Nikahsız yaşayan şəxsin tikilən evdə hüququ varmı? – Hüquqi izah

HÜQUQ

04.09.2026, 19:10

Azərbaycanda ailə münasibətləri ilə bağlı ən çox müzakirə olunan məsələlərdən biri rəsmi nikah olmadan birlikdə yaşayan şəxslərin əmlak hüquqları ilə bağlıdır. Xüsusilə uzun illər faktiki olaraq ər-arvad kimi yaşayan, birgə təsərrüfat aparan, ailə quran, lakin münasibətlərini dövlət qeydiyyatından keçirməyən şəxslər ayrıldıqdan sonra ciddi hüquqi problemlərlə qarşılaşırlar.

Oxu24.com-a açıqlama verən vəkil Bahar Dünyamalıyeva bildirib ki, rəsmi nikahın olmaması əmlak məsələlərinin həllində mühüm hüquqi fərq yaradır.

Vəkilin sözlərinə görə, əgər iki şəxs faktiki olaraq ailə həyatı yaşasa, birlikdə yaşasa və hətta uzun müddət eyni evdə məskunlaşsa belə, münasibətlər rəsmi nikah kimi dövlət qeydiyyatından keçirilməyibsə, həmin şəxslər qanun qarşısında ər-arvad statusunda hesab olunmurlar.Bu isə xüsusilə ayrılıq zamanı əldə edilmiş əmlakın bölünməsi məsələsində ciddi çətinliklər yaradır.Məsələn, vətəndaş bildirir ki, rəsmi nikah bağlamadan ailə həyatı qurub, müəyyən müddət birlikdə yaşayıb. Həmin dövrdə ev tikilib və daşınmaz əmlak digər şəxsin adına rəsmiləşdirilib. Sonradan münasibətlər pozulub və tərəflər ayrılıblar. Bu zaman digər tərəf sual edir ki, həmin evdən ona pay düşə bilərmi?

Bahar Dünyamalıyevanın açıqlamasına görə, burada ilk növbədə münasibətlərin hüquqi statusuna diqqət yetirmək lazımdır.Əgər tərəflər arasında rəsmi nikah olmayıbsa, həmin münasibətlərə avtomatik olaraq rəsmi ər-arvad münasibətləri kimi yanaşmaq mümkün deyil. Rəsmi nikah dövründə əldə olunan əmlakla bağlı tətbiq edilən birgə əmlak prinsiplərinin faktiki nikah münasibətlərinə avtomatik şəkildə şamil olunması hüquqi baxımdan mümkün deyil.Başqa sözlə, yalnız “biz uzun müddət ər-arvad kimi yaşamışıq” demək, avtomatik olaraq digər şəxsin adına olan əmlakdan yarı pay almaq hüququ yaratmır.

Vəkil qeyd edib ki, məhz bu səbəbdən cəmiyyətdə rəsmi nikahın əhəmiyyəti ilə bağlı maarifləndirmə aparılması vacibdir. İnsanlar ailə qurarkən münasibətlərini yalnız dini mərasim və ya şifahi razılaşma əsasında deyil, qanunvericiliyin nəzərdə tutduğu qaydada da rəsmiləşdirməlidirlər.Çünki rəsmi nikah təkcə ailənin yaradılmasını təsdiqləyən hüquqi sənəd deyil. Bu sənəd gələcəkdə tərəflərin əmlak, vərəsəlik, aliment və digər hüquqlarının müəyyən edilməsində də mühüm rol oynayır.

Bununla belə, rəsmi nikahın olmaması həmin şəxsin heç bir halda hüquqi iddia irəli sürə bilməyəcəyi anlamına gəlmir.Bahar Dünyamalıyevanın sözlərinə görə, belə hallarda konkret işin bütün halları ayrıca araşdırılmalıdır. Əgər şəxs evin tikintisinə, təmirinə və ya alınmasına öz vəsaitini xərclədiyini sübut edə bilirsə, həmin vəsaitlə bağlı hüquqi tələb irəli sürmək məsələsinə baxıla bilər.

Məsələn, şəxs evin tikintisi üçün müəyyən məbləğdə pul xərcləyib, tikinti materialları alıb, ustaların əmək haqqını ödəyib və ya digər maliyyə xərclərini öz üzərinə götürübsə, bütün bunları təsdiq edən sübutların olması gələcək hüquqi mübahisədə mühüm əhəmiyyət daşıya bilər.Belə sübutlara müxtəlif sənədlər, ödəniş qəbzləri, bank köçürmələri, müqavilələr və işin konkret hallarından asılı olaraq digər sübutlar aid edilə bilər. Lakin hər bir iddia üzrə sübutların hüquqi əhəmiyyəti məhkəmə tərəfindən ayrıca qiymətləndirilir.

Vəkil vurğulayıb ki, rəsmi nikah olmadığı halda əmlakdan pay tələb etmək məsələsi daha mürəkkəb hüquqi prosedura çevrilə bilər. Çünki bu zaman şəxs rəsmi nikah dövründə əldə edilmiş birgə əmlakla bağlı ümumi hüquqi qaydalara deyil, konkret olaraq həmin əmlaka hansı vəsaiti yatırdığını və hansı hüquqi əsasla tələb irəli sürdüyünü sübut etməyə çalışmalıdır.

Bu baxımdan, “mən onunla uzun illər yaşamışam, deməli, evdən avtomatik payım olmalıdır” fikri hüquqi baxımdan hər zaman əsaslı hesab edilmir.Əmlakın kimin adına rəsmiləşdirilməsi, hansı vəsait hesabına tikilməsi, tərəflərin həmin əmlakın yaradılmasında iştirakının olub-olmaması və mövcud sübutlar belə mübahisələrin həllində mühüm rol oynayır.

Bahar Dünyamalıyeva bildirib ki, hər bir vətəndaşın öz hüquqlarının müdafiəsi üçün məhkəməyə müraciət etmək hüququ var. Lakin məhkəməyə müraciət etməzdən əvvəl işin hüquqi perspektivinin düzgün qiymətləndirilməsi vacibdir.Xüsusilə rəsmi nikah olmadan birlikdə yaşayan şəxslər arasında əmlak mübahisəsi yarandıqda, “birlikdə yaşamaq” faktı ilə “əmlaka hüquqi mülkiyyət hüququnun yaranması” məsələləri bir-birindən fərqləndirilməlidir.

Bu səbəbdən mütəxəssislər hesab edirlər ki, ailə qurarkən münasibətlərin rəsmi şəkildə qeydiyyata alınması gələcəkdə yarana biləcək bir çox hüquqi mübahisənin qarşısını ala bilər. Rəsmi nikah şəxslərin ailə münasibətlərindən irəli gələn hüquq və vəzifələrinin qanunla tanınmasına imkan yaradır.Rəsmi nikahın olmadığı hallarda isə sonradan yaranan əmlak mübahisələrində tərəflər öz hüquqlarını sübut etmək üçün daha ciddi sənədlər və faktlar təqdim etməli ola bilərlər.

Beləliklə, rəsmi nikah olmadan birlikdə yaşamaq avtomatik olaraq digər şəxsin adına olan evdən pay hüququ yaratmır. Lakin şəxsin həmin əmlakın yaradılmasına öz vəsaitini xərcləməsi və bunu hüquqi cəhətdən sübut edə bilməsi konkret hallarda ayrıca hüquqi tələb irəli sürülməsi imkanını gündəmə gətirə bilər.Bu səbəbdən hər bir belə mübahisəyə fərdi yanaşılmalı, mövcud sənədlər və sübutlar araşdırılmalı, zərurət yarandıqda isə hüquqi müdafiə vasitələrindən istifadə edilməlidir.

Jalə

Həmçinin oxuyun