Qaynar xətt:

(+99450) 247 90 86

Asılılıq sırf psixiatrik xəstəlikdir – Növləri və yaranma səbəbləri  

Asılılıq sırf psixiatrik xəstəlikdir – Növləri və yaranma səbəbləri  

TİBB

36

14.08.2026, 12:59

Narkotik maddə, psixotrop dərman və alkoqol kimi zərərli vərdişlər, eləcə də onların fonunda yaranan psixi və davranış pozuntuları müasir cəmiyyətin ən ciddi problemlərindən birinə çevrilib.

Oxu24.com xəbər verir ki, xəstəliklərin Beynəlxalq Təsnifatı və DSM standartlarına əsasən asılılıqlar sırf psixiatrik pozuntu və xəstəlik hesab olunur. Asılılığın əsasən iki böyük qrupu var:

1. Kimyəvi (maddə) asılılıqları

•Narkotik maddə asılılığı: Amfetamin qrupuna daxil olan metanfetamin, kokain və heroin asılılığı.

•Psixotrop dərman asılılığı: Sonluğu "zepam"la bitən benzodiazepinlər (Fenazepam, Diazepam), eləcə də Preqabalin (Lirika) kimi vasitələr.

•Alkoqol və tütün (siqaret) asılılığı.

2. Davranış asılılıqları

Bu qrupa sosial şəbəkələrdən, sürətli videolar izləməkdən, internet və telefondan, müxtəlif oyunlardan, qumardan, cinsi münasibətlərdən, eləcə də alış-veriş və yemək yeməkdən yaranan asılılıqlar daxildir.

Asılılıq necə və niyə yaranır?

Asılılıq şəxsin məruz qaldığı stress faktorlarından və ya keçmişdə yaşadığı psixoloji travmalardan qaynaqlana bilər. Yaranma riskini artıran əsas amillər bunlardır:

•Ailədən ayrılmaq, yaxınını itirmək və ya münasibətlərin pozulması;

•Sosial-iqtisadi sıxıntılar, borc və bankrot olmaq;

•Genetik meyllilik (ailə üzvlərində asılılığın olması);

•Şəxsiyyət xüsusiyyətləri (depressiv, obsessiv, təşvişli, borderline və ya antisosial şəxsiyyət tipləri).

Şəxs adətən ilk etapda maddə və ya davranışı sadəcə maraq, yoxlamaq məqsədilə istifadə edir və istədiyi an imtina edə biləcəyini düşünür. Lakin zaman keçdikcə orqanizmin həmin maddəyə tələbatı və həvesi artır, bədən buna öyrəşir.

Nəticədə istifadə intervalları qısalır, doza artır və şəxs davamlı olaraq daha sıq-sıq istifadə etməyə başlayır. Bu hal xüsusilə beynin ön payına — frontal loba (alın payına) ciddi təsir göstərərək şəxsin idarəetmə və qərarvermə qabiliyyətini zəiflədir.