Neft Daşlarında sovetlərin gizlətdiyi sirr nə idi?  

Dünya coğrafiyasında və mühəndislik tarixində elə layihələr var ki, onlar insan zəkasının və əməyinin təbiət qüvvələrinə qarşı ən böyük qələbəsi sayılır. Bu siyahının ən ön sıralarında isə heç şübhəsiz, Azərbaycanın vizit kartlarından biri, Xəzər dənizinin ortasında qərarlaşan əfsanəvi Neft Daşları dayanır.

Ginnesin Rekordlar Kitabına adı ən birinci dəniz neft platforması kimi düşən bu ərazi, sadəcə bir istehsalat sahəsi deyil; o, suyun üzərində salınmış bütöv bir şəhər, mühəndislik möcüzəsidir.

Lakin bu dəniz şəhərinin tarixi təkcə qazanılan uğurlardan, vurulan ilkin fontanlardan ibarət deyil. Onun sovet dövrünə təsadüf edən keçmişində, rejimin gizlətməyə çalışdığı, üzərindən illər keçsə də tam aydınlaşmayan sirli və müəmmalı səhifələr də mövcuddur.

Hər şey 1949-cu ilin noyabr ayında, Bakı şəhərindən təxminən 110 kilometr şərqdə yerləşən və o dövrdə "Qara Daşlar" adlanan ərazidə ilk quyunun neft fontanı vurması ilə başladı. Bununla da dünya neft tarixində açıq dənizdə neft çıxarılmasının əsası qoyuldu. Zaman keçdikcə bu unikal ərazi böyüdü, genişləndi:

•Dənizin ortasında polad dayaqlar üzərində ümumi uzunluğu yüzlərlə kilometrə çatan estakadalar (dəniz yolları) quruldu.

•Burada neftçilər üçün yaşayış binaları, mədəniyyət obyektləri və sosial infrastruktur yaradılaraq ərazi bənzərsiz bir dəniz qəsəbəsinə çevrildi.

•Bu misilsiz uğuruna görə dünya mətbuatı və mütəxəssislər Neft Daşlarını "Dünyanın səkkizinci möcüzəsi" və "Möcüzələr adası" adlandırmağa başladılar.

Lakin Xəzərin amansız dalğaları hər zaman neftçilərə qarşı mülayim olmayıb. Neft Daşlarının tarixində çox danışılmayan, arxivlərin tozlu rəflərində qalan sirli bir hadisə sovet dönəmində baş verib.

Güclü və amansız bir fırtına zamanı platformalardan biri dənizin ortasında tamamilə çarəsiz vəziyyətdə qalır. Fəlakətin gücündən platformada quraşdırılmış generatorlar tamamilə dayanır. Bu isə o demək idi ki, dəniz şəhərinin həmin hissəsi tam qaranlığa qərq olur və quru ilə bütün rabitə əlaqələri qəti şəkildə kəsilir. Saatlarla davam edən qeyri-müəyyənlik və siqnalsızlıq dənizdə dəhşətli anların yaşandığından xəbər verirdi.

Səhəri gün fırtına nisbətən səngidikdən sonra əraziyə göndərilən xilasedici və bərpa briqadası tükürpədici mənzərə ilə qarşılaşır. Fırtına və nəhəng dalğalar platformaya ciddi və ağır ziyan vurmuş, infrastrukturu param-parça etmişdi. Lakin o dövrün sovet ideologiyası və dövlət siyasəti ölkədə baş verən irimiqyaslı qəzaları, insan itkilərini və uğursuzluqları cəmiyyətdən gizlətmək prinsipləri üzərində qurulmuşdu. Bu səbəbdən, rəsmi sənədlərdə bu hadisənin miqyası kiçildilərək, sadə və sıravi bir "istehsalat qəzası" kimi qeyd olundu. Cəmiyyətə isə hadisənin real mahiyyəti barədə demək olar ki, heç bir məlumat verilmədi.

Hadisənin ən çox şübhə doğuran və bu gün də müəmmalı qalan tərəfi qəzadan dərhal sonra baş verənlərdir. Sovet rəhbərliyi zədələnmiş platformanı təmir edib yenidən istismara vermək əvəzinə, gözlənilməz bir qərar qəbul edir: platforma qısa müddət ərzində tamamilə sökülərək ortadan qaldırılır.

Bu tələsik söküntü və hadisənin üzərinə qoyulan ciddi informasiya qadağası illər boyu müxtəlif sualların yaranmasına yol açıb:

1.Həqiqətənmi bu sadəcə bir təbii fəlakət qəzası idi?

2.Platformanın bu qədər sürətlə sökülməsi hansısa ciddi mühəndislik səhvini, yoxsa dövlət sirrini gizlətmək məqsədi daşıyırdı?

3.Hadisə zamanı dənizə qərq olan və taleyi qaranlıq qalan insanlar varmı idi?

Uzun illər bu hadisə barədə heç bir ictimai məlumatın verilməməsi, Neft Daşlarının bu səhifəsini Xəzərin dərin sularında gizlənən böyük bir sirrə çevirdi.

Bu gün Neft Daşları yenə də Azərbaycanın iqtisadi müstəqilliyinin rəmzi olaraq fəaliyyətini davam etdirir, "qara qızıl" hasilatı ilə ölkəmizə xidmət edir. Lakin keçmişdə baş verən bu cür gizli hadisələr bizə xatırladır ki, dənizin ortasında qurulan bu möhtəşəm şəhər təkcə insan qəhrəmanlığının deyil, həm də təbiətin amansız qanunları qarşısında verilən ağır qurbanların və gizli tarixin məkanıdır. Sulara gömülən o platformanın sirri isə bəlkə də heç vaxt tam olaraq aydınlaşmayacaq.

          Nigar   

Həmçinin oxuyun

Avqustda 10 gün iş olmayacaq 

Rəis vəzifəsindən AZAD EDİLDİ

Əhaliyə MÜJDƏ:Prezident imzaladı:Yeni proqram hazırlanacaq

İlham Əliyev FƏRMAN İMZALADI:Üç ay müddətində...