Finlandiya niyə dünyanın ən xoşbəxt ölkələrindən biridir? Sirr məktəblərdədir!  

Dünyanın ən xoşbəxt ölkələri haqqında danışarkən Finlandiyanın adını tez-tez eşidirik. Bəs əhalisinin xoşbəxtliyi ilə seçilən bu ölkənin sirri nədədir? Yüksək həyat səviyyəsində, sosial təminatda, insanlara göstərilən etimadda, yoxsa uşaqların gələcəyinə verilən dəyərdə? Əslində, Finlandiyanın uğur hekayəsinin mühüm hissələrindən biri onun təhsil sistemidir. Burada məktəb sadəcə uşaqlara bilik öyrədilən yer deyil, həm də müstəqil düşünən, özünə güvənən və cəmiyyətə faydalı fərdlərin yetişdirildiyi məkandır.

Finlandiyanın təhsil modeli illərdir dünyanın müxtəlif ölkələrində müzakirə olunur. Bir çox dövlət şagirdlərin yüksək nəticələr əldə etməsi üçün daha çox dərs, daha uzun məktəb saatları və daha sərt imtahan sistemi tətbiq etməyə çalışdığı halda, Finlandiya fərqli yanaşma seçib. Burada əsas diqqət uşaqların nə qədər çox məlumat əzbərləməsinə deyil, öyrəndiklərini necə anlamasına, gündəlik həyatda tətbiq etməsinə və müstəqil düşünmə bacarığı qazanmasına yönəldilir.

Finlandiyada təhsilin əsas prinsiplərindən biri bütün uşaqlara bərabər imkanların yaradılmasıdır. Uşağın hansı ailədə doğulması, valideynlərinin nə qədər gəlir əldə etməsi və hansı ərazidə yaşaması onun keyfiyyətli təhsil almaq imkanlarını müəyyənləşdirməməlidir. Bu məqsədlə dövlət məktəbləri mühüm rol oynayır. Əsas təhsil pilləsində dərsliklər, tədris materialları, məktəb yeməyi və bir sıra digər xidmətlər, qanunla nəzərdə tutulan şərtlər çərçivəsində, şagirdlər üçün ödənişsiz təmin edilir.

Bu yanaşma ailələrin üzərinə düşən maliyyə yükünü azaldır və uşaqlar arasında imkan fərqlərinin dərinləşməsinin qarşısını almağa kömək edir. Başqa sözlə, Finlandiyada uşağın gələcəyinin yalnız valideynlərinin maddi imkanlarından asılı olmaması üçün sistemli tədbirlər görülür.

Maraqlı məqamlardan biri də məktəblər arasında rəqabətə münasibətdir. Bir çox ölkədə məktəblər şagirdlərin imtahan nəticələrinə görə sıralanır, valideynlər isə övladlarını daha yüksək nəticə göstərən təhsil müəssisələrinə yönəltməyə çalışırlar. Finlandiyada isə təhsil siyasətində məktəblər arasında kəskin fərqlərin yaranmaması əsas hədəflərdən biridir. Dövlət məktəblərinin keyfiyyətli təhsil verməsi və şagirdlərin yaşadıqları ərazidən asılı olmayaraq yaxşı imkanlara sahib olması üçün çalışılır.

Bu, Finlandiyada bütün məktəblərin eyni şəraitdə olması və ya özəl məktəblərin ümumiyyətlə mövcud olmaması demək deyil. Əsas məqsəd təhsilin keyfiyyətini yalnız ayrı-ayrı məktəblərdə deyil, bütövlükdə ölkə üzrə yüksək səviyyədə saxlamaqdır.

Finlandiyanın təhsil sistemində müəllimlərin rolu da xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Burada müəllimlik sadəcə dərs keçmək və şagirdlərə tapşırıq verməkdən ibarət deyil. Müəllim uşağın inkişafını izləyən, onun ehtiyaclarını müəyyənləşdirən, suallarına cavab axtarmasına kömək edən və müstəqil düşünməsini təşviq edən mütəxəssis hesab olunur.

Müəllim olmaq üçün ciddi hazırlıq və ali təhsil tələb olunur. Xüsusilə ibtidai sinif müəllimlərinin hazırlanmasında magistratura səviyyəsində təhsil mühüm yer tutur. Müəllimlərdən yalnız fənn bilikləri deyil, həm də pedaqoji bacarıqlar, uşaqların psixologiyasını anlamaq və müxtəlif öyrənmə ehtiyaclarına uyğun yanaşmalar seçmək tələb olunur.

Onlara müəyyən peşəkar müstəqillik də verilir. Yəni müəllim hər addımda yalnız sərt göstərişlərə əsaslanmır, dərsin təşkili və tədris üsullarının seçilməsi zamanı öz bilik və təcrübəsindən istifadə edə bilir. Bu etimad böyük məsuliyyətlə müşayiət olunur. Çünki müəllimdən gözlənilən yalnız proqramı başa çatdırmaq deyil, şagirdin həqiqətən öyrənməsinə nail olmaqdır.

Finlandiya məktəblərinin diqqətçəkən xüsusiyyətlərindən biri də uşaqların üzərində həddindən artıq təzyiq yaradılmamasıdır. Bu, şagirdlərin ümumiyyətlə imtahan verməməsi, ev tapşırığı almaması və ya qiymətləndirilməməsi demək deyil. Qiymətləndirmə mövcuddur, lakin uşağın inkişafını izləmək, çətinliklərini müəyyənləşdirmək və ona kömək etmək də vacib hesab olunur.

Şagirdin səhv etməsi uğursuzluq kimi deyil, öyrənmə prosesinin təbii hissəsi kimi qəbul edilə bilər. Uşaq cavabı bilmədikdə onu sadəcə danlamaq əvəzinə, mövzunu daha yaxşı anlamasına kömək etmək əsas məqsədlərdən biridir. Belə mühit uşağın sual verməkdən çəkinməməsinə, fikrini sərbəst ifadə etməsinə və yeni biliklərə maraq göstərməsinə şərait yaradır.

Digər mühüm məqam dərslərin təşkili ilə bağlıdır. Finlandiyada da fənlər, tədris proqramları və müəyyən edilmiş öyrənmə məqsədləri var. Bununla yanaşı, müəllimlər mövzuları şagirdlərin gündəlik həyatı ilə əlaqələndirməyə, müzakirələrə, qrup işlərinə və praktiki fəaliyyətlərə yer verməyə çalışırlar. Məqsəd uşağın yalnız kitabda yazılanları xatırlaması deyil, həmin məlumatların nə üçün vacib olduğunu anlamasıdır.

Məsələn, riyaziyyat dərsində şagirdlər sadəcə düsturları əzbərləməklə kifayətlənməyə, hesablamaların gündəlik həyatda necə istifadə olunduğunu da öyrənməyə təşviq edilə bilərlər. Təbiət elmlərində isə müşahidə, araşdırma və sualların cavablandırılması mühüm rol oynayır. Bu yanaşma uşaqlarda araşdırmaq, müqayisə etmək və nəticə çıxarmaq bacarıqlarının inkişafına kömək edir.

Finlandiya təhsil sistemində uşağın fiziki və emosional rifahı da diqqətdən kənarda qalmır. Məktəbdə fasilələr, hərəkət və istirahət üçün imkanların olması vacib sayılır. Çünki uşağın öyrənməsi yalnız dərs masasının arxasında keçirdiyi vaxtdan asılı deyil. Yuxu, qidalanma, fiziki fəaliyyət və psixoloji rahatlıq da onun diqqətinə və yaddaşına təsir göstərir.

Məktəb yeməyi də bu yanaşmanın bir hissəsidir. Əsas təhsil pilləsində şagirdlər üçün ödənişsiz məktəb yeməyinin təmin olunması uşaqların qidalanmasına dəstək verməklə yanaşı, ailələrin yükünü də azaldır. Məktəb yalnız bilik verən deyil, uşağın gündəlik rifahını dəstəkləyən bir mühit kimi nəzərdən keçirilir.

Finlandiyanın təhsil sistemində fərdi ehtiyaclara diqqət yetirilməsi də əhəmiyyətlidir. Bütün uşaqlar eyni sürətlə öyrənmir. Bəziləri mövzunu tez qavrayır, digərləri isə əlavə izaha və vaxta ehtiyac duyur. Məqsəd çətinlik yaşayan şagirdi geridə qoymaq deyil, onun ehtiyacını mümkün qədər erkən müəyyənləşdirərək dəstək göstərməkdir. Bu zaman müəllimlər, məktəbin digər mütəxəssisləri və ailələr arasında əməkdaşlıq mühüm rol oynaya bilər.

Bütün bunlar uşağın özünü məktəbin bir parçası kimi hiss etməsinə, çətinliklərini gizlətmək əvəzinə kömək istəməsinə və təhsildən uzaqlaşmamasına şərait yaradır.

Bəs Finlandiya niyə dünyanın ən xoşbəxt ölkələrindən biri hesab olunur? Burada təhsilin rolunu nəzərdən qaçırmaq olmaz. Lakin ölkənin yüksək rifah səviyyəsini yalnız məktəblərlə izah etmək düzgün olmazdı. Sosial müdafiə sistemi, səhiyyəyə çıxış, ictimai təhlükəsizlik, dövlət institutlarına etimad, iqtisadi imkanlar və işlə şəxsi həyat arasında tarazlıq da insanların həyat məmnunluğuna təsir göstərir.

Keyfiyyətli təhsil isə bu amillərlə sıx əlaqəlidir. Yaxşı təhsil alan insanın gələcəkdə daha geniş imkanlar əldə etmək, cəmiyyətdə fəal iştirak etmək və həyatına dair qərarları daha müstəqil vermək şansı artır. Uşaqların bacarıqlarına sərmayə qoymaq, müəllimlərə etimad göstərmək və təhsildə bərabər imkanları qorumaq uzunmüddətli perspektivdə bütöv cəmiyyətin inkişafına töhfə verə bilər.

Finlandiya təcrübəsindən çıxarılan əsas nəticə budur: uğurlu təhsil sistemi yalnız yüksək imtahan nəticələri ilə ölçülməməlidir. Uşağın məktəbə həvəslə gəlməsi, sual verməkdən qorxmaması, öz bacarıqlarına inanması, başqaları ilə əməkdaşlıq etməsi və gələcəyə ümidlə baxması da az əhəmiyyət daşımır.

Bəlkə də Finlandiyanın təhsil sahəsində ən vacib dərsi elə budur: uşağa yalnız bilik ötürmək kifayət etmir. Ona öyrənmək həvəsi, özünə inam və inkişaf etmək imkanı da vermək lazımdır. Çünki məktəbdə qazanılan biliklər insanın yalnız peşə seçiminə deyil, həyata münasibətinə və cəmiyyətdə tutacağı yerə də təsir göstərir.

Finlandiyanın təcrübəsi göstərir ki, təhsilin mərkəzində uşağın ehtiyacları, müəllimin peşəkarlığı və bərabər imkanlar dayandıqda daha sağlam öyrənmə mühiti formalaşdırmaq mümkündür. Bu modelin bütün ölkələrdə eyni şəkildə tətbiqi mümkün olmasa da, onun əsas prinsipləri — uşağa hörmət, müəllimə etimad, keyfiyyətli təhsilə bərabər çıxış və insan rifahına diqqət — hər bir cəmiyyət üçün düşündürücü nümunədir.

Həmçinin oxuyun

Yol nişanını görməyən sürücü cərimədən azad edilə bilərmi? – AÇIQLAMA  

Nazirlikdən pensiyalarla bağlı RƏSMİ AÇIQLAMA 

Məktəbdə şagird özünü necə aparmalıdır? Fəlsəfə doktoru ilə MÜZAKİRƏ

Sürücülərin DİQQƏTİNƏ! Bunu səhvi etsəniz,avtomobilin mühərriyi sıradan çıxacaq