İranın yeni dini lideri kim olacaq?- Onun hansı səlahiyyətləri var?

İran İslam Respublikasının konstitusiyasına görə ölkənin ali dini və siyasi rəhbəri olan İranın Ali Rəhbəri xüsusi prosedur əsasında seçilir. Bu prosedur əsasən İran Konstitusiyasının 107-ci və 111-ci maddələrində təsbit edilmişdir və dövlət sisteminin ən mühüm institutlarından biri hesab olunur.

Oxu24.com xəbər verir ki,İran siyasi quruluşunda Ali Rəhbər həm dini, həm də siyasi hakimiyyətin ən yüksək səviyyəsini təmsil edir və dövlətin strateji qərarlarında həlledici rol oynayır.

Konstitusiyaya əsasən Ali Rəhbərin seçilməsi səlahiyyəti Ekspertlər Məclisi (Majles-e Khobregan) adlı quruma məxsusdur.

Bu məclis əsasən yüksək səviyyəli şiə din alimlərindən, müctəhidlərdən ibarət olan 88 üzvdən təşkil edilir. 

Məclisin üzvləri birbaşa xalq tərəfindən seçilir və onların mandat müddəti səkkiz ildir. Lakin seçkilərdə iştirak edə biləcək namizədlər əvvəlcədən Konstitusiyanı Qoruyan Şura tərəfindən yoxlanılır və təsdiqlənir. Bu şura namizədlərin dini biliklərini və siyasi uyğunluğunu qiymətləndirir. Ekspertlər Məclisinin əsas vəzifələri Ali Rəhbəri seçmək, onun fəaliyyətinə nəzarət etmək və əgər o, konstitusiyada göstərilən şərtlərə cavab verməzsə və ya vəzifələrini icra edə bilməzsə, onu vəzifədən uzaqlaşdırmaqdır.

Ali Rəhbər vəfat etdikdə, istefa verdikdə və ya konstitusiyada göstərilən şərtləri itirdikdə Ekspertlər Məclisi dərhal toplanmalı və yeni rəhbərin seçilməsi prosesinə başlamalıdır. Bu müddət ərzində dövlət idarəçiliyində boşluq yaranmaması üçün konstitusiya müvəqqəti rəhbərlik mexanizmi nəzərdə tutur. 111-ci maddəyə görə belə hallarda ölkəni müvəqqəti olaraq xüsusi rəhbərlik şurası idarə edir. Bu şuraya adətən İran Prezidenti, məhkəmə hakimiyyətinin rəhbəri və Konstitusiyanı Qoruyan Şuranın üzvlərindən biri daxil olur. Bu kollektiv qurum yalnız keçid dövründə dövlət funksiyalarını həyata keçirir və mümkün qədər tez yeni Ali Rəhbərin seçilməsini təmin etməlidir.

Konstitusiya yeni Ali Rəhbərə müəyyən dini və siyasi tələblər qoyur. Namizəd yüksək səviyyəli şiə din alimi, yəni müctəhid olmalı, İslam hüququ sahəsində müstəqil qərar vermək qabiliyyətinə malik olmalı və dini nüfuza sahib olmalıdır. Bununla yanaşı, namizəd siyasi uzaqgörənlik, idarəetmə qabiliyyəti, cəmiyyət və ruhani dairələr arasında qəbul olunma kimi xüsusiyyətlərə də malik olmalıdır. Bu tələblər İran dövlət sisteminin dini legitimlik prinsipi ilə sıx bağlıdır.

Seçim prosesi Ekspertlər Məclisinin daxilində müzakirələr və səsvermə yolu ilə həyata keçirilir. Məclis üzvləri potensial namizədləri müzakirə edir, onların dini və siyasi keyfiyyətlərini qiymətləndirir və daha sonra gizli səsvermə keçirirlər. Əksər hallarda səslərin çoxunu qazanan şəxs Ali Rəhbər seçilir. Konstitusiya nəzəri olaraq bir nəfərdən ibarət lider əvəzinə kollektiv rəhbərlik şurasının yaradılmasına da imkan verir, lakin İran İslam Respublikasının tarixində bu model tətbiq edilməmiş və həmişə tək lider sistemi üstünlük təşkil etmişdir.

Həmçinin oxuyun

Məktəblərdə hansı dəyişikliklər GÖZLƏNİLİR?   —   EKSPERTDƏN YENİ XƏBƏR

Yeni qaydalara görə sizdən bunlar TƏLƏB OLUNACAQ: SÜRÜCÜLƏRİN NƏZƏRİNƏ! 

Prezident təsdiqlədi: Bu, daha 1 il təxirə salındı 

Prezident SƏRƏNCAM İMZALADI: 1.6 milyon AYRILDI

Bu prosedurun praktik tətbiqinə ən mühüm nümunə 1989-cu ildə baş vermişdir. İran İslam Respublikasının qurucusu olan Ruhollah Xomeyni vəfat etdikdən sonra Ekspertlər Məclisi təcili iclas keçirmiş və müzakirələrdən sonra Əli Xamenei ölkənin yeni Ali Rəhbəri seçilmişdir. Bu hadisə İran siyasi sistemində hakimiyyətin konstitusion mexanizmlər vasitəsilə ötürülməsinin ilk və indiyədək yeganə nümunəsidir.

Ali Rəhbər seçildikdən sonra o, İran dövlət sistemində ən geniş səlahiyyətlərə malik olur. O, ölkənin silahlı qüvvələrinin ali baş komandanıdır, strateji təhlükəsizlik və müdafiə siyasətini müəyyən edir, məhkəmə hakimiyyətinin rəhbərini və bir sıra digər mühüm vəzifəli şəxsləri təyin edir. Bundan əlavə, o, dövlət televiziya və radio sisteminin rəhbərliyini təyin etmək, referendum elan etmək və prezident seçkilərinin nəticələrini təsdiqləmək kimi mühüm səlahiyyətlərə malikdir. Həmçinin Ali Rəhbər İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu daxil olmaqla ölkənin əsas hərbi və təhlükəsizlik strukturlarının ali komandanı hesab olunur.

İran konstitusiyasına görə Ali Rəhbərin seçilməsi dini legitimlik, siyasi institutlar və konstitusion prosedurların birləşdiyi xüsusi mexanizm əsasında həyata keçirilir və bu vəzifə İran dövlət sistemində ən yüksək hakimiyyət mövqeyi hesab olunur.

Ən çox ehtimal olunan yeni Ali Dini Lider namizədlər isə aşağıdakılardır.

Hazırladı: Nərmin Balacayeva