Ağdaban Soyqırımı: Mədəniyyətimizə və Tariximizə Qarşı Yönəlmiş Qanlı Cinayət

MÜSAHİBƏ

766

08.04.2026, 21:42

8 aprel 1992-ci ildə Kəlbəcər rayonunun Ağdaban kəndində törədilmiş qətliam, Azərbaycan tarixinə ən qanlı səhifələrdən biri kimi həkk olunub.

Bu faciənin pərdəarxası məqamlarını və gizli qalan detallarını Tarix üzrə fəlsəfə doktoru, dosent Cəmilə Həsənova Oxu24.com-un suallarına cavab verərkən açıqlayıb.

– Cəmilə xanım, Ağdaban qətliamının törədilməsinin əsas səbəbləri və ermənilərin buradakı əsas motivləri nələr idi?

– Ağdaban qətliamı təsadüfi bir hərbi əməliyyat deyildi. Bu, əvvəlcədən düşünülmüş strateji və ideoloji planın tərkib hissəsi idi. Əsas səbəblərdən biri ərazinin strateji əhəmiyyətidir. Ağdaban kəndi coğrafi baxımdan Kəlbəcər rayonunun müdafiəsi üçün kilit mövqedə yerləşirdi. Ermənilərin məqsədi bu yüksəkliyi ələ keçirməklə Kəlbəcəri faktiki təcrid etmək idi ki, bu da bir il sonra rayonun tam işğalı üçün zəmin hazırladı. Digər tərəfdən, burada məqsəd bölgədəki azərbaycanlı əhalinin iradəsini qırmaq və onları qorxuya salaraq əzəli torpaqlarından didərgin salmaq, yəni etnik təmizləmə siyasətini həyata keçirmək idi.

– Həmin dövrdə regiondakı siyasi və hərbi mənzərə bu faciəyə necə təsir göstərdi?

– 1992-ci ilin yazında Azərbaycan dərin xaos və daxili böhran içində idi. Cəmi bir neçə ay əvvəl baş vermiş Xocalı soyqırımından sonra erməni hərbi birləşmələri daha da cəsarətlənmişdi. Paytaxtda hakimiyyət uğrunda gedən siyasi çəkişmələr vahid komandanlığın yaranmasına mane olurdu, bu da bölgələrdəki əhalini müdafiəsiz qoyurdu. Üstəlik, SSRİ-dən qalan hərbi texnikanın əhəmiyyətli hissəsinin ermənilərin əlinə keçməsi və onlara göstərilən xarici hərbi dəstək döyüşlərdə qeyri-bərabər şərait yaratmışdı.

– Ağdaban faciəsini digər soyqırımlardan fərqləndirən xüsusi məqamlar hansılardır?

– Ağdaban faciəsinin ən dəhşətli və fərqləndirici cəhəti onun mədəni irsimizə qarşı yönəlməsidir. Qətliam zamanı klassik aşıq sənətinin görkəmli nümayəndəsi Aşıq Şəmşirin kənddəki evi və on illərlə toplanmış zəngin arxivi, nadir əlyazmaları qəsdən məhv edilmişdir. Bu, təkcə fiziki deyil, həm də mənəvi və mədəni yaddaşımızı silmək cəhdi idi. Erməni silahlıları kəndi sadəcə işğal etmədilər, 130-dan çox evi yandıraraq kəndi yer üzündən silməyə çalışdılar. Dinc əhaliyə, xüsusən yaşlılara və uşaqlara qarşı göstərilən ekstremal qəddarlıq, insanların diri-diri yandırılması bu hadisəni ən ağır hərbi cinayətlərdən birinə çevirir.

– Bu gün bu faciəni necə xatırlamalıyıq?

– 8 aprel 1992-ci il Ağdaban soyqırımı tariximizdə silinməz bir yaradır. Bu hadisə həm hərbi-strateji hücum, həm siyasi böhranın acı nəticəsi, həm də xalqın mədəni sərvətlərinə və mülki əhalisinə qarşı yönəlmiş misilsiz bir vəhşilikdir. Biz bu həqiqətləri gələcək nəsillərə çatdırmalıyıq.

Müsahibəni hazırladı: Çimnaz Telmanqızı

Həmçinin oxuyun