəyyənləşdirməlidir. Özbaşına antibiotik qəbulu həm lazımsız müalicəyə, həm də əlavə yan təsirlərə və antibiotiklərə davamlılığın yaranmasına səbəb ola bilər.

İlqar Alışovun sözlərinə görə, ishalın müddəti də diqqətdə saxlanılmalıdır. Bir çox kəskin ishal halları qısa müddətdə öz-özünə keçə bilər. Lakin simptomların uzanması, getdikcə ağırlaşması və ya yeni təhlükəli əlamətlərin meydana çıxması artıq həkimə müraciət etmək üçün əsasdır. CDC məlumatlarına görə, qanlı ishal, yüksək hərarət, üç gündən çox davam edən ishal, mayeni saxlamağa imkan verməyən təkrarlanan qusma və susuzlaşma əlamətləri zamanı tibbi yardım almaq lazımdır.

Susuzlaşmanın əlamətləri də insan tərəfindən düzgün tanınmalıdır. Sidiyin azalması və ya tündləşməsi, ağız və boğazda quruluq, güclü susuzluq, başgicəllənmə və halsızlıq maye itkisinə işarə edə bilər. Xüsusilə yaşlı insanlar, uşaqlar və yanaşı xəstəlikləri olan şəxslərdə susuzlaşma daha ciddi nəticələr yarada bilər.

Həkim bildirib ki, gecə başlayan ishal zamanı insan ilk növbədə sakitliyini qorumalı, maye qəbul etməli və vəziyyətini müşahidə etməlidir. Əgər simptomlar yüngüldürsə və əlavə təhlükəli əlamət yoxdursa, maye və elektrolit itkisini kompensasiya etmək əsas addımdır. Ancaq ishal təkrarlanırsa, güclənirsə və ya hərarət, qanlı nəcis, güclü qarın ağrısı, davamlı qusma kimi əlamətlər qoşulursa, həkimə müraciət gecikdirilməməlidir.

Mütəxəssis onu da vurğulayıb ki, gecə saatlarında təkrarlanan ishalı hər dəfə yalnız “nəsə pis qida yemişəm” kimi izah etmək olmaz. Əgər bu hal mütəmadi təkrarlanırsa, xüsusilə gecələr yuxudan oyadacaq qədər davam edirsə, problemin səbəbi ayrıca araşdırılmalıdır. Belə vəziyyətlərdə qastroenteroloq xəstənin şikayətlərini, qidalanmasını, istifadə etdiyi dərmanları, əvvəlki xəstəliklərini və digər əlamətləri qiymətləndirərək lazım gəldikdə müvafiq müayinələr təyin edə bilər.

İshalın qarşısının alınmasında qida təhlükəsizliyi də mühüm rol oynayır. Əllərin düzgün yuyulması, təhlükəsiz içməli sudan istifadə, qidaların lazımi temperaturda bişirilməsi, hazır yeməklərin düzgün saxlanılması və şübhəli qidalardan uzaq durmaq qida mənşəli xəstəliklərin riskini azaltmağa kömək edir. Xüsusilə çiy və bişmiş qidaların bir-biri ilə təmas etməməsinə diqqət etmək vacibdir.

Beləliklə, qəfil başlayan ishal zamanı əsas məqsəd yalnız tualetə getmənin qarşısını almaq deyil, ilk növbədə orqanizmin su və elektrolit itkisini kompensasiya etmək və təhlükəli əlamətləri vaxtında tanımaqdır. İshalın səbəbi müəyyən edilmədən antibiotik və ya digər dərmanları özbaşına qəbul etmək düzgün deyil. Əlamətlər ağırdırsa, uzanırsa və ya susuzlaşma əlamətləri meydana çıxırsa, həkimə müraciət etmək lazımdır.

“İshal çox vaxt keçici problem olur, amma bəzən daha ciddi xəstəliyin əlaməti də ola bilər. Ona görə insan öz vəziyyətini düzgün qiymətləndirməli, xüsusilə təhlükəli əlamətlər olduqda vaxt itirməməlidir. Ən əsası isə özbaşına müalicə aparmaq əvəzinə problemin səbəbini müəyyənləşdirməkdir”, – deyə qastroenteroloq-hepatoloq İlqar Alışov əlavə edib.

Nigar

Həmçinin oxuyun

Bankda pulu olanlara XƏBƏRDARLIQ!

Bizi su böhranı gözləyə bilərmi? — Azərbaycanın su ehtiyatı ilə bağlı AÇIQLAMA 

Bank kartlarının satışına qadağa qoyulub?  — Rəsmi AÇIQLAMA

Prezident qanunu imzalamadı, MM-ə qaytardı - Səbəb