Bitkilər bir-biri ilə danışır? – Alimlər təbiətin gizli ünsiyyət sistemini izah edirlər

MARAQLI

24.07.2026, 11:43

İnsanlar uzun illər bitkilərin səssiz və hərəkətsiz canlılar olduğunu düşünsələr də, müasir elmi araşdırmalar göstərir ki, bitkilər əslində öz aralarında müxtəlif üsullarla "ünsiyyət" qura bilirlər. Bu ünsiyyət söz və ya səs vasitəsilə deyil, kimyəvi maddələr, kök sistemi və elektrik siqnalları vasitəsilə baş verir.

Oxu24.com xəbər verir ki,mütəxəssislərin fikrincə, bitkilər ətraf mühitdə baş verən dəyişikliklərə uyğunlaşmaq və təhlükələrdən qorunmaq üçün olduqca mürəkkəb informasiya mübadiləsi sisteminə malikdirlər.Bitkilərin istifadə etdiyi ən mühüm ünsiyyət formalarından biri kimyəvi siqnallardır. Məsələn, hər hansı bitkiyə həşəratlar və ya digər zərərvericilər kütləvi şəkildə hücum etdikdə həmin bitki havaya xüsusi uçucu kimyəvi maddələr buraxır. Bu maddələr ətrafdakı digər bitkilər tərəfindən qəbul edilir və onlar təhlükə barədə "xəbərdar" olurlar.

Nəticədə yaxınlıqdakı bitkilər müdafiə mexanizmlərini əvvəlcədən işə salır, bəzi hallarda isə zərərvericiləri uzaqlaşdıran maddələr ifraz etməyə başlayırlar. Alimlər bildirirlər ki, bitkilər arasında əlaqənin ikinci mühüm yolu kök sistemi vasitəsilə qurulan əlaqədir. Torpaq altında bitkilərin kökləri təkcə su və mineral maddələri qəbul etmir, eyni zamanda informasiya mübadiləsində də iştirak edir.

Bu sistemin ən maraqlı nümunələrindən biri mikoriza göbələkləri ilə bağlıdır. Mikoriza adlanan bu göbələklər bitki kökləri ilə birlikdə yaşayır və torpaq altında geniş şəbəkə yaradır. Bəzi alimlər bu sistemi hətta "meşələrin interneti" adlandırırlar. Bu şəbəkə vasitəsilə müxtəlif bitkilər və ağaclar bir-birinə su, mineral maddələr və qida ötürə bilir, eyni zamanda təhlükə siqnalları da paylaşırlar.Kök sistemi ilə əlaqənin digər maraqlı nümunəsi isə iri ağaclarla onların ətrafında böyüyən gənc fidanlar arasındakı münasibətdir. Elmi müşahidələr göstərir ki, böyük ağaclar kök sistemi vasitəsilə cavan fidanlara əlavə qida maddələri ötürə bilir. Bundan başqa, əgər ətraf mühitdə xəstəlik, zərərverici və ya başqa təhlükə yaranarsa, həmin məlumat kök şəbəkəsi vasitəsilə gənc bitkilərə çatdırılır. Beləliklə, onlar öz müdafiə mexanizmlərini daha tez aktivləşdirə bilirlər.

Bitkilərin istifadə etdiyi üçüncü ünsiyyət mexanizmi isə elektrik siqnallarıdır. İnsan sinir sistemi kimi olmasa da, bitkilərin toxumalarında da zəif elektrik impulsları yaranır. Məsələn, yarpaq zədələndikdə və ya qırıldıqda həmin nahiyədə yaranan elektrik siqnalları bitkinin digər hissələrinə ötürülür. Bu siqnallar nəticəsində bitki zədələnmiş sahəni qorumaq üçün müxtəlif müdafiə maddələri istehsal etməyə başlayır.

Mütəxəssislərin sözlərinə görə, elektrik impulsları bitkilərin ətraf mühitdə baş verən dəyişikliklərə daha sürətli reaksiya verməsinə kömək edir. Bu proses nəticəsində bitki öz inkişafını dəyişə, maddələr mübadiləsini tənzimləyə və təhlükəyə qarşı davamlılığını artıra bilir.

Alimlər vurğulayırlar ki, bitkilərin "danışması" ifadəsi məcazi mənada işlədilir. Onlar insanlar kimi səs çıxarmır və ya sözlərlə ünsiyyət qurmurlar. Lakin kimyəvi maddələr, kök şəbəkələri və elektrik impulsları vasitəsilə bir-birilərinə məlumat ötürmələri artıq elmi araşdırmalarla təsdiqlənmiş maraqlı bioloji proseslərdən biridir.

Bu tədqiqatlar göstərir ki, təbiət düşündüyümüzdən qat-qat mürəkkəbdir. Uzun illər passiv canlı hesab edilən bitkilər əslində ətraf mühitlə daim əlaqə saxlayır, təhlükələri hiss edir, qonşu bitkiləri xəbərdar edir və yaşamaq uğrunda mürəkkəb müdafiə strategiyalarından istifadə edirlər. Buna görə də müasir biologiya bitkiləri sadəcə "səssiz canlılar" deyil, özünəməxsus ünsiyyət və müdafiə sisteminə malik mürəkkəb orqanizmlər kimi qiymətləndirir.

Həmçinin oxuyun