Sosial sığorta ödənişləri məcburidir? Vəkil AÇIQLADI

HÜQUQ

18.06.2026, 12:51

Vətəndaşlar arasında pensiya kapitalının formalaşması və Dövlət Sosial Müdafiə Fonduna (DSMF) edilən ayırmalarla bağlı suallar son dövrlərdə daha da aktuallaşıb. Xüsusilə əmək fəaliyyətinə gec başlayan və ya əvvəlki illər üzrə sığorta kapitalı olmayan şəxslər bu sistemin məcburiliyi və gələcəkdə verəcəyi sosial təminatlar barədə aydın məlumat əldə etməyə çalışırlar.

Oxu24.com-a açıqlama verən hüquqşünas Səbinə Əliyeva bildirib ki, Azərbaycanda əmək fəaliyyəti ilə məşğul olan hər bir vətəndaşın sosial sığorta sisteminə cəlb olunması qanunvericiliyin tələbi ilə tənzimlənir və bu ödənişlər könüllü xarakter daşımır.

Vəkilin sözlərinə görə, əmək müqaviləsi əsasında işləyən şəxsin əməkhaqqısından müvafiq faizdə sosial sığorta haqları avtomatik şəkildə tutulur və bu vəsaitlər Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun hesabına köçürülür. Bu mexanizm vətəndaşın şəxsi seçimi ilə deyil, birbaşa qanunvericilik normaları ilə müəyyən edilir.

Səbinə Əliyeva qeyd edib ki, sosial sığorta sistemi yalnız pensiya təminatı ilə məhdudlaşmır. Onun sözlərinə görə, DSMF-yə edilən ayırmalar bir neçə istiqamətdə sosial müdafiə funksiyasını həyata keçirir. Buraya əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirilməsi zamanı ödənişlər, analıq məzuniyyəti dövründə müavinətlərin verilməsi və digər sosial təminat mexanizmləri daxildir.

Vəkil bildirib ki, əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirilməsi hallarında müəyyən müddət üzrə ödənişlərin bir hissəsi işəgötürən, daha uzunmüddətli hallarda isə Dövlət Sosial Müdafiə Fondu tərəfindən həyata keçirilir. Eyni zamanda analıq məzuniyyəti zamanı da qanunvericiliklə müəyyən olunmuş müddət ərzində müavinətlər dövlət tərəfindən ödənilir.

Səbinə Əliyeva əlavə edib ki, pensiya kapitalı sistemi vətəndaşın gələcək sosial təminat hüququnun formalaşmasında əsas rol oynayır. Bu sistem əmək fəaliyyəti dövründə toplanan sığorta haqları və iş stajı əsasında gələcək pensiya təminatını müəyyən edir.

“Vətəndaş istər 20 yaşında, istərsə də daha gec əmək fəaliyyətinə başlasın, sistemə daxil olduğu andan etibarən onun sosial sığorta hüquqları formalaşır. Bu ödənişlər gələcəkdə yalnız pensiya deyil, eyni zamanda müxtəlif sosial risklərin qarşılanması baxımından da mühüm əhəmiyyət daşıyır,” – deyə hüquqşünas vurğulayıb.

O, həmçinin qeyd edib ki, bəzi vətəndaşlarda “ödənişlər sadəcə yığılıb qalır” kimi yanlış təsəvvürlər mövcuddur. Lakin əslində sosial sığorta sistemi dövlətin sosial müdafiə mexanizminin əsas sütunlarından biridir və bu vəsaitlər müxtəlif sosial öhdəliklərin icrasında istifadə olunur.

Səbinə Əliyevanın sözlərinə görə, bu sistemin əsas məqsədi vətəndaşın həyatının müxtəlif dövrlərində – xəstəlik, analıq, əmək qabiliyyətinin itirilməsi və pensiya dövründə – sosial təminatının qorunmasıdır.

Sonda vəkil vurğulayıb ki, sosial sığorta ödənişləri qanunvericiliyə əsasən məcburidir və bu sistem həm fərdin, həm də dövlətin sosial təhlükəsizlik mexanizminin ayrılmaz hissəsidir.

Turan

Həmçinin oxuyun