Şəkərli diabet xəstələri ayaqlarına necə qulluq etməlidir? – Endokrinoloqdan 5  tövsiyə  

Şəkərli diabet yalnız qanda şəkərin yüksəlməsi ilə müşayiət olunan xəstəlik deyil. Uzun müddət nəzarətsiz qalan yüksək qan şəkəri orqanizmin müxtəlif sistemlərinə, o cümlədən ürəyə, böyrəklərə, gözlərə, qan damarlarına və sinirlərə ciddi zərər verə bilər. Diabetin fəsadlarının daha çox müşahidə olunduğu nahiyələrdən biri də ayaqlardır. Xüsusilə xəstəliyin uzun müddət davam etməsi nəticəsində ayaqlarda hissiyatın azalması, qan dövranının zəifləməsi, dəri problemləri və çətin sağalan yaralar yarana bilər.Bəzən şəkərli diabet xəstələri ayaqlarında yaranan kiçik kəsikləri, sıyrıqları, çatları və ya dırnaq problemlərini ciddi qəbul etmirlər. Halbuki vaxtında diqqət yetirilməyən bu cür zədələnmələr infeksiyaya, dərin yaralara, hətta ağır hallarda qanqrenaya və ətrafın amputasiyasına qədər gətirib çıxara bilər. Məhz buna görə diabet xəstələrinin gündəlik ayaq qulluğuna xüsusi diqqət yetirməsi vacibdir.

Endokrinoloq Lamiyə Nəbibəyli Oxu24.com-a açıqlamasında bildirib ki, şəkərli diabet zamanı ayaqlarda yaranan problemlər həm böyük, həm də kiçik fəsadlar şəklində özünü göstərə bilər.

Onun sözlərinə görə, böyük fəsadlara uzun müddət sağalmayan yaralar, xoralar, toxumaların zədələnməsi və qanqrena kimi ağırlaşmalar daxildir. Kiçik problemlər isə ayaq dərisində yaranan kəsiklər, sıyrıqlar, daban çatları, döyənəklər, dırnaq dəyişiklikləri, göbələk infeksiyaları və ayaq formasında baş verən deformasiyalarla bağlıdır.

Həkim qeyd edib ki, diabet zamanı ayaqlarda yaranan problemlərin əsas səbəblərindən biri sinir zədələnməsidir. Tibbdə diabetik neyropatiya adlandırılan bu vəziyyət nəticəsində xəstə ayaqlarında ağrı, istilik, soyuqluq və toxunma hissini əvvəlki kimi qəbul etmir. Nəticədə ayaqda yaranan kiçik yara və ya kəsik uzun müddət diqqətdən kənarda qala bilər. Digər tərəfdən, qan damarlarının zədələnməsi və qan dövranının zəifləməsi yaraların sağalmasını çətinləşdirir. Bu iki amilin birlikdə təsiri isə infeksiya və toxuma zədələnməsi riskini artırır.

Lamiyə Nəbibəyli bildirib ki, diabet xəstələri ciddi fəsadların qarşısını almaq üçün ayaqlarına gündəlik qulluq etməli və bir neçə vacib qaydaya əməl etməlidirlər.

İlk növbədə, ayaqlar hər gün yuyulmalı və yuyulduqdan sonra diqqətlə qurulanmalıdır. Xüsusilə barmaqların arası nəm saxlanılmamalıdır. Çünki həmin nahiyələrdə nəmin qalması göbələk infeksiyalarının yaranmasına şərait yarada bilər. Ayaqları qurulayarkən dərini güclü şəkildə sürtmək, kobud dəsmaldan istifadə etmək məsləhət görülmür. Dərinin zədələnməməsi üçün yumşaq dəsmalla ehtiyatla qurulamaq lazımdır. Ayaq dərisində quruluq varsa, nəmləndirici kremdən istifadə edilə bilər. Lakin kremin barmaqların arasına çəkilməməsi daha məqsədəuyğundur.

Həkimin diqqət çəkdiyi ikinci vacib məqam ayaqların həddindən artıq isti və ya soyuq temperaturdan qorunmasıdır. Diabetik neyropatiyası olan şəxslər temperatur dəyişikliklərini normal hiss etməyə bilərlər. Məsələn, ayağında yanma və ya üşümə hiss edən xəstə vəziyyəti aradan qaldırmaq üçün ayaqlarını çox isti suya sala, isti su torbasından istifadə edə və ya ayaqlarını sobaya, elektrik qızdırıcısına yaxınlaşdıra bilər. Lakin hissiyat zəif olduğu üçün bu zaman dəri yanığı yarana və xəstə bunu dərhal hiss etməyə bilər.Bu səbəbdən ayaqları yuyarkən suyun temperaturu əvvəlcə əllə və ya termometrlə yoxlanılmalıdır. Ayaqların üşüməsi zamanı isə onları birbaşa istilik mənbəyinə yaxınlaşdırmaq əvəzinə, ayağı sıxmayan, rahat və uyğun corablardan istifadə edilməlidir. Diabet xəstələri corablarını hər gün dəyişməli, dar rezinli və qan dövranını məhdudlaşdıran modellərdən uzaq durmalıdırlar.

Endokrinoloq üçüncü qayda kimi ayaqqabıların hər gün yoxlanılmasının vacibliyini vurğulayıb. Onun sözlərinə görə, diabet xəstələri həm çölə çıxarkən, həm də evdə istifadə etdikləri ayaqqabıların içərisinə diqqət yetirməlidirlər. Ayaqqabının daxilində kiçik daş, yad cisim, qırıntı, cırılmış astar və ya ayağa təzyiq göstərən çıxıntı ola bilər. Sağlam insan belə hallarda narahatlıq hiss edərək ayaqqabısını çıxarır. Lakin diabetik neyropatiya zamanı xəstə həmin narahatlığı və ağrını hiss etməyə bilər.Nəticədə ayaq uzun müddət eyni nöqtədən təzyiqə məruz qalır, dəridə zədələnmə, döyənək və yara yaranır. Xüsusilə hissiyatı zəifləmiş xəstələrdə bu cür zədələr ciddi fəsadlara səbəb ola bilər. Buna görə ayaqqabını geyinməzdən əvvəl onun içərisini əllə yoxlamaq, həmçinin günün sonunda ayaqlarda qızartı, şişkinlik, yara və ya rəng dəyişikliyinin olub-olmadığına baxmaq lazımdır.Dördüncü vacib qayda düzgün ayaqqabı seçimidir.

Lamiyə Nəbibəyli bildirib ki, şəkərli diabet xəstələri dar, sərt və ayağı sıxan ayaqqabılardan istifadə etməməlidirlər. Bəzi insanlar yeni ayaqqabı alarkən onun əvvəlcə dar olmasını problem hesab etmir və zaman keçdikcə ayaqqabının açılacağını düşünürlər.

Lakin diabet xəstələri üçün bu yanaşma təhlükəli ola bilər. Çünki ayaqlarda hissiyatın azalması sıxılma və təzyiqin yaratdığı ağrının vaxtında hiss edilməməsinə səbəb olur.Uyğun olmayan ayaqqabı uzun müddət istifadə edildikdə dəridə qızartı, qabarcıq, döyənək və yaralar yarana bilər. Buna görə ayaqqabı seçərkən onun ayağın uzunluğuna və eninə uyğun olmasına, barmaqları sıxmamasına, içərisinin rahat və tikişlərinin ayağa təzyiq göstərməməsinə diqqət yetirilməlidir. Həmçinin ayaqqabının ölçüsü günün sonunda, ayaqlarda müəyyən qədər şişkinlik yarana biləcəyi vaxt yoxlanıla bilər.

Həkimin xüsusi olaraq vurğuladığı beşinci qayda isə ayaqlara qulluq zamanı iti alətlərdən istifadə edilməməsidir. Diabet xəstələri döyənəkləri, qalınlaşmış dərini və dırnaq ətrafındakı nahiyələri özləri kəsməyə çalışmamalıdırlar. Bu məqsədlə iti qayçı, ülgüc, xüsusi döyənək bıçaqları və digər kəsici vasitələrdən istifadə etmək təhlükəlidir. Çünki hissiyatı zəifləmiş şəxs dərisini zədələdiyini dərhal hiss etməyə bilər. Hətta kiçik bir kəsik belə infeksiyalaşa, iltihablaşa və daha ciddi yaraya çevrilə bilər.Dırnaqların kəsilməsi zamanı da ehtiyatlı olmaq lazımdır. Dırnaqları çox qısa kəsmək, künclərini dərindən təmizləmək və dırnaq ətrafındakı dərini zədələmək olmaz. Görmə qabiliyyətində problem olan və ya ayaqlarında hissiyatı ciddi şəkildə azalan xəstələrin bu prosedurları mütəxəssisə həvalə etməsi daha təhlükəsizdir.

Endokrinoloq qeyd edib ki, ayaqlara gündəlik qulluqla yanaşı, mütəmadi tibbi müayinə də vacibdir. Şəkərli diabet xəstələri ayaqlarında hər hansı yara, qabarcıq, şişkinlik, qızartı, rəng dəyişikliyi və ya hissiyat itkisi müşahidə etdikdə bunu adi problem kimi qəbul etməməlidirlər. Xüsusilə yara yaranıbsa, onun öz-özünə sağalmasını gözləmək düzgün deyil. Ayaqda qəfil şişkinlik, qızartı, istilik artımı, irinli axıntı və ya qaralma müşahidə olunarsa, təcili tibbi qiymətləndirmə tələb olunur.

Lamiyə Nəbibəylinin sözlərinə görə, diabet zamanı ayaq qulluğu sadəcə gigiyenik prosedur deyil, xəstəliyin ağırlaşmalarının qarşısını almağa yönəlmiş mühüm profilaktik tədbirdir. Qanda şəkərin nəzarətdə saxlanılması, həkim müayinələrinin vaxtında aparılması və gündəlik qulluq qaydalarına əməl edilməsi ayaqlarda yaranan ciddi problemlərin riskini əhəmiyyətli dərəcədə azalda bilər.

Beləliklə, şəkərli diabet xəstələri ayaqlarını hər gün yumalı və diqqətlə qurulamalı, onları həddindən artıq isti və soyuqdan qorumalı, ayaqqabılarını mütəmadi yoxlamalı, rahat ayaqqabı seçməli və qulluq zamanı iti alətlərdən istifadə etməməlidirlər. Bu sadə görünən qaydalar ayaqlarda yara, infeksiya və digər ağırlaşmaların qarşısını almaqda mühüm rol oynayır. Ən əsası isə ayaqda yaranan kiçik dəyişiklikləri belə diqqətdən kənarda qoymamaqdır. Çünki diabet zamanı vaxtında aşkarlanan problem daha ağır nəticələrin qarşısını almağa imkan verir.

Nigar

Həmçinin oxuyun

Ali təhsili olmayan şəxs dövlət qulluqçusu ola bilərmi? – AÇIQLAMA  

İlham Əliyev SƏRƏNCAM İMZALADI 

Füzuli Rzaquliyev  VƏFAT ETDİ

Ərdoğan Azərbaycandan hansı mesajı verib?  —   Politoloq siyasi mənasını AÇIQLADI