Elektron hökumətdən məlumat sızarsa, kimlər cavabdehdir? — Hüquqşünas açıqladı

HÜQUQ

30.07.2026, 15:00

Müasir dövrdə rəqəmsallaşmanın sürətlə genişlənməsi elektron hökumət xidmətlərindən istifadəni gündəlik həyatımızın ayrılmaz hissəsinə çevirib. Bununla yanaşı, vətəndaşların fərdi məlumatlarının elektron sistemlərdə toplanması və işlənməsi informasiya təhlükəsizliyi məsələsini son dərəcə aktuallaşdırır. Elektron sistemlərdən fərdi məlumatların sızması və ya qanunsuz yolla üçüncü şəxslərə ötürülməsi vətəndaşların hüquq və azadlıqlarına ciddi təhdid yaradır. Xüsusilə dövlət qurumlarının nəzarətində olan bazalarda baş verə biləcək hər bir sızma cəmiyyətdə haqlı narahatlıq və hüquqi suallar doğurur. Bəs belə hallarda dövlət aparatının, sistem operatorlarının və təqsirkar vəzifəli şəxslərin hüquqi məsuliyyəti nədən ibarətdir? Qanunvericiliyin tələblərinə əsasən, fərdi məlumatların mühafizəsinin təmin edilməsi qurumların mülahizəsinə buraxılan məsələ deyil, birbaşa imperativ hüquqi vəzifəsidir.

Mövzu ilə bağlı Oxu24.com-a hüquqşünas Elnur Məmmədov bildirib ki, elektron hökumət informasiya sistemlərində fərdi məlumatların sızması və ya qanunsuz açıqlanması vətəndaşların konstitusion hüquqlarının pozulması kimi qiymətləndirilməlidir:

"Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 32-ci maddəsinə əsasən, hər kəsin şəxsi və ailə həyatının toxunulmazlığı hüququ təmin edilir. Qanunla müəyyən edilmiş hallar istisna olmaqla, şəxsi məlumatların toplanması, işlənməsi, saxlanılması, istifadəsi və üçüncü şəxslərə ötürülməsi yolverilməzdir. Dövlət şəxsi məlumatların mühafizəsini təmin etmək öhdəliyini daşıyır”.

Hüquqşünas qeyd edib ki, hüquqi məsuliyyət yalnız Konstitusiya ilə məhdudlaşmır, sahəvi qanunvericilikdə də dəqiq mexanizmlər müəyyən edilib:

•İnformasiya təhlükəsizliyi öhdəliyi: "Fərdi məlumatlar haqqında" Qanunun 15-ci maddəsinə əsasən, informasiya sisteminin sahibi və operatoru məlumatların qanunsuz əldə edilməsinin, dəyişdirilməsinin, yayılmasının və silinməsinin qarşısını almaq üçün zəruri hüquqi, təşkilati və texniki mühafizə tədbirlərini həyata keçirməyə borcludur.

•Qanunsuz müdaxilələrin qarşısının alınması: "İnformasiya, informasiyalaşdırma və informasiyanın mühafizəsi haqqında" Qanunun 16-cı maddəsinə uyğun olaraq, informasiya sahibi və istifadəçisi informasiya təhlükəsizliyi tələblərinə tam əməl etməlidir.

Elnur Məmmədovun sözlərinə görə, tələblərin pozulması nəticəsində sızma baş verərsə, məsuliyyət hadisənin xarakterindən və nəticələrindən asılı olaraq müxtəlif müstəvilərdə yaranır:

1.İntizam məsuliyyəti: Əmək Məcəlləsinə uyğun olaraq təqsirli vəzifəli şəxslər barəsində tətbiq edilir.

2.İnzibati və Cinayət məsuliyyəti: İnzibati Xətalar Məcəlləsinə əsasən inzibati, cinayət tərkibinin əlamətləri aşkar edildikdə isə Cinayət Məcəlləsinə uyğun olaraq cinayət məsuliyyəti yaradır.

3.Maddi və mənəvi zərərin kompensasiyası: Məlumat sızması nəticəsində hüquqları pozulmuş şəxslər Mülki Məcəllənin müddəalarına əsasən vurulmuş maddi və mənəvi zərərin əvəzinin ödənilməsini məhkəmə qaydasında tələb edə bilərlər.

Hüquqşünas vurğulayıb ki, elektron hökumət sistemlərində məlumatların qorunması dövlət qurumlarının diskresion hüququ (öz mülahizəsinə görə etdiyi seçimi) deyil, imperativ qanunvericilik vəzifəsidir. Bu vəzifənin icra edilməməsi aidiyyəti subyektlər və təqsirli şəxslər üçün hüquqi cavabdehlik doğurur.

Çimnaz Telmanqızı

Həmçinin oxuyun