Mədədə yanma qastrit əlamətidirmi? – Qastroenteroloqdan AÇIQLAMA

TİBB

19.09.2026, 19:33

Xəbərlərimizi Google-da izləyin

Yeniliklərdən dərhal xəbərdar olun

Mədə nahiyəsində yanma, göynəmə və ağıza turş və ya acı mayenin gəlməsi cəmiyyətdə çox vaxt “qastrit”lə əlaqələndirilir. İnsanlar mədəsində yanma hiss etdikdə bunu avtomatik olaraq mədə selikli qişasının iltihabı kimi qəbul edir və bəzən həkim müayinəsi olmadan müxtəlif dərmanlardan istifadə etməyə başlayırlar. Halbuki mütəxəssislərin sözlərinə görə, mədə yanması müxtəlif səbəblərdən yarana bilər və yalnız bu əlamətə əsaslanaraq insanda qastrit olduğunu söyləmək mümkün deyil.

Qastroenteroloq Nicat Tağıyev Oxu24.com-a açıqlamasında bildirib ki, hər mədə yanması qastrit demək deyil. Xüsusilə döş sümüyünün arxasında və ya yuxarı qarın nahiyəsində yanma hissi, ağıza turş və ya acı məzmunun gəlməsi kimi şikayətlər qastroezofageal reflükslə əlaqəli ola bilər.

“Xeyr, hər mədə yanması qastrit demək deyil. Ən çox mədə yanmasına səbəb olan problemlərdən biri reflüks xəstəliyidir. Yəni mədə möhtəviyyatının, xüsusilə də turşunun geriyə, qida borusuna qayıtması nəticəsində qida borusunda yanma və göynəmə yaranır. Bu zaman qıcqırma, döş sümüyünün arxasında yanma və hətta ağıza turş və ya acı mayenin gəlməsi kimi şikayətlər də müşahidə oluna bilər”, – deyə qastroenteroloq bildirib.

Həkimin sözlərinə görə, qastroezofageal reflüks zamanı mədənin möhtəviyyatı qida borusuna doğru geri qayıdır. Normalda qida borusu ilə mədə arasında yerləşən aşağı qida borusu sfinkteri mədə möhtəviyyatının geri qayıtmasının qarşısını almağa kömək edir. Bu mexanizmin pozulması və ya sfinkterin uyğun olmayan vaxtlarda boşalması nəticəsində reflüks yarana bilər. Mədə turşusunun qida borusuna təkrar-təkrar keçməsi isə yanma və digər narahatlıqlara səbəb ola bilər.

Reflüks zamanı ən xarakterik şikayətlərdən biri ürək yanması kimi təsvir edilən yanma hissidir. Bu hiss adətən döş sümüyünün arxasında başlayır və yuxarıya, boğaza doğru yayıla bilər. Bəzi insanlarda isə ağıza qida və ya turş mayenin geri gəlməsi, xüsusilə yeməkdən sonra narahatlıq, gecələr şikayətlərin artması, öskürək və səsdə xırıltı kimi əlavə əlamətlər də müşahidə oluna bilər.

Nicat Tağıyev qeyd edib ki, pasiyentin “mədəm yanır” deməsi həkim üçün yalnız ilkin simptomdur. Bu şikayətin arxasında hansı problemin dayandığını müəyyən etmək üçün yanmanın harada hiss edildiyi, nə zaman başladığı, yeməklə əlaqəsi, gecə artıb-artmaması, ağıza turş mayenin gəlib-gəlməməsi və digər simptomların olub-olmaması nəzərə alınmalıdır.

“Pasiyent deyir ki, mədəm yanır. Amma biz ilk növbədə bunun həqiqətən mədədən qaynaqlandığını müəyyənləşdirməliyik. Çünki bəzən insanın mədə yanması kimi təsvir etdiyi hiss əslində qida borusunda yaranan reflükslə bağlı ola bilər. Digər tərəfdən, qastrit, mədə və onikibarmaq bağırsaq xorası, həzm sistemi ilə bağlı digər problemlər də yuxarı qarın nahiyəsində ağrı və yanma hissinə səbəb ola bilər. Ona görə də yalnız bir əlamət əsasında diaqnoz qoymaq olmaz”, – deyə mütəxəssis vurğulayıb.

Qastrit isə mədənin selikli qişasının iltihablandığı vəziyyətdir. Lakin qastriti olan hər bir insanda mütləq yanma və ya ağrı olması da şərt deyil. NIDDK-nın məlumatına görə, qastrit və qastropatiyası olan insanların böyük hissəsində heç bir əlamət olmaya bilər; simptom yarandıqda isə daha çox yuxarı qarın nahiyəsində ağrı və ya narahatlıq, ürəkbulanma, tez doyma, yeməkdən sonra həddindən artıq dolğunluq və iştahanın azalması kimi şikayətlər müşahidə edilə bilər.

Bu səbəbdən “mədəm yanırsa, deməli qastritim var” yanaşması tibbi baxımdan doğru deyil. Qastritin səbəbi də müxtəlif ola bilər. Məsələn, Helicobacter pylori infeksiyası mühüm səbəblərdən biridir. Bundan başqa, bəzi ağrıkəsici dərmanların, xüsusilə qeyri-steroid iltihabəleyhinə preparatların uzunmüddətli istifadəsi, alkoqol və digər qıcıqlandırıcı amillər də mədənin selikli qişasında zədələnmə və iltihabla əlaqəli ola bilər.

Mütəxəssis bildirib ki, mədə yanmasının digər mümkün səbəblərindən biri də mədə və onikibarmaq bağırsaq xorasıdır. Xora zamanı daha çox qarının yuxarı hissəsində ağrı və ya yanma xarakterli narahatlıq yarana bilər. Bəzi insanlarda bu ağrı acqarına və ya gecə daha çox hiss olunur, bəzilərində isə yeməkdən sonra güclənə bilər. Xoranın ən geniş yayılmış səbəbləri arasında Helicobacter pylori infeksiyası və qeyri-steroid iltihabəleyhinə dərmanların istifadəsi dayanır.

Nicat Tağıyev xüsusilə vurğulayıb ki, mədə yanması təkrarlanırsa, bunun nə qədər tez-tez baş verdiyinə diqqət etmək lazımdır. Həftədə bir neçə dəfə təkrarlanan və insanın gündəlik həyatına təsir edən yanma artıq sadəcə təsadüfi narahatlıq kimi qiymətləndirilməməlidir. Amerika Qastroenterologiya Kollecinin məlumatlarında həftədə iki və daha çox dəfə təkrarlanan tipik reflüks simptomları qastroezofageal reflüks xəstəliyinin göstəricilərindən biri kimi qeyd olunur.

“Əgər yanma şikayəti tez-tez təkrarlanırsa, insan bunu adiləşdirməməlidir. Xüsusilə udqunma, daha doğrusu udma çətinliyi, udarkən ağrı, davamlı qusma, səbəbsiz çəki itkisi və ya qanaxma əlamətləri varsa, mütləq həkimə müraciət etmək lazımdır. Belə hallarda yalnız evdə qəbul edilən dərmanlarla vəziyyəti idarə etməyə çalışmaq düzgün deyil”, – deyə qastroenteroloq bildirib.

Udma çətinliyi xüsusilə diqqət tələb edən əlamətlərdəndir. Çünki uzunmüddətli reflüks bəzi hallarda qida borusunda iltihaba, daralmaya və digər ağırlaşmalara səbəb ola bilər. Bundan əlavə, udma çətinliyinin reflüksdən başqa səbəbləri də mümkündür. Buna görə belə simptom olduqda səbəbin həkim tərəfindən müəyyənləşdirilməsi vacibdir.

Qastroenteroloqun sözlərinə görə, mədə yanması ilə yanaşı qara, qatranabənzər nəcis, qanlı qusma və ya qəhvə çöküntüsünə bənzəyən qusma, güclü və davamlı qarın ağrısı, başgicəllənmə və halsızlıq kimi əlamətlər meydana çıxarsa, vəziyyət daha ciddi qiymətləndirilməlidir. Bu əlamətlər həzm sistemində qanaxma və ya xora kimi ağırlaşmalarla əlaqəli ola bilər və təcili tibbi qiymətləndirmə tələb edir.

Həkim qeyd edib ki, reflüks şikayətlərinin yaranmasına və ya artmasına bəzi həyat tərzi amilləri də təsir göstərə bilər. Artıq çəki və piylənmə, siqaret istifadəsi və bəzi dərmanlar reflüks ehtimalını artıra və ya simptomları gücləndirə bilər. Həmçinin bəzi insanlarda müəyyən qida və içkilər şikayətləri artırır. Lakin bütün insanlara eyni qidaların qadağan edilməsi düzgün yanaşma deyil; pasiyentin özündə simptomları artıran qidalar müəyyən edilməlidir.Bu baxımdan pasiyentlərin tez-tez etdiyi səhvlərdən biri də internetdə və ya tanışlardan eşitdikləri məlumat əsasında uzun müddət müxtəlif mədə dərmanları qəbul etməsidir. Xüsusilə turşuluğu azaldan preparatların uzun müddət həkim nəzarəti olmadan istifadəsi problemin əsas səbəbinin müəyyənləşdirilməsini gecikdirə bilər. Reflüks diaqnozu bəzi hallarda şikayətlərin xarakterinə əsasən qoyula və ilkin müalicə başlana bilər. Lakin simptomlar davam edirsə, müalicəyə cavab vermirsə və ya əlavə risk əlamətləri varsa, əlavə müayinələr lazım gələ bilər.

Mütəxəssis bildirib ki, bəzi hallarda qastroskopiya, yəni yuxarı mədə-bağırsaq endoskopiyası tələb oluna bilər. Bu müayinə vasitəsilə qida borusu, mədə və onikibarmaq bağırsağın yuxarı hissəsi birbaşa qiymətləndirilə, iltihab, yara, daralma və digər dəyişikliklər müəyyən edilə bilər. Lazım gəldikdə biopsiya da götürülə bilər. Qastrit və xora kimi xəstəliklərin səbəbini müəyyənləşdirmək üçün isə Helicobacter pylori ilə bağlı nəfəs və ya nəcis testləri də daxil olmaqla müxtəlif müayinələrdən istifadə oluna bilər.

Nicat Tağıyev onu da diqqətə çatdırıb ki, hər mədə yanması zamanı dərhal endoskopiya aparılması da vacib deyil. Müayinənin zəruriliyi pasiyentin yaşı, simptomların xarakteri, davamlılığı, yanaşı əlamətlər və müalicəyə cavab kimi amillər nəzərə alınaraq həkim tərəfindən müəyyənləşdirilir. Xüsusilə udma çətinliyi, qanaxma əlamətləri, səbəbsiz çəki itkisi və davamlı qusma kimi “həyəcan siqnalları” olduqda endoskopik qiymətləndirmə daha önəmli ola bilər.

Qastroenteroloq hesab edir ki, mədə yanması ilə bağlı əsas problem insanların simptomu birbaşa diaqnozla eyniləşdirməsidir. İnsan “mədəm yanır” deyəndə bunun qastrit, reflüks, xora və ya başqa səbəbdən yarandığını yalnız əlamətə əsasən müəyyən etmək mümkün deyil. Buna görə də şikayət davamlı və təkrarlanan xarakter alırsa, özbaşına müalicə aparmaq əvəzinə səbəbin araşdırılması daha doğru yanaşmadır.

Beləliklə, mədədə yanma avtomatik olaraq qastrit demək deyil. Bu şikayətin ən çox rast gəlinən səbəblərindən biri qastroezofageal reflüksdür, lakin qastrit, xora və digər həzm sistemi problemləri də oxşar narahatlıqlara səbəb ola bilər. Xüsusilə yanma tez-tez təkrarlanırsa, ağıza turş və ya acı maye gəlirsə, udma çətinliyi, qusma, səbəbsiz çəki itkisi və ya qanaxma əlamətləri müşahidə olunursa, qastroenteroloqa müraciət etmək vacibdir. Əsas prinsip isə simptomu sadəcə dərmanla basdırmaq deyil, yanmanın səbəbini müəyyənləşdirib ona uyğun müalicə seçməkdir.

Həmçinin oxuyun