Kredit ödənməsə, zaminin maaşı tutulurmu? Vəkil AÇIQLADI

CƏMİYYƏT

24.08.2026, 19:45

Zaminlik məsələsi vətəndaşların gündəlik həyatda tez-tez qarşılaşdığı, lakin hüquqi nəticələri bəzən kifayət qədər düzgün qiymətləndirilməyən məsələlərdəndir. Bir şəxsin digərinə kredit götürərkən zamin durması o demək deyil ki, əsas borclunun öhdəliyi ilə bağlı zaminin heç bir məsuliyyəti olmayacaq. Əksinə, müəyyən hallarda borclunun krediti ödəməməsi zamin üçün də maliyyə öhdəliyinin yaranmasına səbəb ola bilər.

Vəkil Elminaz Qafarova Oxu24.com-a açıqlamasında zamin duran şəxsin hansı hallarda kredit borcuna görə məsuliyyət daşıya biləcəyini və maaşından tutulmanın mümkün olub-olmadığını izah edib.

Mütəxəssis bildirib ki, zaminlik müqaviləsi imzalanarkən şəxs əslində başqa şəxsin kreditor qarşısındakı öhdəliyinin icrasına görə müəyyən məsuliyyəti üzərinə götürür. Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsinin 470-ci maddəsinə əsasən, zamin başqa şəxsin kreditor qarşısında öz öhdəliyini tamamilə və ya qismən icra etməsi üçün məsuliyyəti öz üzərinə götürür. Zaminlik müqaviləsi isə yazılı formada bağlanmalıdır.

Elminaz Qafarovanın sözlərinə görə, vətəndaşlar bəzən dostuna, qohumuna və ya yaxın tanışına kömək etmək məqsədilə zaminlik müqaviləsini imzalayarkən bunun gələcəkdə hansı hüquqi nəticələr yarada biləcəyini kifayət qədər nəzərə almırlar. Halbuki zaminlik sadəcə formal olaraq sənədə imza atmaq deyil, müəyyən hallarda borclunun öhdəliyi yerinə yetirmədiyi təqdirdə kreditor qarşısında məsuliyyət daşımaq deməkdir.Qanunvericiliyə görə, borclu zaminliklə təmin edilmiş öhdəliyi icra etmədikdə və ya lazımi qaydada icra etmədikdə, zamin və borclu, zaminlik müqaviləsində və ya qanunda zaminin subsidiar məsuliyyəti nəzərdə tutulmayıbsa, kreditor qarşısında birgə məsuliyyət daşıya bilərlər. Başqa sözlə, zaminin məsuliyyətinin olub-olmaması və hansı həcmdə olması ilk növbədə imzalanmış zaminlik müqaviləsinin şərtlərindən də asılıdır. Burada mühüm məqam ondan ibarətdir ki, zaminin məsuliyyəti yalnız əsas borcun özü ilə məhdudlaşmaya bilər. Mülki Məcəllənin 472.2-ci maddəsinə əsasən, müqavilədə başqa qayda nəzərdə tutulmayıbsa, zamin faizlər, borcun tutulması ilə bağlı məhkəmə xərcləri və borclunun öhdəliyi yerinə yetirməməsi nəticəsində kreditora dəyən digər zərərlər də daxil olmaqla, borclu ilə eyni həcmdə məsuliyyət daşıya bilər.

Mütəxəssis vurğulayır ki, əsas borclunun krediti ödəməməsi avtomatik olaraq həmin gün zaminin maaşından pul tutulması anlamına gəlmir. Bunun üçün hüquqi prosedurlar həyata keçirilməlidir. Kredit öhdəliyi üzrə mübahisə yarandıqda və məhkəmə tərəfindən zaminin də məsuliyyət daşıması müəyyən edildikdə, iş icra mərhələsinə keçə bilər. Bundan sonra qanunvericilikdə nəzərdə tutulan icra tədbirlərinin tətbiqi mümkün olur.

Əməkhaqqından tutulma da müəyyən qaydalara tabedir. “İcra haqqında” Qanunun 63-cü maddəsinə əsasən, tələbin borclunun əməkhaqqına və digər gəlirlərinə yönəldilməsinə qanunda göstərilən hallarda, o cümlədən borcun tam ödənilməsi üçün borclunun kifayət qədər əmlakı olmadıqda və ya əmlakı kifayət etmədikdə yol verilə bilər. Qanunvericilik əməkhaqqından tutulan məbləğə də müəyyən hədd qoyur. Ümumi qayda olaraq, icra sənədi üzrə şəxsin əməkhaqqından və ona bərabər sayılan digər gəlirlərindən tutulmaların məbləği 50 faizdən çox ola bilməz. Bir neçə icra sənədi olduqda da qazancın 50 faizinin borcluda qalması nəzərdə tutulur. Qanunda bəzi xüsusi tələblər üçün daha yüksək – 70 faizə qədər tutulma imkanları da ayrıca müəyyən edilib. Bu səbəbdən “mən zamin durmuşam, əsas borclu ödəməsə, bank heç bir halda mənim maaşıma toxuna bilməz” fikri doğru deyil. Əksinə, zaminlik müqaviləsinin şərtləri, məhkəmə qərarı və icra prosesinin nəticəsindən asılı olaraq zaminin gəlirlərinə də yönəlmə mümkündür.Digər tərəfdən, zaminin də hüquqları mövcuddur. Mülki Məcəllənin 474-cü maddəsinə görə, zamin müəyyən hallarda kreditorun tələbinə qarşı əsas borclunun irəli sürə biləcəyi etirazları irəli sürə bilər. Yəni zamin yalnız borcu ödəməli olan şəxs kimi deyil, eyni zamanda öz hüquqlarını müdafiə etmək imkanına malik tərəf kimi də çıxış edir. Daha bir mühüm məqam isə zamin borcu öz vəsaiti hesabına ödədikdən sonra yaranır. Qanunvericiliyə əsasən, öhdəliyi icra etmiş zaminə müəyyən hallarda kreditorun həmin öhdəlik üzrə hüquqları keçir. Bu isə zaminin ödədiyi məbləği əsas borcludan tələb etmək imkanının yaranmasına səbəb ola bilər. Başqa sözlə, zamin borclunun əvəzinə ödəniş etdikdə, məsələ bununla tamamilə bitmir və müəyyən şərtlər daxilində həmin məbləği borcludan geri tələb edə bilər.

Mütəxəssislər vətəndaşlara zaminlik müqaviləsi imzalamazdan əvvəl onun bütün şərtlərini diqqətlə oxumağı, xüsusilə zaminin məsuliyyətinin hansı həcmdə müəyyən edildiyini dəqiqləşdirməyi tövsiyə edirlər. Çünki “sadəcə dostuma və ya qohumuma kömək edirəm” düşüncəsi ilə atılan imza sonradan şəxsin öz maliyyə vəziyyətinə də ciddi təsir göstərə bilər.

Beləliklə, əsas borclunun krediti ödəməməsi müəyyən hallarda zamin üçün də hüquqi və maliyyə məsuliyyəti yarada bilər. Əgər məhkəmə və icra mərhələsində zaminin borc üzrə məsuliyyəti müəyyən edilibsə, qanunvericiliyin tələblərinə uyğun olaraq onun əməkhaqqına və digər gəlirlərinə yönəlmə də mümkün ola bilər. Lakin bunun üçün konkret kredit və zaminlik müqaviləsinin şərtləri, məhkəmə qərarı və icra sənədi ayrıca qiymətləndirilməlidir.