Süni intellektin tərtib etdiyi pəhrizlər nə dərəcədə təhlükəsizdir? – Dietoloqdan XƏBƏRDARLIQ

TİBB

31.07.2026, 15:12

Son illərdə süni intellekt texnologiyalarının gündəlik həyatımıza sürətlə inteqrasiya olunması qidalanma və pəhriz sahəsindən də yan keçməyib. Müasir dövrdə artıq çəkidən azad olmaq və ya sağlam formanı qorumaq üçün peşəkar mütəxəssislərə müraciət etmək əvəzinə, pulsuz və əlçatan olan süni intellekt tətbiqlərindən istifadə kütləvi hala çevrilib. Lakin alqoritmlərin bir neçə saniyə ərzində tərtib etdiyi bu hazır menyuların nə dərəcədə təhlükəsiz və effektiv olması ciddi narahatlıq doğurur. Fərdi tibbi göstəricilər nəzərə alınmadan tətbiq edilən pəhrizlər orqanizmdə geri dönməz fəsadlara və ciddi sağlamlıq problemlərinə yol aça bilər. Bəs alqoritmlərin hazırladığı pəhriz proqramları peşəkar dietoloqu əvəz edə bilərmi və bu tətbiqlərin gizli riskləri nələrdir? Oxu24.com məsələnin aktuallığını nəzərə alaraq ekspert rəyini öyrənib.

Mövzu ilə bağlı Oxu24.com-a açıqlama verən dietoloq Nigar Qarəhmədova bildirib ki, son bir-iki ildə süni intellekt platformalarından çəki atmaq və ya almaq üçün pəhriz tələb etmək meyli görünəndən daha təhlükəlidir və cəmiyyət bu barədə xəbərdar edilməlidir.

“Alqoritm diaqnoz qoymur, sadəcə təxmin edir"

Mütəxəssisin sözlərinə görə, istifadəçilər yaş, çəki və hədəflərini daxil etsələr də, bu məlumatlar tam tibbi mənzərəni əks etdirmək üçün kifayət deyil:

"Real diyetoloji qiymətləndirmə qan analizləri, hormonal fon, böyrək və qaraciyər funksiyaları, xroniki xəstəliklər (diabet, tiroid problemləri, ürək-damar xəstəlikləri) və dərman qarşılıqlı təsirləri kimi amilləri əhatə edir. Bir neçə cümlə yazmaqla bu kompleks şəkil əldə oluna bilməz. Süni intellekt modeli sadəcə sizin yazdıqlarınıza əsaslanaraq təxmin edir, diaqnoz qoymur”.

Dietoloq vurğulayıb ki, süni intellekt modelləri bəzən istifadəçinin "tez kilo vermək lazımdır" kimi istəklərinə uyğunlaşaraq real qida norması ilə üst-üstə düşməyən planlar təklif edir:

"Süni intellekt həddindən artıq aşağı kalorili, bütöv qida qruplarını (karbohidrat, yağ) menyudan tam çıxaran planlar tərtib edə bilər. Bu cür pəhrizlər orqanizmdə əzələ itkisinə, hormonal pozuntulara və maddələr mübadiləsinin kəskin yavaşımasına səbəb olur”.

Nigar Qarəhmədova xüsusilə risk qrupunda olan şəxslərin bu alətlərdən uzaq durmalı olduğunu qeyd edib:

"Hamilə qadınlar, yeniyetmələr, yaşlılar və böyrək xəstəliyi olanlar üçün ümumiləşdirilmiş bir plan sadəcə 'işə yaramamaqla' qalmır, birbaşa orqanizmə zərər vurur. Daha narahatedici məqam budur ki, yemə pozuntusu (anoreksiya, bulimiya, binge eating) keçmişi və ya meyli olan insanlar üçün süni intellektin kalori-mərkəzli, məhdudlaşdırıcı dili xəstəliyi gücləndirə və təhlükəli davranışları 'normallaşdıra' bilər”.

"Heç bir alqoritm sağlamlığınıza görə məsuliyyət daşımır"

Sonda dietoloq oxuculara mühüm tövsiyəsini çatdırıb:

"Süni intellektin qidalanma sahəsində köməkçi rolu ola bilər, amma hazırkı vəziyyətdə risklər faydalardan qat-qat ağır görünür. Ən əsası — bu alətlərin heç biri sizin sağlamlığınıza görə məsuliyyət daşımır, sizi tanımır və potensial təhlükəni görə bilmir. Pəhriz proqramı sadəcə kalori cədvəli deyil, insan bədəninin fərdi vəziyyətinə əsaslanan tibbi qərardır və bu qərarı alqoritmə həvalə etmək çox baha başa gələ bilər.

Oxuculara tövsiyəm sadədir: süni intellektdən aldığınız hər hansı pəhriz planını mütləq dietoloq və ya həkimlə yoxlamadan tətbiq etməyin. Xüsusilə uşaqlar, hamilələr, xroniki xəstəliyi olanlar və yemə pozuntusu riski daşıyanlar üçün bu, sadə bir ehtiyat deyil, zəruriyyətdir”.

Çimnaz Telmanqızı

Həmçinin oxuyun