Xərçəng hüceyrələri niyə dayanmağı bilmir?

MARAQLI

585

17.06.2026, 17:13

İnsan öldükdə bədəndəki bütün digər hüceyrələr kimi xərçəng hüceyrələri də yaşamaq imkanını itirir və qısa müddət sonra məhv olur. Bu fakt bir çox insanı düşündürür: əgər xərçəng hüceyrələri də sonda insanla birlikdə öləcəksə, bəs niyə orqanizmi məhv edir? Niyə bədənlə harmoniyada yaşayıb mövcudluğunu davam etdirmir?

Oxu24.com-un məlumatına görə, bu sualın cavabı xərçəng hüceyrələrinin bioloji xüsusiyyətlərində gizlənir. Əslində xərçəngin məqsədi insanı öldürmək deyil. O, sadəcə nəzarətdən çıxmış və yalnız özünün sağ qalmasını düşünən hüceyrələr toplusudur.

İnsan orqanizmi təxminən 50 trilyondan çox hüceyrədən ibarətdir. Bu hüceyrələrin hər birinin müəyyən ömür müddəti vardır. Məsələn, qırmızı qan hüceyrələri orta hesabla 120 gün yaşayır, daha sonra parçalanır və onların yerini yeniləri tutur. Dəri hüceyrələri, bağırsaq hüceyrələri və digər toxumalar da davamlı olaraq yenilənir. Bu proses həyatın davam etməsi üçün vacib olan təbii dövriyyə sistemidir.Normal hüceyrələr nə vaxt bölünəcəyini, nə vaxt fəaliyyətini dayandıracağını və nə vaxt öləcəyini "bilir". Bu mexanizm genetik proqram vasitəsilə tənzimlənir. Hüceyrə zədələndikdə və ya ömrünü başa vurduqda apoptoz adlanan proqramlaşdırılmış ölüm prosesinə daxil olur. Beləliklə, orqanizm özünü sağlam vəziyyətdə saxlayır.

Lakin bəzi hallarda hüceyrələrin genetik materialında dəyişikliklər – mutasiyalar baş verir. Bu dəyişikliklər müxtəlif səbəblərdən yarana bilər: siqaret çəkmək, radiasiya, zərərli kimyəvi maddələr, viruslar, irsi meyillilik və ya sadəcə hüceyrə bölünməsi zamanı yaranan təsadüfi səhvlər nəticəsində.Mutasiyaya uğramış bəzi hüceyrələr artıq normal qaydalara tabe olmur. Onlar ölməli olduqları halda ölmür, dayanmalı olduqları halda dayanmaq istəmir və nəzarətsiz şəkildə çoxalmağa başlayırlar. Məhz bu mərhələdə xərçəng yaranır.

Xərçəng hüceyrələrinin əsas xüsusiyyətlərindən biri onların faktiki olaraq "ölümsüzlük" qazanmasıdır. Normal hüceyrələr müəyyən sayda bölündükdən sonra fəaliyyətini dayandırdığı halda, xərçəng hüceyrələri bu məhdudiyyəti aşır və sonsuz sayda bölünə bilir. Onlar orqanizmin resurslarını öz ehtiyacları üçün istifadə edir, sağlam hüceyrələrin yerini tutur və zamanla şiş əmələ gətirirlər.Daha təhlükəli mərhələ isə metastaz adlanır. Bu zaman xərçəng hüceyrələri ilkin yarandığı nahiyədən ayrılaraq qan və limfa damarları vasitəsilə bədənin digər orqanlarına yayılır. Ağciyərlər, qaraciyər, sümüklər və beyin kimi həyati vacib orqanlar zədələndikdə orqanizmin normal fəaliyyəti pozulur.

Maraqlıdır ki, xərçəng hüceyrələri əslində öz gələcəyini düşünmür. Onlar yalnız daha çox bölünmək və yaşamaq məqsədi daşıyan "bioloji proqram" kimi fəaliyyət göstərirlər. Lakin bu nəzarətsiz çoxalma nəticəsində ev sahibi olan insanın həyatı təhlükə altına düşür. İnsan öldükdə isə xərçəng hüceyrələri də oksigen və qida mənbəyini itirərək məhv olur.Bu mənada xərçəng müəyyən mənada bioloji paradoks hesab edilir. O, yaşamaq uğrunda mübarizə apararkən öz yaşadığı mühiti – insan orqanizmini məhv edir. Nəticədə həm insan, həm də xərçəng hüceyrələri eyni sonluqla qarşılaşır.

Alimlər xərçəngi bəzən nəzarətdən çıxmış təkamül prosesi kimi təsvir edirlər. Bir vaxtlar orqanizmin normal hüceyrəsi olan bu hüceyrələr mutasiyalar nəticəsində yalnız öz maraqlarını güdən sistemə çevrilir. Onların məqsədi öldürmək deyil, sonsuz yaşamaqdır. Ancaq məhz bu "ölümsüzlük arzusu" sonda həm orqanizmin, həm də özlərinin məhvinə səbəb olur.Bu səbəbdən xərçənglə mübarizədə erkən diaqnostika, profilaktik müayinələr və sağlam həyat tərzi mühüm əhəmiyyət daşıyır. Müasir tibb artıq bir çox xərçəng növlərini erkən mərhələdə aşkar etməyə və uğurla müalicə etməyə imkan verir. Xərçəng nə qədər tez aşkarlanarsa, onun qarşısını almaq və insan həyatını qorumaq bir o qədər mümkün olur.

Turan

Həmçinin oxuyun