İnsan beyninin vahid rəqəmsal xəritəsi yaradıldı

MARAQLI

22.07.2026, 11:30

Neyrobiologiya sahəsində mühüm elmi irəliləyiş əldə olunub. Alimlər insan beyni ilə bağlı müxtəlif mənbələrdə toplanmış məlumatları vahid rəqəmsal sistemdə birləşdirən siibra adlı yeni proqram paketini təqdim ediblər.

Oxu24.com xəbər verir ki, "Nature Methods" jurnalında yayımlanan araşdırmaya görə, bu sistem insan beyninin ən kiçik səviyyələrindən — hüceyrə və molekullardan başlayaraq böyük anatomik strukturlara və onların arasındakı mürəkkəb əlaqələrə qədər geniş məlumat bazasını bir araya gətirir.

İndiyədək beyinlə bağlı məlumatlar müxtəlif formatlarda, fərqli üsullarla və ayrı-ayrı koordinat sistemlərində saxlanılırdı. Bu isə alimlərin müxtəlif tədqiqatların nəticələrini müqayisə etməsini çətinləşdirirdi. Siibra sistemi MRT görüntülərini, mikroskopiya məlumatlarını və beyin bölgələri arasındakı əlaqələri vahid rəqəmsal atlasda birləşdirərək bu problemi həll etməyə çalışır.

7 terabaytlıq beyin məlumat bazası

Sistem Avropanın EBRAINS platforması ilə inteqrasiya olunmuş Çoxsəviyyəli İnsan Beyni Atlasına əsaslanır. Hazırda siibra 7 terabaytdan çox müxtəlif məlumatlara çıxış imkanı yaradır.

İstifadəçilər böyük məlumat paketini tam yükləmədən yalnız maraqlandıqları beyin bölgələrini və məlumat dəstlərini araşdırmaq imkanına malikdirlər.

Sistemin əsas üstünlüklərindən biri insan beynindəki fərdi anatomik fərqləri nəzərə almasıdır. Alimlər qeyd edirlər ki, hər bir insanın beyni müəyyən xüsusiyyətlərinə görə fərqlənir. Buna görə siibra sərt sərhədlər əvəzinə ehtimal əsaslı statistik xəritələrdən istifadə edir və müxtəlif tədqiqat nəticələrinin daha dəqiq müqayisəsinə imkan verir.

Tibbdə yeni imkanlar

Tədqiqatçılar sistemin praktik əhəmiyyətini dərin beyin stimulyasiyası nümunəsi ilə nümayiş etdiriblər. Bu üsul bəzi nevroloji xəstəliklərin müalicəsində beynə elektrod yerləşdirilməsi yolu ilə tətbiq olunur.

Siibra vasitəsilə aparılan analizlər göstərib ki, bəzi hallarda talamus bölgəsində stimulyasiya ediləcək sahələrin müəyyənləşdirilməsi zamanı yaxın strukturlar səhv salına bilər. Yeni rəqəmsal atlas belə səhvlərin azalmasına və cərrahi müdaxilələrin dəqiqliyinin artırılmasına kömək edə bilər.

Mütəxəssislərin fikrincə, bu texnologiya gələcəkdə neyrologiyada böyük məlumatların və süni intellektin istifadəsi üçün mühüm baza rolunu oynaya bilər. Alimlər sistemə süni intellekt əsaslı analiz alətlərinin əlavə edilməsini və beynəlxalq məlumat bazalarının genişləndirilməsini planlaşdırırlar.

Yeni atlasın inkişafı insan beyninin daha dəqiq modellərinin yaradılmasına, tibbi cihazların təkmilləşdirilməsinə və beyin xəstəliklərinin müalicəsində yeni yanaşmaların ortaya çıxmasına imkan verə bilər.

Həmçinin oxuyun