Uşaq gecə altını isladırsa, bu xəstəlikdir? – Vasif İsmayıldan AÇIQLAMA  

Uşaqların gecə yuxuda altını islatması valideynləri narahat edən ən geniş yayılmış məsələlərdən biridir. Bəzi valideynlər bunu ciddi xəstəliyin əlaməti hesab edir, bəziləri isə uşağın sidik kisəsində və ya böyrəklərində problem olduğunu düşünür. Nəticədə uşaq müxtəlif həkimlərə aparılır, bəzən isə tibbi qiymətləndirmə olmadan dərman müalicəsinə başlanılır. Halbuki gecə altını islatmanın səbəbləri müxtəlif ola bilər və hər bir halda uşağın gündüz sidik ifrazı, yuxusu, qəbizlik, sidik yolları ilə bağlı şikayətləri və ümumi sağlamlıq vəziyyəti birlikdə qiymətləndirilməlidir.

Mövzu ilə bağlı uroloq-androloq Vasif İsmayıl Oxu24.com-a açıqlamasında bildirib ki, yalnız gecə vaxtı baş verən və gündüz sidiklə bağlı hər hansı şikayətlə müşayiət olunmayan yataq islatma, yəni enuresis nocturna, uşaqlarda kifayət qədər geniş rast gəlinən vəziyyətdir. Belə hallarda valideynlərin ilk növbədə uşağı günahlandırmaması, utandırmaması və psixoloji təzyiq göstərməməsi vacibdir.

“Gecə altını islatmağa uşaqları bizə çox tez-tez gətirirlər. Valideyn deyir ki, uşağımızın xəstəliyi var. Əslində, əgər uşağın gündüz heç bir sidik şikayəti yoxdursa və problem yalnız gecə yuxuda altını islatmaqdan ibarətdirsə, bu, hər zaman böyrək və ya sidik kisəsi xəstəliyi demək deyil. Biz buna enuresis nocturna deyirik. Belə uşaqlarda çox vaxt əsas məsələ sidik sisteminin özündən daha çox gecə sidik istehsalı ilə oyanma mexanizmlərinin uyğunlaşmasıdır”, – deyə uroloq qeyd edib.

Mütəxəssis bildirib ki, uşağın yalnız gecə altını islatması ilə gündüz də sidiklə bağlı problemlərinin olması bir-birindən fərqləndirilməlidir. Gündüz tez-tez sidiyə getmə, sidiyi saxlaya bilməmə, sidik qaçırma, sidik ifrazı zamanı ağrı və ya yanma, sidiyin çox zəif gəlməsi, güclü susuzluq və digər əlamətlər varsa, məsələ artıq yalnız gecə enurezi kimi qiymətləndirilməməlidir. Belə hallarda pediatr, uşaq uroloqu və ya digər uyğun mütəxəssis tərəfindən müayinə aparılması vacibdir. Müasir klinik tövsiyələrdə də gündüz sidik yolları simptomlarının və qəbizliyin əvvəlcə qiymətləndirilib müalicə edilməsinin vacibliyi vurğulanır.

“Əgər gündüz şikayəti də varsa, bunu sadəcə ‘uşaq gecə altını isladır’ deyə izah etmək olmaz. Mütləq həkimlə danışmaq lazımdır. Çünki gündüz əlamətlərinin olması sidik kisəsinin funksiyası, qəbizlik, sidik yolları infeksiyası və digər problemlərin araşdırılmasını tələb edə bilər. Bu, artıq video ilə bir cümləlik izah ediləcək məsələ deyil, uşağın konkret vəziyyəti qiymətləndirilməlidir”, – deyə Vasif İsmayıl bildirib.

Uroloqun sözlərinə görə, gecə sidik ifrazının tənzimlənməsində antidiuretik hormon, yəni vazopressin də mühüm rol oynayır. Normalda gecə saatlarında bu hormonun səviyyəsi yüksəlir və böyrəklərin sidik istehsalını azaltmasına kömək edir. Beləliklə, gecə ərzində sidik kisəsinə yığılan sidiyin miqdarı azalır. Lakin bəzi uşaqlarda bu gecəlik ritm yaşa uyğun olaraq tam formalaşmaya və ya digər mexanizmlərlə birlikdə gecə sidik ifrazının artmasına səbəb ola bilər.Bununla yanaşı, gecə altını islatma yalnız “böyrək çox sidik istehsal edir” mexanizmi ilə izah edilmir. Uşağın sidik kisəsindən gələn siqnala yuxu zamanı beynin necə reaksiya verməsi də mühüm əhəmiyyət daşıyır. Sidik kisəsi müəyyən qədər dolduqda beyinə sidik ifrazı ehtiyacını bildirən siqnallar göndərir. Yetkin insanda beyin bu siqnalı qəbul edir, insan oyanır və tualetə gedir. Enurez problemi olan bəzi uşaqlarda isə yuxu zamanı həmin siqnala oyanma reaksiyası kifayət qədər formalaşmaya bilər.

“Burada əsas məsələlərdən biri də yuxu ilə bağlıdır. Sidik kisəsi dolur, beyinə siqnal gedir, amma uşaq həmin siqnala cavab olaraq oyanmaya bilər. Yəni məsələni yalnız böyrəkdə və ya sidik kisəsində axtarmaq düzgün deyil. Beynin yuxu zamanı sidik kisəsindən gələn siqnala cavab vermə mexanizmi də mühüm rol oynayır”, – deyə həkim vurğulayıb.

Gecə yuxusunun müxtəlif mərhələlərdən ibarət olduğunu bildirən mütəxəssis qeyd edib ki, insan bütün gecəni eyni dərinlikdə yatmır. Yuxu ərzində NREM və REM mərhələləri bir neçə dəfə növbələşir. Dərin NREM yuxusunda oyanmaq daha çətin ola bilər. Lakin enurez problemi olan uşaqların “çox dərin yatdığı üçün altını islatması”nı tək səbəb kimi göstərmək də düzgün deyil. Gecə sidik istehsalının artması, sidik kisəsinin funksional tutumu, oyanma mexanizmi və digər amillər birlikdə rol oynaya bilər.

Mütəxəssis xüsusi olaraq vurğulayıb ki, gecə altını islatan uşağı danlamaq, utandırmaq və cəzalandırmaq yolverilməz yanaşmadır. Uşaq bunu qəsdən etmir. Gecə sidik qaçırması uşağın iradəsi ilə idarə etdiyi davranış olmadığı üçün “özünü ələ al”, “artıq böyümüsən”, “niyə yenə etdin?” kimi ifadələr uşağın psixoloji vəziyyətinə mənfi təsir göstərə bilər.Elmi mənbələrdə də enurezin uşağın günahı olmadığı xüsusi olaraq vurğulanır və müalicəyə yanaşmada ailənin uşağı günahlandırmaması tövsiyə edilir. Gecə altını islatma uşağın özünəinamına və sosial həyatına təsir göstərə bildiyindən, müalicə prosesində uşağın emosional vəziyyəti də nəzərə alınmalıdır.

“Uşağa travma yaşatmaqla bu problemi həll etmək olmaz. Altını islatdığı üçün uşağı danlamaq, başqalarının yanında utandırmaq, onu cəzalandırmaq düzgün deyil. Əksinə, uşaq bilməlidir ki, bu, onun qəsdən etdiyi bir hərəkət deyil və problem həll oluna bilər”, – deyə Vasif İsmayıl bildirib.

Həkimin sözlərinə görə, uşaqlarda gecə altını islatma yaş artdıqca bir çox hallarda öz-özünə də azala bilər. Tədqiqatlara əsasən, enurez olan uşaqların müəyyən hissəsində hər il spontan olaraq yaxşılaşma müşahidə olunur. Lakin bu, “heç bir halda müalicə lazım deyil” demək deyil. Xüsusilə uşaq bundan ciddi narahatdırsa, sosial fəaliyyətlərinə təsir edirsə və ya vəziyyət uzun müddət davam edirsə, mütəxəssis dəstəyi faydalı ola bilər.Müalicə məsələsinə gəlincə, yanaşma uşağın yaşından, problemin tezliyindən, gündüz simptomlarının olub-olmamasından və ailənin ehtiyaclarından asılıdır. Sadə davranış tədbirlərindən başlayaraq enurez üçün xüsusi siqnal cihazlarına və bəzi hallarda dərman müalicəsinə qədər müxtəlif üsullardan istifadə edilə bilər. Müasir tövsiyələrdə enurez siqnalı uzunmüddətli nəticələr baxımından mühüm müalicə variantlarından biri kimi göstərilir. Bu cihaz yatağın və ya uşağın geyiminin islanmasını hiss etdikdə səsli və ya digər siqnal verir və zamanla uşağın sidik kisəsinin dolması ilə oyanma reaksiyasının formalaşmasına kömək edə bilər.

Vasif İsmayıl qeyd edib ki, gecə uşağı müəyyən saatda oyadıb tualetə aparmaqla bağlı valideynlər arasında müxtəlif yanaşmalar mövcuddur. Lakin uşağın gecə saat 2-də mütləq oyadılmasının bütün uşaqlar üçün standart və əsas müalicə üsulu kimi təqdim edilməsi düzgün deyil. Gecə planlı şəkildə oyatmaq bəzi ailələrdə praktiki tədbir kimi istifadə olunsa da, uzunmüddətli quru qalma vərdişinin formalaşdırılması baxımından enurez siqnalı kimi yanaşmalar daha çox tövsiyə olunur.Digər tərəfdən, uşağın axşam saatlarında həddindən artıq maye qəbul etməsinin azaldılması, yatmazdan əvvəl tualetə getməsi və gün ərzində kifayət qədər maye qəbul etməsi də ümumi davranış yanaşmasının bir hissəsi ola bilər. Lakin uşağı susuz saxlamaq düzgün deyil. NICE tövsiyələri uşaqların gündəlik kifayət qədər maye qəbul etməsinin vacibliyini vurğulayır və yalnız gecə maye qəbulunun idarə edilməsinə diqqət yetirilməsini tövsiyə edir.

“Axşam saatlarında maye qəbulunu tamamilə kəsmək olmaz. Uşaq susuz qala bilməz. Sadəcə yatmağa yaxın həddindən artıq maye qəbulunun qarşısını almaq, yatmazdan əvvəl sidik kisəsini boşaltmaq kimi sadə tədbirlər faydalı ola bilər. Burada məqsəd uşağı susuzlaşdırmaq deyil”, – deyə həkim bildirib.

Mütəxəssis həmçinin qəbizlik məsələsinə diqqət çəkib. Bəzən valideynlər uşağın bağırsaq problemini gecə altını islatma ilə əlaqələndirmir. Halbuki qəbizlik sidik kisəsinə əlavə təzyiq göstərərək enurezə və digər sidik simptomlarına təsir göstərə bilər. Buna görə də gecə altını isladan uşağın müayinəsi zamanı bağırsaq fəaliyyəti də qiymətləndirilməlidir. Elmi tövsiyələrdə də qəbizliyin müəyyən edildiyi halda onun müalicə olunması xüsusi olaraq qeyd edilir.Bəzi hallarda isə həkim tərəfindən desmopressin kimi dərman müalicəsi də nəzərdən keçirilə bilər. Bu preparat gecə sidik istehsalını azaltmağa kömək edən vazopressinin analoqudur. Lakin onun istifadəsi yalnız həkim məsləhəti və müvafiq qaydalara uyğun aparılmalıdır. Dərman qəbul edilən zaman maye məhdudiyyəti kimi xüsusi təhlükəsizlik qaydalarına əməl etmək tələb olunur. Buna görə valideynlərin uşağa özbaşına belə preparatlar verməsi düzgün deyil.

Uroloq-androloq bildirib ki, gecə altını islatma problemi ilə bağlı valideynlərin əsas səhvlərindən biri uşağı dərhal “xəstə” kimi qəbul etməsidir. Digər səhv isə problemin öz-özünə keçəcəyini düşünərək hər hansı xəbərdarlıq əlamətlərinə diqqət yetirməməkdir. Hər iki yanaşma düzgün deyil. Əsas məsələ əvvəlcə problemin yalnız gecə baş verib-vermədiyini müəyyənləşdirmək, daha sonra uşağın yaşına və vəziyyətinə uyğun yanaşma seçməkdir.

“Əgər uşağın yeganə problemi gecə altını islatmaqdırsa, ilk növbədə onu qorxutmaq və psixoloji təzyiq göstərmək lazım deyil. Amma gündüz də sidik qaçırma, tez-tez sidiyə getmə, ağrı, yanma, qəbizlik və digər əlamətlər varsa, mütləq həkim müayinəsi lazımdır. Çünki bu zaman səbəb başqa ola bilər”, – deyə Vasif İsmayıl əlavə edib.

Mütəxəssis sonda valideynlərə müraciət edərək bildirib ki, gecə altını islatma uşağın qəsdən etdiyi hərəkət deyil və bu məsələyə səbirli yanaşmaq lazımdır. Uşağın yaşına uyğun düzgün davranış tədbirləri, lazım gəldikdə enurez siqnalı və həkim nəzarəti altında digər müalicə üsulları problemin idarə olunmasına kömək edə bilər.Beləliklə, gecə altını islatan hər bir uşağı dərhal böyrək və ya sidik kisəsi xəstəsi kimi qiymətləndirmək doğru deyil. Xüsusilə gündüz heç bir sidik simptomu olmayan uşaqlarda bu vəziyyət çox vaxt ayrıca qiymətləndirilən gecə enurezi ilə bağlı olur. Lakin problemin tez-tez təkrarlanması, uşağın bundan ciddi narahat olması və ya gündüz simptomlarının da meydana çıxması halında həkimə müraciət etmək vacibdir. Ən əsası isə uşağı utandırmamaq, cəzalandırmamaq və problemin onun iradəsindən asılı olmadığını nəzərə almaqdır.

Nigar

Həmçinin oxuyun

Prezident sərəncam imzaladı: Bu şəxslərə şamil ediləcək

Baş nazirdən qərar: Bu insitut ləğv edildi

Boşanan şəxslərə vacib xəbər: Uşaqla bağlı bu qərar tələb olunacaq

Azərbaycan qazı Ermənistan bazarına çıxarıla bilərmi? – İqtisadçıdan açıqlama