Yerin yalnız 8 faizi yaşayış üçün yararlı olacaq - Qorxunc PROQNOZ

CƏMİYYƏT

652

27.02.2026, 00:05

Qitələrin birləşərək nəhəng quru massivi yaratması nəticəsində yarana biləcək ekstremal istilər, insanlar da daxil olmaqla, məməlilərin kütləvi məhvinə səbəb ola bilər. Gələcəkdə formalaşacağı ehtimal edilən Panqeya Ultima adlı superkontinentin iqlimini modelləşdirən bir qrup alim bu nəticəyə gəlib.

Oxu24.com Lent.az-a istinadla xəbər verir ki, Bristol Universitetindən doktor Aleksandr Farnsvortun rəhbərliyi ilə aparılan tədqiqat tektonik plitələr birləşərsə, planetin xeyli daha isti və quraq olacağını, ərazilərin böyük hissəsinin isə yaşayış üçün yararsız hala düşəcəyini göstərir.

Geoloqlar ehtimal edirlər ki, milyonlarla ildən sonra qitələr yenidən birləşərək vahid quru massivi yarada bilər. Belə konfiqurasiyada Yer okeanların soyuducu təsirini itirəcək, güclənmiş Günəş radiasiyası və daha yüksək CO₂ konsentrasiyası isə üçqat zərbə yaradaraq qlobal temperaturu ekstremal səviyyələrə yüksəldəcək.

Proqnozlara görə, gələcək superkontinentin böyük hissəsində temperatur 40–70°C arasında olacaq ki, bu da əksər istiyə dözümlü heyvanların davamlılıq həddini aşır. Məməlilərin tərləmə yolu ilə bədəni soyutmaq qabiliyyəti pozulacaq, su və kölgə zonalarının çatışmazlığı isə riskləri daha da artıracaq.

Alimlər hesablayıblar ki, Panqeya Ultima qurusunun cəmi 8–16%-i yaşayış üçün yararlı qala bilər.

Doktor Aleksandr Farnsvortun komandası tektonik plitələrin hərəkətini, Günəşin gələcək parlaqlığını və vulkan emissiyalarını nəzərə alıb. Tədqiqatçılar atmosferdə CO₂ səviyyəsinin 600 ppm-dən yuxarı qalxa biləcəyini proqnozlaşdırırlar: bu isə iqlimi daha da isti və quraq edəcək.

Lids Universitetindən professor Benjamin Mills qeyd edir ki, belə göstəricilər uzaq gələcək üçün gözlənilir. Lakin bəşəriyyət qalıq yanacaqların yandırılmasını dayandırmasa, CO₂ konsentrasiyası bu həddə daha tez çata bilər.

Müəlliflər xatırladırlar ki, Yer artıq Ordovik-Silur və Kretasey-Paleogen məhvləri də daxil olmaqla, bir neçə kəskin biomüxtəliflik azalması epizodu yaşayıb. Hər bir halda əsas rol iqlim dəyişiklikləri və geoloji proseslərə məxsus olub.

Tədqiqatın həmmüəllifi doktor Yunis Lo vurğulayır ki, söhbət təxminən 250 milyon ildən sonrakı dövrdən getsə də, insan fəaliyyəti artıq ekstremal istiləri yeni reallığa çevirən prosesləri işə salıb.

İstilik dalğaları, temperaturun artması və su çatışmazlığı istixana qazlarının toplanmasının indiki nəticələridir. Alimlər yaxın onilliklərdə daha ağır ssenarilərin qarşısını almaq üçün sıfır emissiyaya keçidin sürətləndirilməsinə çağırırlar. Tədqiqat həmçinin Yer kürəsindən kənarda həyat axtarışına da kömək edə bilər.

“Biz artıq iqlim stresinin resurslarımıza və sağlamlığımıza təsirini görürük. Alimlər xəbərdarlıq edirlər ki, emissiyaları nəzarət altına ala bilməsək, daha yüksək temperatur və daha ekstremal hava hadisələri normaya çevrilə bilər. Uzaq gələcəkdə superkontinentin dağıdıcı perspektivi real görünməsə də, bu, indi ciddi addımlar atmağın vacibliyini vurğulayır”, — məqalədə qeyd olunur.

Həmçinin oxuyun