Bədəninizdə yaşayan görünməz dünya: Əslində siz tək deyilsiniz

MARAQLI

06.07.2026, 13:15

İnanmaq çətin olsa da, insan bədəni yalnız insan hüceyrələrindən ibarət deyil. Hər birimizin daxilində və üzərində trilyonlarla mikroorqanizm yaşayır. Bakteriyalar, göbələklər, viruslar və digər mikroskopik canlılar bizimlə birlikdə bir həyat sistemi qurublar. Alimlər bu mürəkkəb sistemi “mikrobiom” adlandırırlar.

Oxu24.com xəbər verir ki, uzun illər ərzində hesab edilirdi ki, insan orqanizmində bakteriya hüceyrələrinin sayı insan hüceyrələrinin sayından on dəfə çoxdur. Müasir araşdırmalar isə göstərir ki, bu nisbət təxminən birə-birə yaxındır. Bununla belə, bədənimizdə yaşayan mikroorqanizmlərin ümumi sayı yenə də inanılmaz dərəcədə böyükdür və onların genetik müxtəlifliyi insan genomundan qat-qat zəngindir.Başqa sözlə desək, insan orqanizmi təkcə bir fərd deyil, eyni zamanda müxtəlif canlıların birlikdə yaşadığı nəhəng və mürəkkəb bir ekosistemdir.Bağırsaqlarımız bu görünməz dünyanın əsas mərkəzi hesab olunur. Təkcə yoğun bağırsaqda yüzlərlə müxtəlif bakteriya növü yaşayır. Bu mikroorqanizmlər qidaların həzmində iştirak edir, vitaminlərin sintezinə kömək edir, immun sistemini gücləndirir və hətta beynimizin fəaliyyətinə təsir göstərirlər.

Mütəxəssislər bildirirlər ki, bağırsaq mikrobiomu ilə insanın əhval-ruhiyyəsi arasında birbaşa əlaqə mövcuddur. Bəzi bakteriyalar serotonin və digər neyromediatorların istehsalına təsir göstərərək insanın emosional vəziyyətinə təsir edə bilir. Bu səbəbdən alimlər bağırsaqları bəzən “ikinci beyin” adlandırırlar.Dərimizin üzərində də milyonlarla mikroorqanizm yaşayır. Onlar zərərli bakteriyalara qarşı müdafiə xətti yaradır, dərinin turşuluq balansını qoruyur və müxtəlif infeksiyaların qarşısını almağa kömək edirlər.Ağız boşluğu, burun, tənəffüs yolları və hətta gözlər belə özünəməxsus mikrobioloji dünyaya malikdir. Hər bir bölgədə yaşayan canlılar həmin mühitə uyğunlaşaraq bədənin normal fəaliyyətinə dəstək verirlər.Əslində, insan və mikroorqanizmlər arasında milyon illər ərzində formalaşmış qarşılıqlı faydalı əməkdaşlıq mövcuddur. Biz onlara yaşamaq üçün təhlükəsiz mühit təqdim edirik, onlar isə öz növbəsində sağlamlığımızın qorunmasına kömək edirlər.Lakin bu həssas tarazlıq pozulduqda müxtəlif problemlər yarana bilər. Antibiotiklərin həddindən artıq istifadəsi, qeyri-sağlam qidalanma, stress və yuxu pozuntuları mikrobiomun tərkibini dəyişdirərək həzm problemlərinə, immun sisteminin zəifləməsinə və digər xəstəliklərə səbəb ola bilər.Son illərdə aparılan elmi araşdırmalar göstərir ki, piylənmə, şəkərli diabet, allergiyalar, bəzi autoimmun xəstəliklər və hətta depressiya ilə mikrobiom arasında müəyyən əlaqələr mövcuddur. Buna görə də alimlər insan sağlamlığını yalnız insan hüceyrələri prizmasından deyil, bütöv bir ekosistem kimi öyrənməyə başlayıblar.Bir vaxtlar görünməz və əhəmiyyətsiz hesab edilən bakteriyalar bu gün müasir tibbin ən maraqlı tədqiqat istiqamətlərindən birinə çevrilib. Hətta gələcəyin müalicə üsullarının bir hissəsinin məhz mikrobiomun dəyişdirilməsi və tənzimlənməsi üzərində qurulacağı proqnozlaşdırılır.

Beləliklə, insan özünü tək bir varlıq kimi qəbul etsə də, gerçəkdə onun bədəni trilyonlarla canlı orqanizmin birlikdə yaşadığı nəhəng bir biosistemdir. Biz sadəcə insan deyilik; eyni zamanda görünməz həyat formalarının harmoniyada fəaliyyət göstərdiyi mürəkkəb və heyrətamiz bir dünyanın mərkəzindəyik.

Jalə

Həmçinin oxuyun