Qadın sağlamlığı və həzm sistemi üçün ƏNCİRİN FAYDALARI

CƏMİYYƏT

24.09.2026, 16:30

Xəbərlərimizi Google-da izləyin

Yeniliklərdən dərhal xəbərdar olun

Əncir həm təzə, həm də qurudulmuş formada süfrələrimizdə istifadə olunan, tərkibində müxtəlif vitaminlər, minerallar, lif və bioloji aktiv bitki birləşmələri olan meyvələrdəndir. Xüsusilə əncirin qabığı son illərdə aparılan araşdırmalarda diqqət çəkən hissələrdən biridir. Çünki meyvənin qabığında polifenollar, flavonoidlər, rutin və digər fenolik maddələrin miqdarının lətli hissə ilə müqayisədə daha yüksək ola bildiyi göstərilib. Bu səbəbdən ənciri yaxşı yuyulduğu halda qabığı ilə birlikdə yemək onun tərkibindəki bəzi faydalı maddələrdən daha geniş şəkildə yararlanmağa imkan verə bilər.

Əncirin qabığının tərkibi sortdan, yetişmə dərəcəsindən və meyvənin rəngindən asılı olaraq dəyişə bilər. Araşdırmalarda əncir qabığında flavonoidlər, fenolik birləşmələr və antioksidant xüsusiyyət göstərən maddələr müəyyən edilib. Məsələn, bir araşdırmada qabıq ekstraktında 15 müxtəlif fenolik komponent aşkarlanıb və rutin qabığın əsas fenolik komponentlərindən biri kimi müəyyənləşdirilib. Bu nəticələr əncir qabığının sadəcə yeyilməyən xarici təbəqə olmadığını, bioloji aktiv maddələr baxımından da maraqlı hissə olduğunu göstərir.

Bununla belə, “əncirin qabığında heç bir başqa meyvədə olmayan maddələr var” demək elmi baxımdan doğru olmaz. Müxtəlif meyvələrin qabıqlarında fərqli bioaktiv maddələr mövcuddur və onların tərkibi sortdan və yetişmə şəraitindən asılı olaraq dəyişir. Daha düzgün yanaşma budur ki, əncirin qabığı polifenol və digər bitki mənşəli bioaktiv maddələrlə zəngin hissələrdən biridir və buna görə də meyvəni yalnız iç hissəsini yeyərək qabığını atmaq bəzi qida komponentlərinin itirilməsinə səbəb ola bilər.

Əncirin qadın sağlamlığı ilə əlaqəsi barədə isə xüsusilə diqqətli olmaq lazımdır. Bəzən əncirin tərkibində “estradiol” olduğu və buna görə də qadın hormonlarını artırdığı bildirilir. Əslində insan orqanizmində olan əsas estrogen hormonlarından biri estradioldur və bitkilərdə onun özünün olması ilə fitoestrogen anlayışını qarışdırmaq düzgün deyil. Fitoestrogenlər bitkilərdə olan və struktur baxımından estrogenə müəyyən oxşarlığı olan maddələrdir. Onlar orqanizmdə estrogen reseptorları ilə qarşılıqlı əlaqədə ola bilsələr də, insanın öz estradiol hormonu ilə eyni maddə deyillər.

Əncirdə və digər bitkilərdə hormonlarla əlaqəli təsirləri araşdırılan müxtəlif bioaktiv birləşmələr ola bilər, lakin əncir yeməyin qadın orqanizmində estrogen səviyyəsini mütləq şəkildə artırdığı və ya hormonal problemləri müalicə etdiyi barədə kifayət qədər klinik sübut yoxdur. Fitoestrogenlərlə bağlı elmi araşdırmaların nəticələri də bir-birindən fərqlənir və onların təsiri maddənin növündən, qəbul miqdarından, insanın yaşından, hormonal vəziyyətindən və digər amillərdən asılı ola bilər.

Bu səbəbdən ənciri qadın sağlamlığı üçün faydalı qida rasionunun bir hissəsi kimi qiymətləndirmək mümkündür, amma onu kista, iltihabi xəstəlik, hormonal pozğunluq və ya digər ginekoloji problemin müalicəsi kimi təqdim etmək düzgün deyil. Məsələn, yumurtalıq kistası, uşaqlıq mioması, endometrioz, hormonal pozğunluqlar və digər ginekoloji xəstəliklər müxtəlif səbəblərlə bağlı ola bilər və onların müalicəsi konkret diaqnozdan asılıdır. Sadəcə müəyyən bir meyvənin qəbulunu artırmaq bu xəstəlikləri aradan qaldırmır.

Əncirin qadın sağlamlığı baxımından əsas üstünlüyü daha çox onun ümumi qida dəyəri ilə əlaqələndirilə bilər. Meyvənin tərkibində lif və müxtəlif mikroelementlərlə yanaşı, antioksidant xüsusiyyətlərə malik bitki birləşmələri də var. Lif isə həzm sisteminin normal fəaliyyətində mühüm rol oynayır. Buna görə də əncirin faydasını yalnız qadın hormonları ilə əlaqələndirməkdənsə, onu ümumi balanslı qidalanmanın bir hissəsi kimi qiymətləndirmək daha doğru yanaşmadır.

Əncirin həzm sistemi üçün faydaları isə xüsusilə diqqət çəkir. Təzə və qurudulmuş əncir lif ehtiva edir və bu xüsusiyyət bağırsaqların fəaliyyətinə kömək edə bilər. Xüsusilə quru əncir su ilə birlikdə qəbul edildikdə gündəlik lif qəbulunun artırılmasına kömək edə bilər. Lakin quru əncir təzə əncirdən daha konsentrasiyalı olduğuna görə daha çox təbii şəkər və kalori ehtiva edir. Buna görə də miqdar məsələsi burada da əhəmiyyətlidir.

Əncirin qəbizliklə bağlı ənənəvi istifadəsinin də müəyyən elmi əsasları var. Əncir və digər lifli meyvələr bağırsaq hərəkətlərinin yaxşılaşmasına kömək edə bilər. Lakin xroniki qəbizliyi olan insan yalnız əncirlə problemi həll etməyə çalışmamalıdır. Uzunmüddətli qəbizliyin səbəbi qidalanma, maye çatışmazlığı və az hərəkətlilikdən tutmuş müxtəlif bağırsaq xəstəliklərinə qədər çoxsaylı amillərlə əlaqəli ola bilər.

Quru əncirin tibbi preparatların tərkibində istifadə olunması da təsadüfi deyil. Tarixən əncir meyvəsi bəzi işlədici preparatların tərkibinə daxil edilib. Məsələn, “Kafiol” kimi tanınan preparatın tərkibində əncir meyvəsi ilə yanaşı, senna yarpaqları və meyvələri, gavalı pulpası və vazelin yağı kimi komponentlər olub. Burada işlədici təsirin yalnız əncirdən qaynaqlandığını söyləmək düzgün deyil; preparat kombinə edilmiş tərkibə malikdir və xüsusilə senna işlədici təsir göstərən əsas komponentlərdən biridir.

Ona görə də “Kafiol birbaşa qurudulmuş əncirdir” demək düzgün ifadə deyil. Kafiol əncirin özü yox, əncirin də daxil olduğu kombinə edilmiş işlədici preparatdır. Bu fərq vacibdir, çünki adi qida məhsulu ilə dərman preparatının təsiri və istifadəsi eyni qiymətləndirilə bilməz.

Əncirin yetişmə dərəcəsi məsələsində də müəyyən ehtiyat lazımdır. Xüsusilə yetişməmiş əncir sapından və meyvəsindən çıxan ağ südəbənzər lateksin tərkibində bitkini qoruyan müxtəlif maddələr və proteolitik fermentlər, o cümlədən fitsinlər mövcuddur. Elmi araşdırmalar yetişməmiş əncirin lateksində bu maddələrin yüksək miqdarda ola bildiyini göstərir. Buna görə də yetişməmiş əncirin südünü məqsədli şəkildə istifadə etmək, xüsusilə də dəriyə və selikli qişalara tətbiq etmək təhlükəsiz qida istifadəsi ilə eyni məsələ deyil.

Bəzi insanlarda əncirə qarşı allergik reaksiyalar da mümkündür. Xüsusilə lateksə və bəzi Ficus növlərinə həssaslığı olan şəxslərdə əncirə qarşı çarpaz allergik reaksiyalar təsvir edilib. Buna görə də əncir yedikdən sonra ağızda qaşınma, dodaqlarda və ya boğazda şişmə, səpgi, nəfəs almaqda çətinlik kimi əlamətlər yaranarsa, bunu sadə qida reaksiyası kimi qiymətləndirməmək və tibbi yardım almaq lazımdır.

Ümumilikdə isə əncir düzgün miqdarda və balanslı qidalanmanın tərkibində faydalı meyvələrdən biri ola bilər. Onu yaxşı yuyaraq qabığı ilə yemək, xüsusilə qabıqda olan polifenol və digər bioaktiv maddələrdən yararlanmaq baxımından məntiqli seçimdir. Lakin hər hansı bir meyvəni “möcüzəvi qida” kimi təqdim etmək, onun hormonal və ya ginekoloji xəstəlikləri müalicə etdiyini söyləmək elmi baxımdan düzgün deyil. Əncirin əsas üstünlüyü onun lif, təbii şəkərlər və müxtəlif bitki mənşəli bioaktiv maddələr mənbəyi olmasıdır.

Əncir xüsusilə qidalanmada meyvə çeşidinin artırılması, lif qəbulunun yüksəldilməsi və şirin qidalara daha sağlam alternativ seçilməsi baxımından istifadə oluna bilər. Təzə əncir su və lif baxımından daha yüngül seçim olduğu halda, quru əncir daha konsentrasiyalı olduğundan porsiyaya diqqət etmək lazımdır. Diabeti, artıq çəkisi və ya həzm sistemi ilə bağlı xüsusi problemi olan şəxslər isə quru meyvələri rasionlarına daxil edərkən fərdi qidalanma ehtiyaclarını nəzərə almalıdırlar.

Əsas məsələ isə ənciri hansı xəstəliyin dərmanı kimi deyil, sağlam və müxtəlif qidalanmanın bir hissəsi kimi qəbul etməkdir. Qadınlarda kista, hormonal pozğunluq, uzunmüddətli iltihab əlamətləri və ya digər ginekoloji problem varsa, əncir və digər faydalı qidalar rasiona daxil edilə bilər, amma tibbi müayinənin və həkim tərəfindən müəyyən edilən müalicənin yerini verməməlidir. Sağlam qidalanmanın məqsədi bir meyvə ilə xəstəliyi müalicə etmək deyil, orqanizmin ümumi qida ehtiyaclarını düzgün və balanslı şəkildə qarşılamaqdır.

Həmçinin oxuyun