Buz niyə sürüşkəndir? Elm adamlarının HEYRƏTAMİZ KƏŞFİ  

Hər kəsə məlumdur ki, qış aylarında buzun üzərində yerimək kifayət qədər çətin və təhlükəlidir. İnsan buzlu səthdə müvazinətini asanlıqla itirir və sürüşür. Bəs bunun real səbəbi nədir? 

Oxu24.com oxucularına buzun bu xüsusiyyətinin arxasında dayanan maraqlı fiziki qanunauyğunluqları təqdim edir.

Uzun illər boyu alimlər elə hesab edirdilər ki, biz buzun üzərinə ayaq basarkən yaranan təzyiq nəticəsində səth bir qədər əriyir. Yəni, ayağımızın altında nazik su təbəqəsi yaranır və məhz həmin su bizi sürüşdürür.

Lakin müasir elmi araşdırmalar bu yanaşmanın tamamilə doğru olmadığını sübut etdi. Məlum oldu ki, insan çox yüngül təzyiqlə belə buzun üzərində rahatca sürüşə bilir. Deməli, məsələ təkcə bizim çəkimiz və yaratdığımız təzyiqlə bağlı deyil.

Müasir fizika sübut edir ki, buzun səthində, xarici təsirlərdən asılı olmayaraq, onsuz da mikroskopik səviyyədə çox nazik bir su təbəqəsi mövcuddur. Elm dünyasında buna "kvazi-maye qatı" deyilir.

Buz kütləsi tamamilə bərk olsa da, onun ən üst qatındakı molekullar digərlərinə nisbətən daha sərbəstdir və özlərini maye kimi aparırlar. Məhz bu gözlə görünməyən nazik su qatı sürtünməni minimuma endirir. Sürtünmə nə qədər az olarsa, sürüşmək bir o qədər asanlaşır. Müqayisə üçün qeyd edək ki, asfaltdakı yüksək sürtünmə bizi sürüşməkdən qoruduğu halda, buzda bu qoruyucu baryer yoxdur.

Maraqlıdır ki, buzun temperaturu aşağı düşdükcə onun sürüşkənliyi də dəyişir:

1.-30°C kimi şaxtalı hava şəraitində buz daha az sürüşkən olur. Çünki temperatur həddindən artıq düşəndə səthdəki həmin nazik su qatı da azalmağa başlayır.

2.0°C-yə yaxın temperaturda isə buz özünün ən sürüşkən halına çatır.

Bu fenomen konki sürənlərin işini xeyli asanlaşdırır. Kankinin iti ucluqları həm buz üzərində əlavə təzyiq yaradır, həm də sürtünmə sayəsində az miqdarda istilik ayırır. Nəticədə, səthdəki kvazi-maye qatı daha da effektivləşir və konki sürən şəxs buz üzərində sürətlə, maneəsiz hərəkət edə bilir.

Çimnaz

Həmçinin oxuyun

Əməkhaqqı 7 %-dən çox artıb

Bankdan kredit ala bilməyənlər üçün yeni imkan – Yeni qanun nə vəd edir?  

Milli Məclis qərar qəbul etdi

Azərbaycanda 4 günlük iş həftəsi başlayır?