Mikayıl Müşfiqin üzünə durubmuş...

CƏMİYYƏT

04.09.2026, 13:36

Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin sədri olmuş, yazıçı, tərcüməçi Seyfulla Şamilovu, ədəbiyyat tarixində təkcə ədəbi fəaliyyəti yox, həm də çirkin siyasi fəaliyyətinə görə xatırlamaq lazımdır.

Lap daha dəqiq, Mikayıl Müşfiqin ölümünə görə.

Repressiya dövründə sürgün belə edilən Seyfulla Şamilov, “Leninin pedaqoji üsulları", “Dördüncü il", Laçın", ”Nigarın məcarası" kimi kitabların da müəllifidir.

Ancaq tarix onun kitablarını ədəbiyyat olaraq xatırlamır.

Maraqlıdır, bəs o, eyni zamanda həm də hansı siyasi çirkin əməllərə sahib olub?

Konkret desək, o, Mikayıl Müşfiqin əleyhinə ən kəskin və birbaşa ifadə verən şəxslərdən biridir.

Daha dəqiq, Seyfulla Şamilov birbaşa olaraq NKVD-yə verdiyi ifadədə Müşfiqi "əksinqilabi müsavatçı gənclər təşkilatının üzvü" olmaqda ittiham edib.

Başqa sözlə desək, üzünə durub.

Bəli, 29 yaşında öldürülən gənc Müşfiqin batırılmış qanında onun qələm tutan əlləri var.

Bəs o bunu edəndə nələrə əl atırdı?

Əlbəttə, gülünc və bir o qədər də iyrənc yollara.

Təsəvvür edin, Seyfulla Şamilov Müşfiqə qara yaxmaq üçün əsərini nəzərdə tutaraq demişdi:

“Müşfiq nə üçün Səməndər kimi əfsanəvi bir quşla maraqlanır, ancaq bizim sovet quruluşu ilə maraqlanmır?! Bizim sovet qəhrəmanları ilə maraqlanmır?! Bax, bu Səməndər sizin fikrinizə haradan gəlib?! Sən bu gün sovet ədəbiyyatını ifşa etməyə çalışmırsansa, bəs bu Səməndəri nə üçün yazmısan, kim səni məcbur etmişdir ki, bunu yazasan?”.

Bəli, etməyə düzəməlli bir ittiham tapa bilməyən Seyfulla Şamilov, özünü həm də tarix qarşısında bu qədər güldürməyi bacarmışdı.

Üstəlik, bu proses zamanı, yəni daha desək, Müşfiqin konkret olaraq həbs motivində başqa məsələ də var idi.

Belə ki, Mikayıl Müşfiq Məmməd Rahim, Mehdi Seyidzadə, AYB sədri Seyfulla Şamilov və şair Mikayıl Rzaquliyevlə “Azərnəşr”in binasında olan zaman etdiyi bir hərəkət və sözə görə ölümə məhkum edilir.

Məsələ bu idi ki, Mikayıl Müşfiq bu adamları “Azərnəşr”in binasında oturub söhbət edən zaman Stalinə şeirlər və mədhiyyələr dediklərini görüb.

Mənzərəyə ironik yanaşan Müşfiq, ayağa qalxaraq Stalinin heykəlinə yaxınlaşır və onun başına vuraraq “bir gün sənin də boğazına zəncir keçirib bu heykəlini ayaqlar altına atacaqlar” deyib.

Onlar isə bunu görən kimi oradan uzaqlaşaraq NKVD-yə gediblər.

Vaxt itirmədən sə teleqram vururlar ki, bəs Mikayıl Müşfiq Stalini təhqir etdi, tədbir görün.

Beləcə, onlar bu idbarlıq, çirkinlik, üzədurmaq və adam satmaqla gənc bir şairin ölümünə imza atırlar.

Zaman Dövr

Mikayıl Müşfiqin “Stalin” əsəri (əsasən poema/şeir kimi xatırlanır) 1936-cı il fevralın 2-də “Kommunist” qəzetində dərc edilmişdir. Dövriyyədə “Stalin poeması” olaraq tanınan bu əsər, sovet dövrünün siyasi tələblərinə və dövrün ideologiyasına uyğun olaraq yazılmış, İosif Stalinin xilaskar lider kimi tərənnüm edildiyi əsərlərdən biridir

Əsərdə liderin rolu aşağıdakı kimi təqdim olunur:

Tarixi rol: Leninlə eyni sırada qəhrəman və bəşəriyyətin xilaskarı kimi qeyd olunur.

Abidə və tərif: Poemanın sonlarına doğru şair Stalinin şərəfinə “Tikdim sənin də şanlı abidəni, söz vətənində!” misraları ilə ona olan məhəbbətini ifadə edir.

Ədəbi irs: Əsər məzmun etibarilə sosializm quruculuğunun və İosif Stalinin şəxsiyyətinə pərəstişin ədəbiyyatdakı nümunələrindən hesab olunur.

Müşfiq yaradıcılığının bütün qəliblərinə və bu kimi tərifnamələrinə baxmayaraq, o, Stalin repressiyalarının qurbanı olmuş, 5 yanvar 1938-ci il tarixli qısa məhkəmə qərarı ilə güllələnmişdir. Əsərin mətni və tarixi təhlili ilə bağlı ətraflı məlumat üçün Milli Kitabxana sənədinə baxa bilərsiniz

Yenə başımdakı bu sevda nədir?

Qəlbimi oynadan bu xülya nədir?

Gənclik dedikləri yaz otağında

Bu rəng, bu rayihə, bu ziya nədir?

Bir parça köksümdə bu qoca dünya,

Bir ovuc qəlbimdə bu dərya nədir?

Nədir bu təntənə, nədir bu vüs’ət,

Bu göy, bu ildırım, bu zəka nədir?

Bütün düşüncəmi alt-üst eyləyən

Günəşin varisi bu düha nədir?

Varlığım ərimiş həsrət içində,

Heyrət içindəyəm, heyrət içində!