“Bakı küçələrini süpürən general” – Səməd bəy Mehmandarov haqqında iddialar və tarixi reallıq  

Sosial şəbəkələrdə və müxtəlif mənbələrdə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin hərbi naziri olmuş görkəmli sərkərdə Səməd bəy Mehmandarov haqqında maraqlı, eyni zamanda mübahisəli bir iddia tez-tez səsləndirilir: guya o, sovet hakimiyyətinin ilk illərində Bakıda küçə süpürməyə məcbur edilib.

Bu iddia əsasən Şəmistan Nəzirlinin “Azərbaycan generalları” kitabına istinadla yayılır. Məlumata görə, 1923-cü ildə yaşlı generalın “Azneft” ətrafında küçə süpürdüyü qeyd olunur və bu, bolşevik hakimiyyətinin keçmiş yüksək rütbəli hərbçiləri alçaltmaq siyasətinin nümunəsi kimi təqdim edilir.

Lakin tarixçilər bu məsələni birmənalı fakt kimi qəbul etmirlər. Bir sıra araşdırmalarda bu epizodun sənədlərlə tam təsdiqlənmədiyi, daha çox şifahi və ya publisistik mənbələrə söykəndiyi vurğulanır. Buna baxmayaraq, bir fakt danılmazdır: sovet hakimiyyətinin ilk illərində keçmiş çar və cümhuriyyət zabitlərinə qarşı təzyiqlər, həbslər və müxtəlif təqiblər geniş yayılmışdı.

Məlumdur ki, Səməd bəy Mehmandarov və Əlağa Şıxlinski 1920-ci ildə Gəncə hadisələri fonunda həbs olunublar. Onların taleyində Nəriman Nərimanovun müdaxiləsi mühüm rol oynayıb və nəticədə sürgündən xilas olublar.

Sonrakı dövrdə Mehmandarov sovet hakimiyyəti altında aktiv hərbi-siyasi vəzifələrdən uzaqlaşdırılıb, əsasən hərbi kadrların hazırlanması ilə məşğul olub. Onun həyatının son illəri isə nisbətən sakit keçsə də, əvvəlki şöhrəti ilə müqayisədə kölgədə qalıb.

Həmçinin oxuyun

Adları dəyişdirilən kəndlərlə bağlı AÇIQLAMA:  “Elbir”, “Çinarlı” və “Bəhrəli” nə deməkdir?

Xanlar Vəliyevin ailəsindən vəzifəyə gətirilən şəxs KİMDİR?

Pensiyalarla bağlı müjdə: artım olacaq – Belə hesablayın 

Bu ərazidə pensiyalar verildi

Generalın dəfni və məzarının taleyi də faciəli olub. O, Bakıda Çəmbərəkənd qəbiristanlığında dəfn edilsə də, sonradan həmin ərazi dağıdılıb və məzarların izi itib.

Tarixçilərin qənaətinə görə, “küçə süpürən general” hekayəsi simvolik məna daşıyır – bu, konkret bir hadisədən daha çox, dövrün siyasi repressiyalarını və böyük şəxsiyyətlərin üzləşdiyi çətin taleyi ifadə edən obraz kimi qiymətləndirilir.

Nigar