İqlim dəyişikliyi və canlıların sürətli çoxalmasının səbəbləri

MARAQLI

18.06.2026, 11:56

Son illərdə insanlar ətraf mühitdə bəzi canlı növlərinin əvvəlki illərlə müqayisədə daha sürətli və daha geniş şəkildə yayıldığını müşahidə edirlər. Xüsusilə gənə, ağcaqanad, əqrəb və ilan kimi canlıların həm sayında artım, həm də yayılma arealında genişlənmə diqqət çəkir.

Oxu24.com xəbər verir ki,mütəxəssislər bu dəyişiklikləri tək bir səbəblə deyil, kompleks ekoloji proseslərlə izah edirlər.Bəzi həşərat və parazit növlərinin həyat dövrü iqlim şəraitindən birbaşa asılıdır.Temperaturun yüksəlməsi, rütubətin artması və mövsümlərin dəyişməsi onların inkişaf sürətini əhəmiyyətli dərəcədə sürətləndirə bilər. Məsələn, əvvəllər müəyyən bölgələrdə ildə iki nəsil verən bəzi gənə növləri, uyğun şərait yarandıqda daha çox nəsil verə bilir. Eyni zamanda ağcaqanadların inkişaf mərhələlərinin qısalması onların daha tez çoxalmasına şərait yaradır.

Entomoloqlar qeyd edirlər ki, temperatur artımı bu canlıların metabolik proseslərini sürətləndirir.Yumurtadan çıxma, inkişaf və çoxalma dövrləri qısalır. Bu isə populyasiyanın daha sürətlə artmasına səbəb olur. Bəzi hallarda uyğun ekoloji şərait olduqda bir dişi fərdin minlərlə yumurta qoyması həmin növün sayının qısa müddətdə çoxalmasına gətirib çıxarır.

Digər tərəfdən, iqlim dəyişikliyi yalnız çoxalma sürətinə deyil, həm də canlıların yayılma arealına təsir göstərir. İstiləşmə nəticəsində bəzi növlər əvvəl yaşaya bilmədikləri şimal bölgələrə doğru yayılmağa başlayır. Məsələn, əqrəblərin və ilanların daha geniş coğrafiyaya yayılması müşahidə edilir. Bu dəyişikliklər onların yaşayış üçün uyğun temperatur zonalarının dəyişməsi ilə əlaqələndirilir.

Ekoloqların fikrincə, bu proseslərin artmasının əsas səbəblərindən biri də təbii tarazlığın pozulmasıdır. Meşələrin azalması, təbii yaşayış mühitlərinin məhv edilməsi və vəhşi təbiətdəki yırtıcı növlərin sayının azalması bu canlıların daha sərbəst şəkildə çoxalmasına şərait yaradır. Təbii düşmənlərin azalması isə ekosistemdə nəzarət mexanizmini zəiflədir.

Bununla yanaşı, insan fəaliyyəti də mühüm rol oynayır. Kənd təsərrüfatında istifadə edilən kimyəvi maddələr, urbanizasiya və təbii ərazilərin daralması canlıların davranışına və miqrasiyasına təsir edir. Bəzi növlər qida və sığınacaq axtarışında insan məskənlərinə daha çox yaxınlaşır.

Mütəxəssislər xəbərdarlıq edirlər ki, bu dəyişikliklər yalnız ekoloji problem deyil, həm də ictimai sağlamlıq üçün risk yaradır. Xüsusilə xəstəlik daşıyıcı həşəratların artması müəyyən infeksion xəstəliklərin yayılma ehtimalını da yüksəldə bilər.Canlıların sürətli çoxalması və yayılması tək bir faktordan asılı deyil. Bu, iqlim dəyişikliyi, ekosistemin pozulması və insan fəaliyyətinin birgə təsiri nəticəsində formalaşan mürəkkəb bir prosesdir. Mütəxəssislər bildirirlər ki, təbiətlə insan arasında balans qorunmadıqca bu tendensiyanın davam etməsi qaçılmazdır.

Turan

Həmçinin oxuyun