Böyrəkdə daş var, amma ağrı vermir: Onu saxlamaq olarmı?

TİBB

10.09.2026, 21:16

Böyrək daşı aşkarlanan insanların ən çox verdiyi suallardan biri daş ağrı vermədiyi halda onun mütləq çıxarılıb-çıxarılmamasıdır. Xüsusilə müayinə zamanı təsadüfən böyrəkdə daş aşkarlandıqda, pasiyentlər bəzən heç bir narahatlıq hiss etmədikləri üçün problemin üzərində dayanmağa ehtiyac olmadığını düşünürlər. Halbuki ağrının olmaması böyrək daşının tamamilə zərərsiz olduğu anlamına gəlmir.

Uroloq-androloq Orxan Abuşov Oxu24.com-a açıqlamasında bildirib ki, simptomsuz böyrək daşı bəzi hallarda dərhal müdaxilə edilmədən, həkim nəzarəti altında izlənilə bilər. Lakin bunun üçün pasiyentin vəziyyəti fərdi şəkildə qiymətləndirilməlidir.

“Böyrəyinizdə daş var, amma ağrınız yoxdur. Bu, daşı tamamilə unutmaq üçün səbəb deyil. Bəzi kiçik və simptomsuz böyrək daşlarını dərhal çıxarmaq əvəzinə, mütəmadi nəzarətdə saxlamaq mümkündür və bəzi hallarda bu, daha düzgün yanaşma ola bilər. Amma burada daşın ölçüsü, yerləşdiyi yer, sayının çox olub-olmaması, zamanla böyüyüb-böyüməməsi və sidik yollarında hər hansı problem yaradıb-yaratmaması mühüm əhəmiyyət daşıyır”, – deyə uroloq qeyd edib.

Onun sözlərinə görə, böyrək daşının müalicə olunub-olunmaması yalnız ağrının olub-olmaması ilə müəyyən edilmir. Daşın böyrəyin hansı hissəsində yerləşməsi, ölçüsü və zaman ərzində dəyişməsi də qərara təsir edən əsas amillərdəndir. Məsələn, kiçik, böyrək daxilində yerləşən və uzun müddət böyüməyən simptomsuz daş bəzi hallarda sadəcə görüntüləmə müayinələri ilə izlənilə bilər. Avropa Urologiya Assosiasiyasının 2026-cı il təlimatlarında da simptomsuz böyrək daşlarında müşahidənin mümkün olduğu, lakin daş böyüdükdə, tıxanıqlıq və ya infeksiya yarandıqda, yaxud ağrı və digər simptomlar meydana çıxdıqda aktiv müalicənin nəzərdən keçirilməli olduğu bildirilir.

Orxan Abuşov bildirib ki, əsas təhlükələrdən biri daşın zamanla hərəkət etməsi və sidik axarına düşməsidir. Böyrəkdə sakit şəkildə duran daş sonradan yerini dəyişərək sidik axarını qismən və ya tamamilə bağlaya bilər. Bu zaman bel və böyrək nahiyəsində güclü ağrı, sidikdə qan, sidiyə çıxarkən narahatlıq və digər əlamətlər yarana bilər. Sidik axınının pozulması infeksiya ilə müşayiət olunarsa, vəziyyət daha ciddi xarakter ala bilər. Kiçik daşlar isə bəzi hallarda heç bir əlamət yaratmadan sidik yollarından xaric ola bilir.

“Əsas məsələ odur ki, pasiyent ‘ağrım yoxdur, deməli, daş qalsın’ qərarını özbaşına verməməlidir. Eyni zamanda ‘böyrəkdə daş aşkarlanıbsa, mütləq əməliyyat olunmalıdır’ yanaşması da doğru deyil. Hər iki yanaşma yanlışdır. Əvvəlcə müayinə nəticələri qiymətləndirilməlidir. Daşın ölçüsünə, yerləşməsinə, böyrəyin vəziyyətinə və digər göstəricilərə baxılır. Bundan sonra qərar verilir ki, pasiyenti sadəcə izləmək kifayətdir, yoxsa daş problem yaratmadan əvvəl müdaxilə etmək daha məqsədəuyğundur”, – deyə uroloq vurğulayıb.

Mütəxəssis qeyd edib ki, nəzarətdə saxlamaq “daşı unutmaq” demək deyil. Əksinə, bu yanaşma mütəmadi tibbi qiymətləndirmə tələb edir. Daşın ölçüsündə dəyişiklik olub-olmadığını, böyrəkdə genişlənmə və ya sidik axınının pozulması kimi əlamətlərin yaranıb-yaranmadığını müəyyən etmək üçün həkimin tövsiyəsinə uyğun olaraq ultrasəs və digər görüntüləmə müayinələri aparıla bilər. Müasir təlimatlarda da müşahidə seçilən xəstələrdə dövri qiymətləndirmənin vacibliyi vurğulanır.

Orxan Abuşovun sözlərinə görə, bəzi hallarda daşın böyüməsi, sidik yollarında tıxanıqlıq yaratması, infeksiya ilə əlaqəli olması, ağrı və ya sidikdə qan kimi simptomların meydana çıxması müdaxilə üçün əsas ola bilər. Bundan başqa, daşın yerləşdiyi nahiyə və pasiyentin ümumi sağlamlıq vəziyyəti də nəzərə alınır.

“Bəzən pasiyent illərlə böyrəyində daş olduğunu bilir və heç bir problem yaşamır. Bu, müəyyən hallarda mümkün vəziyyətdir. Amma həmin daşın illər ərzində böyüyüb-böyümədiyini, yerini dəyişib-dəyişmədiyini və böyrəyin fəaliyyətinə təsir göstərib-göstərmədiyini yoxlamaq lazımdır. Ona görə də ağrı olmadığı üçün müayinələrdən tamamilə imtina etmək düzgün deyil”, – deyə həkim əlavə edib.

Uroloq həmçinin bildirib ki, böyrək daşının yaranmasına səbəb olan amillərin müəyyənləşdirilməsi də vacibdir. Çünki bir dəfə daş əmələ gəlməsi gələcəkdə yeni daşların yaranma riskinin də mövcud olduğunu göstərə bilər. Bu səbəbdən pasiyentin maye qəbulu, qidalanması, sidiyin tərkibi, daşın mümkün kimyəvi tərkibi və digər risk faktorları həkim tərəfindən qiymətləndirilə bilər.

“Ən doğru yanaşma pasiyentin konkret vəziyyətinə uyğun qərar verməkdir. Kiçik və stabil, heç bir problem yaratmayan daşla böyüyən, sidik axınına mane olan və ya infeksiya ilə müşayiət olunan daş eyni cür qiymətləndirilə bilməz. Birində müşahidə kifayət edə bilər, digərində isə daş problem yaratmadan əvvəl müalicə olunması daha məqsədəuyğun ola bilər”, – Orxan Abuşov bildirib.

Mütəxəssis sonda pasiyentlərə tövsiyə edib ki, böyrəkdə daş aşkarlanarsa, ağrının olub-olmamasından asılı olmayaraq uroloq müayinəsindən keçsinlər. Çünki böyrək daşlarında müalicə qərarı yalnız ağrıya əsasən deyil, daşın ölçüsü, yerləşməsi, böyümə dinamikası və böyrək-sidik yollarının vəziyyəti nəzərə alınmaqla verilməlidir.

Nigar

Həmçinin oxuyun