Kardioloqdan arıqlama iynələri ilə bağlı AÇIQLAMA

TİBB

30.09.2026, 23:02

Xəbərlərimizi Google-da izləyin

Yeniliklərdən dərhal xəbərdar olun

Artıq çəki və piylənmə yalnız estetik problem deyil. Bədən çəkisinin normadan artıq olması yüksək qan təzyiqi, şəkərli diabet, insulin müqaviməti, ürək-damar xəstəlikləri və yuxu apnesi də daxil olmaqla bir sıra sağlamlıq problemlərinin yaranması və ağırlaşması ilə əlaqələndirilir. Son illərdə artıq çəkinin müalicəsində istifadə olunan dərmanlar da diqqət mərkəzinə gəlib. Xüsusilə GLP-1 reseptor agonistləri və GIP/GLP-1 təsirli preparatlar yalnız çəkinin azalmasına deyil, bəzi xəstə qruplarında ürək-damar və metabolik göstəricilərin yaxşılaşmasına da təsir göstərə bilir.

Kardioloq Üzeyir Rəhimov Oxu24.com-a açıqlamasında bildirib ki, praktikada arıqlama məqsədilə istifadə olunan preparatlar bəzi ürək xəstələrinə də həkim nəzarəti altında təyin edilir. Lakin bunun üçün əsas meyarlardan biri xəstənin sadəcə özünü “kök” hesab etməsi deyil, artıq çəki və ya piylənmənin tibbi göstəricilərlə müəyyənləşdirilməsidir.

“Bir kardioloq olaraq biz də arıqlama iynələrindən müəyyən ürək xəstələrində istifadə edirik. Amma burada əsas məsələ odur ki, hər insan özünü kök hesab etdiyi üçün belə dərmandan istifadə edə bilməz. Xəstənin bədən kütlə indeksi, yanaşı xəstəlikləri və ümumi sağlamlıq vəziyyəti qiymətləndirilməlidir. Bədən kütlə indeksi insanın çəkisinin kiloqramla boyunun metr kvadratına bölünməsi ilə hesablanır. Piylənmə adətən 30 və daha yuxarı BMI göstəricisi ilə müəyyən edilir. Artıq çəki isə 25-dən 30-a qədər olan göstəriciləri əhatə edir”, – deyə kardioloq bildirib.

Mütəxəssisin sözlərinə görə, bədən kütlə indeksinin yüksək olması dərmanın avtomatik təyin olunması demək deyil. Həkim xəstənin yaşını, ürək-damar xəstəliklərinin olub-olmamasını, şəkərli diabet və ya insulin müqaviməti kimi metabolik problemləri, qəbul etdiyi digər dərmanları və mümkün əks göstərişləri də nəzərə almalıdır. Piylənmənin müalicəsində dərman preparatları qidalanma və fiziki aktivliyin əvəzi kimi deyil, uyğun xəstələrdə kompleks müalicənin bir hissəsi kimi nəzərdən keçirilir.

Üzeyir Rəhimov bildirib ki, onun praktikasında bu preparatlardan faydalana biləcək xəstə qruplarından biri artıq çəkisi və ya piylənməsi olan ürək-damar xəstələridir. Bunun səbəbi artıq piy toxumasının qan təzyiqi, qan şəkəri, lipid mübadiləsi, insulin müqaviməti və iltihabi proseslər də daxil olmaqla bir sıra mexanizmlər vasitəsilə ürək-damar sisteminə əlavə yük yaratmasıdır.

“Ürək-damar problemi olan və eyni zamanda piylənməsi və ya əhəmiyyətli artıq çəkisi olan xəstələrdə çəkinin azaldılması ümumi risk profilinin yaxşılaşdırılmasına kömək edə bilər. Məsələn, semaqlutidlə aparılmış SELECT tədqiqatında ürək-damar xəstəliyi olan, artıq çəkili və ya piylənməsi olan, lakin şəkərli diabeti olmayan şəxslərdə əsas ürək-damar hadisələrinin – ürək-damar səbəbindən ölüm, ölümcül olmayan infarkt və ölümcül olmayan insultun – daha az baş verdiyi göstərilib. Lakin bu nəticələr konkret tədqiqatda öyrənilən xəstə qrupuna aiddir və bütün ürək xəstələrinə avtomatik şamil edilə bilməz”, – deyə kardioloq qeyd edib.

Mütəxəssisin diqqət çəkdiyi ikinci xəstə qrupu piylənmə ilə əlaqəli, atma fraksiyası qorunmuş ürək çatışmazlığı, yəni HFpEF olan şəxslərdir. Ürək çatışmazlığının bu formasında ürəyin yığılma gücü müəyyən qədər qorunmuş ola bilər, lakin ürəyin boşalma və dolma mexanizmlərində, xüsusilə diastolik funksiyada problem yaranır. Nəticədə xəstədə təngnəfəslik, tez yorulma, fiziki fəaliyyət zamanı dözümlülüyün azalması və digər şikayətlər meydana çıxa bilər.

“Ürək çatışmazlığında bütün xəstələri eyni qrupda qiymətləndirmək olmaz. Elə xəstələr var ki, ürəyin atma fraksiyası azalıb, yəni ürəyin yığılma gücü zəifləyib. Digər qrupda isə atma fraksiyası qorunur. Xüsusilə piylənmə ilə əlaqəli atma fraksiyası qorunmuş ürək çatışmazlığında çəkinin azaldılması mühüm əhəmiyyət daşıya bilər. Semaqlutidlə aparılan STEP-HFpEF tədqiqatında piylənməsi və atma fraksiyası qorunmuş ürək çatışmazlığı olan xəstələrdə həm bədən çəkisinin azalması, həm ürək çatışmazlığı ilə bağlı simptomların və fiziki məhdudiyyətlərin azalması, həm də fiziki fəaliyyət göstəricilərinin yaxşılaşması müşahidə olunub”, – deyə Üzeyir Rəhimov bildirib.

2024-cü ildə dərc olunan başqa bir STEP-HFpEF tədqiqatında isə eyni xəstə qrupunda, lakin 2-ci tip şəkərli diabeti olan şəxslərdə semaqlutidin istifadəsi nəticəsində bədən çəkisinin və ürək çatışmazlığı ilə bağlı simptomların azaldığı, fiziki fəaliyyət göstəricilərinin yaxşılaşdığı və C-reaktiv zülal kimi iltihab göstəricilərinin aşağı düşdüyü göstərilib.

Kardioloqun sözlərinə görə, üçüncü mühüm qrup piylənmə ilə müşayiət olunan obstruktiv yuxu apnesi olan şəxslərdir. Bu vəziyyətdə yuxu zamanı yuxarı tənəffüs yollarının təkrar-təkrar tutulması nəticəsində nəfəsvermə dayanır və ya azalır. Nəticədə qanda oksigen səviyyəsi düşə, yuxunun strukturu pozula və ürək-damar sisteminə əlavə yük yarana bilər.

“Üçüncü qrup obstruktiv yuxu apnesi olan, xüsusilə piylənmədən əziyyət çəkən xəstələrdir. Bu insanlarda gecə yuxuda nəfəsin dəfələrlə dayanması, oksigen səviyyəsinin aşağı düşməsi baş verir. Bu da ürək-damar sistemi üçün əlavə risk yaradır. Çəkinin azaldılması belə xəstələrdə yuxu apnesinin ağırlığının azalmasına kömək edə bilər”, – deyə mütəxəssis bildirib.

Bu istiqamətdə də artıq ciddi elmi nəticələr mövcuddur. Semaqlutiddən fərqli olaraq tirzepatid üzrə aparılan SURMOUNT-OSA tədqiqatlarında piylənməsi və orta-ağır dərəcəli obstruktiv yuxu apnesi olan şəxslərdə 52 həftəlik müalicədən sonra apne-hipopne indeksinin, bədən çəkisinin, hipoksik yükün və sistolik qan təzyiqinin əhəmiyyətli dərəcədə azaldığı göstərilib. ABŞ Qida və Dərman Administrasiyası da 2024-cü ilin dekabrında tirzepatidi piylənməsi olan böyüklərdə orta-ağır obstruktiv yuxu apnesinin müalicəsi üçün təsdiqləyib.

Üzeyir Rəhimov vurğulayıb ki, arıqlama preparatlarının təsiri yalnız tərəzidəki rəqəmin azalması ilə məhdudlaşmır. Çəki azaldıqca insulin müqaviməti və qan şəkərinin idarə olunması yaxşılaşa, qan təzyiqində və bəzi metabolik göstəricilərdə müsbət dəyişikliklər yarana bilər. Piylənmə ilə əlaqəli bəzi xəstəliklərdə iltihabi aktivliyin azalması da müşahidə olunur. Məsələn, STEP-HFpEF tədqiqatında semaqlutid qəbul edən xəstələrdə C-reaktiv zülal səviyyəsində nəzərəçarpacaq azalma qeydə alınıb.

“Arıqlama iynələrinin bizə kömək edən tərəflərindən biri çəkinin azalmasıdır. Bununla yanaşı, insulin müqavimətinə, qan şəkərinə, qan təzyiqinə və ümumi metabolik vəziyyətə müsbət təsirlər müşahidə oluna bilər. Piylənmə ilə əlaqəli ürək-damar risklərinin azalmasında bunların hamısı birlikdə rol oynayır. İltihabi proseslərin azalması da mühüm mexanizmlərdən biri kimi qiymətləndirilir. Amma bunu ‘iynə ürəyi müalicə edir’ kimi başa düşmək olmaz. Söhbət konkret xəstə qruplarında artıq çəkinin və onun yaratdığı risklərin idarə olunmasından gedir”, – deyə kardioloq əlavə edib.

Mütəxəssis xüsusilə xəbərdarlıq edib ki, sosial şəbəkələrdə və müxtəlif platformalarda “arıqlama iynəsi” adı ilə yayılan preparatların həkim məsləhəti olmadan istifadəsi düzgün deyil. Eyni preparat müxtəlif xəstələrdə fərqli təsir göstərə bilər. Ürək xəstələrinin isə digər dərmanlarla mümkün qarşılıqlı təsirlər və yanaşı xəstəliklər baxımından daha diqqətlə qiymətləndirilməsi lazımdır.

Bu preparatların mədə-bağırsaq sistemi ilə bağlı yan təsirləri, öd kisəsi problemləri, susuzlaşma ilə əlaqəli böyrək problemləri və bəzi digər ciddi riskləri ola bilər. Konkret preparatın təhlükəsizlik profili də onun hansı aktiv maddədən ibarət olmasından və xəstənin vəziyyətindən asılıdır. Buna görə dərmanın adını və dozasını yalnız “arıqlama iynəsi” ifadəsinə əsasən müəyyənləşdirmək doğru deyil.

Üzeyir Rəhimov qeyd edib ki, piylənmənin müalicəsində əsas məqsəd yalnız qısa müddətdə çəki itirmək deyil, uzunmüddətli sağlamlıq risklərini azaltmaqdır. Bu səbəbdən dərman müalicəsi seçildikdə belə, qidalanma vərdişlərinin dəyişdirilməsi, fiziki aktivliyin artırılması, yuxu rejiminin düzəldilməsi və digər risk faktorlarının nəzarətdə saxlanılması vacibdir.

“Xəstə gəlib ‘mən 10 kilo arıqlamaq istəyirəm, mənə iynə yazın’ deməklə bu müalicəyə başlaya bilməz. Əvvəlcə onun həqiqətən tibbi baxımdan bu müalicəyə ehtiyacının olub-olmadığı müəyyən edilməlidir. Bədən kütlə indeksi, yanaşı xəstəliklər, ürək-damar riski, qəbul olunan dərmanlar və digər göstəricilər qiymətləndirilir. Bundan sonra hansı preparatın uyğun olub-olmaması barədə qərar verilir. Özbaşına istifadə isə düzgün deyil”, – deyə kardioloq vurğulayıb.

Beləliklə, mütəxəssisə görə, arıqlama məqsədilə istifadə olunan müasir dərmanlar artıq yalnız çəki problemi kimi deyil, piylənmə ilə əlaqəli ürək-damar və metabolik xəstəliklərin idarə olunmasının bir hissəsi kimi də nəzərdən keçirilir. Lakin onların faydası konkret xəstə qrupundan asılıdır və bütün ürək xəstələrinə eyni şəkildə tətbiq edilmir. Xüsusilə ürək-damar xəstəliyi ilə yanaşı piylənməsi olanlar, piylənmə ilə əlaqəli atma fraksiyası qorunmuş ürək çatışmazlığı və piylənmə fonunda obstruktiv yuxu apnesi olan şəxslərdə bu müalicə yanaşmasının elmi əsasları getdikcə genişlənir.

Həmçinin oxuyun