İçərişəhərin gizli incisi: Gəni Məmmədovun evi — Bakının neft bumu dövründən qalan tarixi miras

CƏMİYYƏT

659

12.05.2026, 21:15

Gəni Məmmədovun evi Bakının İçərişəhər ərazisində yerləşən və bu gün də şəhərin ən diqqətçəkən memarlıq nümunələrindən biri kimi qorunan tarixi tikililərdən sayılır. Bu bina yalnız yaşayış evi kimi deyil, həm də XX əsrin əvvəllərində Bakının iqtisadi yüksəlişini, ticarət əlaqələrini və şəhər mədəniyyətinin formalaşmasını əks etdirən mühüm abidə kimi qiymətləndirilir.

Oxu24.com Tarixi məlumatlara görə, bina Xəzər dənizində böyük ticarət donanmasına sahib olan məşhur sahibkar və gəmi sahibi Gəni Məmmədova məxsus olub. O dövrdə Bakı artıq neft sənayesi ilə yanaşı, beynəlxalq ticarət mərkəzinə çevrilmişdi. Gəni Məmmədovun fəaliyyəti isə xüsusilə pambıq ticarəti və yük daşımaları sahəsində geniş nüfuz qazanmışdı. Onun gəmiləri Orta Asiya, Rusiya və İran arasında ticarət əlaqələrinin güclənməsində mühüm rol oynayırdı.

Lakin 1920-ci ilin aprel hadisələrindən sonra Bakının ictimai-siyasi vəziyyəti dəyişmiş, bir çox varlı tacirlər kimi Gəni Məmmədov da ölkəni tərk etməyə məcbur olmuşdur. O, əvvəlcə Rusiyaya, daha sonra isə Polşaya köç edib. Onun Bakıda qoyub getdiyi mülklər isə sonradan müxtəlif dövrlərdə fərqli funksiyalar daşıyıb.

1908-ci ildə inşa edilən bu üçmərtəbəli yaşayış evi memarlıq baxımından xüsusi üsluba malikdir. Binanın ən diqqətçəkən hissələrindən biri iki mərtəbəli şüşəbənd eyvandır. Bu eyvan həm estetik görünüşü, həm də dövrün memarlıq üslubunu əks etdirməsi ilə seçilir. Tikilinin fasadında istifadə olunan yonulmuş əhəngdaşı və incə işlənmiş dekorativ daş elementləri binaya xüsusi zəriflik verir.

Bina üzərindəki ağac oyma naxışları və ərəb əlifbası ilə yazılmış epiqrafik elementlər onun yalnız yaşayış məqsədli deyil, həm də sənət nümunəsi olduğunu göstərir. Günbəzin memarlıq forması və vitraj pəncərələr isə XX əsrin əvvəllərində Bakıda Şərq və Avropa üslublarının sintezini aydın şəkildə nümayiş etdirir.

Əsəf Zeynallı küçəsi üzərində yerləşən bu bina İçərişəhərin tarixi atmosferinə xüsusi rəng qatan tikililərdən biridir. O, sadəcə bir ev deyil, eyni zamanda Bakının neft bumu dövründə formalaşan zəngin tacir sinfinin həyat tərzini, iqtisadi gücünü və şəhərin memarlıq inkişafını əks etdirən canlı tarix nümunəsidir.

Bu gün həmin bina İçərişəhərin tarixi abidələri arasında qorunaraq həm yerli sakinlər, həm də turistlər üçün Bakı tarixini anlamağa imkan verən mühüm məkanlardan biri kimi öz dəyərini saxlayır.