Balinalar sahilə çıxanda niyə ölə bilər? Səbəb düşündüyünüzdən fərqlidir

MARAQLI

16.06.2026, 16:48

Bir çox insan düşünür ki, sahilə çıxmış balinanın əsas problemi susuz qalmasıdır və onu yenidən suya qaytarmaqla hər şey həll olunur. Əslində isə vəziyyət bundan qat-qat mürəkkəbdir. Balinanın ən böyük problemi suyun yoxluğu deyil, onun nəhəng bədəninin Yer kürəsinin cazibə qüvvəsi ilə üz-üzə qalmasıdır.

Oxu24.com-un məlumatına görə, balinalar milyonlarla il ərzində okean həyatına uyğunlaşmış canlılardır. Onların nəhəng bədənlərini suda Arximed qüvvəsi dəstəkləyir. Yəni okeanda olarkən yüzlərlə ton ağırlığa malik bədənləri suyun qaldırıcı təsiri sayəsində rahat şəkildə hərəkət edir. Lakin sahilə çıxdıqları anda bu dəstək birdən-birə yox olur.

Nəticədə balinanın bütün bədən çəkisi öz orqanlarının üzərinə düşür. Ağciyərlər, ürək və digər daxili orqanlar sıxılmağa başlayır. Bu isə nəfəs almağı son dərəcə çətinləşdirir. İnsan üçün bir neçə kiloqram ağırlığın sinəyə təzyiq etməsi nə qədər narahatdırsa, balina üçün bu təzyiq qat-qat ağır olur. Bəzən sahilə çıxmış balinalar məhz nəfəs almaqda çətinlik çəkdikləri üçün həyatlarını itirirlər.

Problemlər bununla da bitmir. Balinaların dərisi daim su ilə təmasda qalmağa uyğunlaşıb. Sahildə isə günəş şüaları onların dərisini sürətlə qurudur. Bundan əlavə, bədənlərini soyuq okean sularında qorumaq üçün qalın piy təbəqəsi ilə örtülmüş olurlar. Bu təbəqə suda onları isti saxlayır, amma quruda əks təsir göstərir.

Günəş altında qalan balina sanki nəhəng bir istixanaya çevrilir. Bədən temperaturu sürətlə yüksəlir və orqanizmdə istilik stressi yaranır. Bu vəziyyət daxili orqanların fəaliyyətinə ciddi zərər vurur. Xüsusilə böyrəklər və ürək yüksək temperaturdan əziyyət çəkir.

Mütəxəssislərin fikrincə, sahilə çıxmış balinaların bəzilərində əzələ toxumalarının parçalanması da baş verir. Bu zaman qana çoxlu miqdarda zərərli maddələr qarışır və orqanizmi zəhərləyir. Hətta balina sonradan yenidən dənizə qaytarılsa belə, daxili orqanlarda yaranmış zədələr onun həyatına son qoya bilər.

Maraqlıdır ki, bəzi hallarda xilas edilən balinalar yenidən sahilə qayıdırlar. Alimlər bunun səbəbini tam dəqiqliklə müəyyən edə bilməyiblər. Ehtimallara görə, xəstəliklər, naviqasiya sistemində yaranan problemlər, okeandakı maqnit sahələrinin dəyişməsi, sosial davranış xüsusiyyətləri və ya sürü instinkti bu hadisələrə səbəb ola bilər.

Bu günə qədər dünyanın müxtəlif bölgələrində yüzlərlə balinanın eyni anda sahilə çıxması alimlər üçün hələ də tam həll olunmamış sirrlərdən biri olaraq qalır. Məhz buna görə də sahilə çıxmış balinanı xilas etmək sadəcə onu yenidən suya itələməkdən ibarət deyil. Onun bədən temperaturunun qorunması, dərisinin nəm saxlanılması, nəfəs almasının təmin edilməsi və baytar nəzarəti altında xüsusi əməliyyatların aparılması tələb olunur.

Balinaların sahilə çıxması təbiətin ən maraqlı və eyni zamanda ən müəmmalı hadisələrindən biri hesab edilir. Elm bu sirrin bir hissəsini izah etsə də, okeanın nəhəng sakinlərinin niyə bəzən ölüm bahasına sahilə üz tutduqları hələ də tam aydın deyil.

Jalə

Həmçinin oxuyun