TRIPP-ə İran ZƏRƏR VERƏ BİLƏR? - ŞƏRH

Ermənistanın 168.am nəşrində TRIPP layihəsi ətrafında təhlükəsizlik riskləri və İranın mümkün hərbi müdaxiləsi barədə müzakirələr aparılır. “İran TRIPP-ə zərbə endirə bilər” yanaşması oxucunun diqqətini cəlb etsə də, belə bir iddianın hansı konkret faktlara əsaslandığı aydınlaşdırılmalıdır. Siyasi narahatlığı hərbi hücum ehtimalı ilə eyniləşdirmək, mümkün ssenarini baş verməsi gözlənilən hadisə kimi təqdim etmək olmaz. Təhlükəsizlik təhlili qorxu yaratmaq üzərində deyil, faktların obyektiv qiymətləndirilməsi üzərində qurulmalıdır.

Bunu Oxu24.com-a açıqlamasında ekspert Şəmsi Qoca deyib.

Ekspertin bildirdiyinə görə,İranın Cənubi Qafqazdakı geosiyasi dəyişikliklərə həssas yanaşması sirr deyil.

Tehran Ermənistanın ərazi bütövlüyü və suverenliyinin qorunmasını vacib saydığını bəyan edir, Zəngəzur marşrutu ilə bağlı narahatlığını da dəfələrlə ifadə edib.

Lakin İran rəsmilərinin siyasi xəbərdarlıqları TRIPP layihəsinə hərbi zərbə endirmək qərarının sübutu deyil.

Belə ciddi iddia irəli sürülürsə, konkret hərbi hazırlıq, rəsmi xəbərdarlıq və ya etibarlı məlumatlarla təsdiqlənən başqa dəlillər ortaya qoyulmalıdır. Əks halda, söhbət sübut olunmuş təhlükədən deyil, ehtimal üzərində qurulmuş ssenaridən gedir.

Şəmsi Qocanın sözlərinə görə,TRIPP layihəsi Azərbaycanla Naxçıvan arasında nəqliyyat bağlantısının yaradılmasını və regional kommunikasiyaların inkişafını nəzərdə tutur. Bu bağlantı Azərbaycanın milli və iqtisadi maraqları baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Uzun illərdir Naxçıvanla ölkənin əsas ərazisi arasında birbaşa quru əlaqəsinin olmaması nəqliyyat və logistika baxımından ciddi çətinliklər yaradıb. Regional kommunikasiyaların açılması bu maneənin aradan qaldırılmasına, yükdaşımaların genişlənməsinə, ticarətin artmasına və Azərbaycanın beynəlxalq nəqliyyat şəbəkəsində mövqeyinin güclənməsinə şərait yarada bilər.

Layihənin iqtisadi imkanları yalnız Azərbaycanla məhdudlaşmır. Ermənistan da öz ərazisindən keçən nəqliyyat əlaqələrinin inkişafından, tranzit gəlirlərindən, investisiyalardan və yeni bazarlara çıxış imkanlarından faydalana bilər. Buna görə TRIPP-i yalnız böyük dövlətlərin geosiyasi qarşıdurmasının aləti kimi təqdim etmək onun iqtisadi məzmununu kölgədə qoyur. Əlbəttə, layihə regiondakı qüvvələr nisbətinə təsir göstərə bilər. Lakin bu, onun qaçılmaz şəkildə hərbi qarşıdurmaya səbəb olacağı demək deyil.

"2026-cı ilin yanvarında dərc edilmiş Ermənistan–ABŞ TRIPP İcra Çərçivəsi layihənin Ermənistanın suverenliyi və yurisdiksiyası çərçivəsində həyata keçirilməsini nəzərdə tutur. Sənəddə Ermənistanın öz ərazisində sərhəd və gömrük nəzarəti, hüquq-mühafizə və digər dövlət səlahiyyətlərini saxlaması məsələləri əksini tapır. Eyni zamanda, Azərbaycanla Naxçıvan arasında bağlantının yaradılması və Ermənistana da iqtisadi fayda gətirilməsi hədəflənir. Deməli, layihənin mahiyyəti barədə mühakimə yürütmək üçün siyasi şüarlardan daha çox, sənədlərdə göstərilən hüquqi şərtlərə əsaslanmaq lazımdır.

Bu, təhlükəsizlik risklərinin olmadığı anlamına gəlmir. İnfrastrukturun mühafizəsi, sərhəd prosedurları, tranzit qaydaları və regional gərginliyin layihəyə mümkün təsiri ciddi şəkildə nəzərə alınmalıdır. Ancaq risklərin mövcudluğunu göstərmək başqa, onların mütləq hərbi hücumla nəticələnəcəyini iddia etmək tamam başqa məsələdir. Birinci yanaşma əsaslandırılmış təhlildir, ikinci isə sübut tələb edən proqnozdur.

İranın narahatlıqlarını da bu çərçivədə qiymətləndirmək lazımdır. Tehran sərhədlərin dəyişdirilməsinə və özünün geosiyasi mövqeyinin zəifləməsinə qarşı olduğunu bildirir. Azərbaycanın mövqeyi isə öz ərazisinin əsas hissəsi ilə Naxçıvan arasında etibarlı nəqliyyat bağlantısının yaradılmasıdır. Bu məqsədi avtomatik olaraq İranın təhlükəsizliyinə qarşı addım kimi təqdim etmək üçün konkret əsaslar göstərilməlidir. Azərbaycan öz milli maraqlarına uyğun nəqliyyat layihəsinin həyata keçirilməsini müdafiə etmək hüququna malikdir. Başqa dövlətlərin siyasi narahatlıqları Azərbaycanın qanuni iqtisadi və nəqliyyat maraqlarını arxa plana keçirmək üçün əsas ola bilməz.

168.am və digər media orqanları TRIPP-in mümkün risklərini araşdırmaq istəyirlərsə, bunu konkret faktlar, sənədlər və yoxlanıla bilən məlumatlar əsasında etməlidirlər. “İran zərbə endirə bilər” kimi başlıq diqqət cəlb edə bilər, lakin bu ehtimalın hansı dəlillərə söykəndiyi göstərilmədən oxucuda real hərbi təhlükə barədə yanlış təsəvvür yarana bilər. Jurnalistikanın vəzifəsi ehtimalı fakt kimi təqdim etmək deyil, onun nə dərəcədə əsaslı olduğunu araşdırmaqdır.

Azərbaycan üçün əsas məsələ TRIPP-in ətrafında yaradılan qorxu ritorikası deyil, layihənin real nəticələridir. Naxçıvanla etibarlı bağlantı təmin olunmalı, tranzit mexanizmləri işlək olmalı və razılaşdırılmış öhdəliklər yerinə yetirilməlidir. Azərbaycanın milli maraqları başqa dövlətlərin geosiyasi hesablamalarının kölgəsində qala bilməz. Eyni zamanda, regionda sabitliyin qorunması üçün bütün tərəflərin narahatlıqları faktlar və hüquqi normalar əsasında müzakirə olunmalıdır.

TRIPP layihəsinin gələcəyini sensasiyalı başlıqlar deyil, siyasi razılaşmalar, hüquqi təminatlar və dövlətlərin konkret davranışı müəyyən edəcək. İranın layihəyə hərbi zərbə endirəcəyi barədə iddia irəli sürülürsə, bunun sübutu da təqdim olunmalıdır. Azərbaycan Naxçıvanla etibarlı bağlantının yaradılmasında maraqlıdır və bu milli maraq sübutsuz təhdid ssenariləri ilə kölgədə saxlanılmamalıdır. Regionda sülhü qorumağın yolu qorxunu böyütməkdən deyil, razılaşdırılmış öhdəlikləri yerinə yetirməkdən keçir.",-deyə Ş.Qoca bildirib.

Jalə

Həmçinin oxuyun

Prezident İlham Əliyev Xankəndi Stadionunun açılışında iştirak edib 

Yaqub Eyyubov təqaüdə göndərilir 

Şuşa əməliyyatı ilə bağlı mühüm DETAL AÇIQLANDI: Düşmən ərazidəki keçidləri ...

Azərbaycanda sabiq vəzifəli şəxs vəfat etdi