Yaxın Şərqdə geosiyasi dönüş: ABŞ-ın təsiri zəifləyir, Türkiyə və Çin ön plana çıxır

DÜNYA

437

23.07.2026, 10:56

ABŞ Prezidenti Donald Trampın İsraillə birlikdə İrana qarşı başladığı hərbi əməliyyatlar gözlənilən siyasi nəticələri verməyib.

Oxu24.com xəbər verir ki, “The Economist” jurnalının təhlilinə görə, münaqişənin uzanması Vaşinqtonun Yaxın Şərqdəki təsir imkanlarını zəiflədir, region ölkələri isə daha balanslı xarici siyasət kursuna üstünlük verməyə başlayır.

Jurnal yazır ki, Tramp administrasiyası İranın yüksək rütbəli hərbi və siyasi rəhbərliyini hədəf alan əməliyyatların və intensiv hava zərbələrinin qısa müddətdə rejim dəyişikliyi yaradacağını hesablayırdı. Lakin bu ssenari reallaşmayıb və uzanan müharibə ABŞ-ın həm hərbi, həm də diplomatik manevr imkanlarını məhdudlaşdırıb.

Təhlildə qeyd olunur ki, Trampın ikinci prezidentlik dövrü üçün əsas hədəflərindən biri Yaxın Şərqdə münaqişələrdən çox ticarət, texnologiya və investisiyalara əsaslanan yeni regional əməkdaşlıq modeli formalaşdırmaq idi. Lakin İranla müharibə bu planların həyata keçirilməsini çətinləşdirib.

Məqalədə xatırladılır ki, Trampın ilk administrasiyası dövründə imzalanan İbrahim Sazişləri İsrail ilə bir sıra ərəb ölkələri arasında münasibətlərin normallaşmasına təkan vermişdi. Eyni zamanda Tramp administrasiyası İsraili Qəzzada atəşkəsə razı salmağa çalışsa da, bölgədə humanitar böhran davam edib.

"The Economist" həmçinin ABŞ və İsrailin İranın nüvə obyektlərinə endirdiyi zərbələrin Tehranın yeraltı nüvə infrastrukturuna ciddi ziyan vurduğunu, lakin beynəlxalq müfəttişlərin yüksək səviyyədə zənginləşdirilmiş urana çıxışını da məhdudlaşdırdığını vurğulayır. Bu isə İranın nüvə proqramının gələcəyi ilə bağlı qeyri-müəyyənliyi daha da artırıb.

Jurnalın diqqət çəkdiyi əsas məqamlardan biri isə Körfəz ölkələrinin xarici siyasətində müşahidə olunan dəyişiklikdir. Təhlilə əsasən, region dövlətləri ABŞ ilə təhlükəsizlik əməkdaşlığını davam etdirsələr də, artıq yalnız Vaşinqtona arxalanmaq istəmirlər.

Bu çərçivədə Türkiyə ilə müdafiə və təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlıq genişlənir, Çinlə isə iqtisadi, texnoloji və investisiya əlaqələri sürətlə inkişaf edir. Xüsusilə Səudiyyə Ərəbistanının ABŞ-la tərəfdaşlığını qorumaqla yanaşı, Türkiyə, Çin və digər regional güclərlə münasibətlərini şaxələndirməyə çalışdığı qeyd edilir.

Təhlildə həmçinin bildirilir ki, Tramp administrasiyası İranın Körfəzdə yerləşən ABŞ hərbi bazalarına hücumlarının yaratdığı ictimai və siyasi təsiri minimuma endirməyə çalışır.

Nəşrin qənaətinə görə, İranla müharibənin uzanması təkcə Donald Trampın siyasi mövqeyinə deyil, həm də ABŞ-ın Yaxın Şərqdəki uzunmüddətli nüfuzuna ciddi təsir göstərə bilər. Vaşinqtonun bölgədə çəkindirmə qabiliyyətinin zəifləməsi fonunda Körfəz ölkələri Türkiyənin təhlükəsizlik sahəsindəki roluna daha çox önəm verir və çoxqütblü xarici siyasət modelini gücləndirirlər.

Həmçinin oxuyun