Körəmalın adı necə yaranıb? Maraqlı FAKT

MARAQLI

508

07.07.2026, 15:12

Azərbaycanın müxtəlif bölgələrində “körəmal”, bəzi yerlərdə isə “körmal” adlandırılan bu canlı haqqında çoxlu yanlış təsəvvürlər var. İnsanların əksəriyyəti onu ilan hesab etsə də, əslində bu, ilan deyil. Maraqlısı isə odur ki, “körəmal” adı da elmi termin deyil, xalq arasında onun görünüşünə və həyat tərzinə əsaslanaraq formalaşmış addır.

Oxu24.com xəbər verir ki, mütəxəssislərin sözlərinə görə, bu canlı dünyada “slow worm” (latınca Anguis fragilis) adı ilə tanınan ayaqsız kərtənkələ növüdür. Xarici görünüşü ilanı xatırlatsa da, bioloji baxımdan kərtənkələlər fəsiləsinə aiddir və ilanlarla eyni heyvan deyil.

Bəs “körəmal” adı haradan yaranıb?

Bu ad iki hissədən ibarətdir. “Kör” sözü xalq arasında onun sanki zəif gördüyünü və ya ümumiyyətlə görmədiyini ifadə etmək üçün işlədilib. Çünki bu canlının gözləri çox kiçikdir və ilk baxışdan demək olar ki, seçilmir. Məhz buna görə insanlar onu “kör” hesab ediblər.

Adın ikinci hissəsi isə onun hərəkət tərzi ilə bağlıdır. Torpaq altında yaşayan, sürünərək hərəkət edən bu canlı daim torpağı yararaq irəliləyir. Xalq müşahidələrində bu hərəkət torpağı “malalamaq”, yəni işləmək kimi təsvir edilib. Elə buna görə də “kör” və “mal” sözləri birləşərək “körəmal” adını yaradıb.

Əslində isə bu canlı nə kor, nə də ilandır.

Körəmalın gözləri kiçik olsa da, görmə qabiliyyəti var. Sadəcə, ömrünün böyük hissəsini torpaq altında keçirdiyi üçün güclü görmə qabiliyyətinə ehtiyac duymur. O, əsasən qoxu hissi və ətraf mühitdəki titrəyişləri hiss etməklə istiqamətini müəyyənləşdirir.

Ən maraqlı faktlardan biri isə budur ki, körəmal ayaqları olmayan ilan deyil, təkamül nəticəsində ayaqlarını itirmiş kərtənkələdir. Onun bədən quruluşu, skeleti, göz qapaqları və qulaq dəlikləri bunu açıq şəkildə sübut edir. İlanlardan fərqli olaraq göz qapaqlarını hərəkət etdirə bilir və xarici qulaq dəliklərinə malikdir.

Bu canlı əsasən rütubətli meşələrdə, çəmənliklərdə, bağlarda və daşların, yarpaqların altında yaşayır. İnsanlardan uzaq durmağa çalışır, aqressiv deyil və zəhəri yoxdur. Qidasını isə əsasən ilbizlər, soxulcanlar, həşəratlar və digər kiçik onurğasızlar təşkil edir. Bu baxımdan kənd təsərrüfatı üçün faydalı canlı hesab olunur, çünki zərərvericilərin sayının azalmasına kömək edir.

Təhlükə hiss etdikdə körəmal da digər kərtənkələlər kimi quyruğunu qopara bilir. Bu, düşməni yayındırmaq üçün istifadə etdiyi təbii müdafiə mexanizmidir. Sonradan quyruğu müəyyən qədər bərpa olunsa da, əvvəlki formasını tam almır.

Beləliklə, “körəmal” adı əsrlər boyu xalqın müşahidələri nəticəsində yaranmış maraqlı bir ifadədir. İnsanlar torpaq altında yaşayan, kiçik gözlü və sürünərək hərəkət edən bu canlını “görməyən, torpaqda malalayan heyvan” kimi qəbul etdikləri üçün ona bu adı veriblər. Halbuki müasir biologiya göstərir ki, o, nə kor, nə də ilan deyil. O, təbiətin ən maraqlı və ən çox yanlış tanınan ayaqsız kərtənkələlərindən biridir.

Jalə

Həmçinin oxuyun