Alkoqol qanda “yaxşı” xolesterini artırırmı? – Kardioloqdan AÇIQLAMA

TİBB

19.09.2026, 20:00

Xəbərlərimizi Google-da izləyin

Yeniliklərdən dərhal xəbərdar olun

Alkoqolun ürək-damar sisteminə təsiri ilə bağlı cəmiyyətdə uzun illərdir müxtəlif fikirlər səsləndirilir. Xüsusilə qırmızı şərabın ürək üçün faydalı olduğu, onun tərkibindəki bəzi maddələrin qanda “yaxşı” xolesterin hesab olunan HDL-nin səviyyəsini yüksəltdiyi barədə fikirlər geniş yayılıb. Bu səbəbdən bəzi insanlar az miqdarda şərab içməyin ürək və damar xəstəliklərindən qoruduğunu düşünürlər. Lakin mütəxəssislərin sözlərinə görə, məsələ bu qədər sadə deyil və HDL göstəricisinin müəyyən qədər yüksəlməsi alkoqolu sağlamlıq üçün faydalı vasitəyə çevirmir.

Kardioloq Ziya İsmayıloğlu Oxu24.com-a açıqlamasında bildirib ki, alkoqolun qanda yağların səviyyəsinə təsiri barədə danışarkən ilk növbədə onun ürək sağlamlığı üçün “müalicə vasitəsi” kimi təqdim edilməsinin qarşısını almaq lazımdır.

“Alkoqol içki qəbulu qanda yağların miqdarını azaldırmı? Bəzi növ üzümlərdən hazırlanan qırmızı şərab HDL xolesterolun miqdarını artıra bilir. HDL xolesterol LDL xolesteroldan fərqli olaraq damar tıxanıqlığı baxımından daha faydalı xolesterin hesab olunur. Ancaq burada çox incə bir məqam var. Bu mümkün təsiri sırf etil spirtin faydalı təsiri kimi qiymətləndirmək düzgün deyil. Ona görə də bunu alkoqol qəbulu üzərindən izah etmək yanlış yönləndirməyə, insanların alkoqol qəbulunu artırmasına səbəb ola bilər”, – deyə kardioloq bildirib.

Həkimin sözlərinə görə, xolesterinlə bağlı məsələdə yalnız HDL göstəricisinə baxmaq düzgün yanaşma deyil. Qanda xolesterinin müxtəlif fraksiyaları, triqliseridlər və digər metabolik göstəricilər birlikdə qiymətləndirilməlidir. İnsan üçün ürək-damar riskini müəyyən edən amillər arasında qan təzyiqi, siqaret istifadəsi, şəkərli diabet, artıq çəki, fiziki aktivlik, yaş, ailəvi risklər və LDL xolesterinin səviyyəsi də mühüm rol oynayır. HDL ənənəvi olaraq “yaxşı xolesterin” adlandırılır. Bunun əsas səbəbi HDL hissəciklərinin toxumalardan xolesterinin qaraciyərə daşınmasında rol oynamasıdır.

LDL isə xolesterinin toxumalara daşınmasında iştirak edir və yüksək LDL səviyyəsi aterosklerotik ürək-damar xəstəliklərinin əsas risk faktorlarından biri hesab olunur. Lakin HDL-nin sadəcə yüksək olması avtomatik olaraq insanın ürək-damar xəstəliklərindən qorunduğu anlamına gəlmir.Məhz buna görə də “HDL-ni artırmaq üçün qırmızı şərab içmək lazımdır” yanaşması tibbi baxımdan doğru hesab edilmir. Amerika Ürək Assosiasiyasının 2025-ci ildə açıqladığı elmi məlumatlara əsasən, bəzi müşahidə xarakterli araşdırmalarda az və orta səviyyədə alkoqol qəbulu ilə müəyyən ürək-damar göstəriciləri arasında potensial faydalı əlaqələr müşahidə edilsə də, daha müasir metodlarla aparılan araşdırmalar alkoqolun ürək sağlamlığına birbaşa qoruyucu təsirini təsdiqləmir. Assosiasiya alkoqol qəbul etməyən şəxslərə ürək sağlamlığı naminə içməyə başlamamağı tövsiyə edir.

Ziya İsmayıloğlu qeyd edib ki, qırmızı şərabla bağlı yayılan fikirlərin bir hissəsi onun tərkibində olan üzüm mənşəli maddələrlə əlaqələndirilir. Üzüm və digər bitki mənşəli qidalarda polifenollar kimi bioloji aktiv maddələr mövcuddur. Lakin həmin maddələrin mövcudluğunu alkoqollu içkinin özünün sağlamlıq üçün faydalı olması ilə eyniləşdirmək düzgün deyil.Burada başqa bir mühüm məqam da var. Qırmızı şərabın tərkibində üzüm mənşəli komponentlərlə yanaşı, etanol da var. Alkoqolun orqanizmə təsirini yalnız potensial olaraq faydalı görünən bir göstərici, məsələn, HDL səviyyəsi üzərindən qiymətləndirmək mümkün deyil. Çünki alkoqol qaraciyər, ürək-damar sistemi, beyin və digər orqanlara təsir göstərir. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı alkoqolun 200-dən çox xəstəlik, zədə və sağlamlıq vəziyyəti ilə səbəbli əlaqəsinin olduğunu bildirir.

Kardioloqun sözlərinə görə, xüsusilə “az miqdarda içilən alkoqol zərərsizdir” fikri də ehtiyatla qiymətləndirilməlidir. Çünki alkoqolun sağlamlığa təsiri insanın yaşından, cinsindən, qəbul etdiyi miqdardan, qəbul tezliyindən, yanaşı xəstəliklərindən və digər fərdi xüsusiyyətlərindən asılıdır. Ürək-damar baxımından da alkoqolun təsiri hər kəsdə eyni olmur.

“Alkoqol kəsinliklə bədənimiz üçün zərərlidir. Az miqdarda və çox miqdarda qəbul edilməsinin riskləri fərqli ola bilər, amma onu sağlamlıq üçün faydalı bir vasitə kimi təqdim etmək olmaz. Xüsusilə ürək sağlamlığını qorumaq üçün insana ‘qırmızı şərab iç’ demək düzgün yanaşma deyil. Əgər məqsəd HDL-ni və ümumilikdə lipid profilini yaxşılaşdırmaqdırsa, bunun üçün alkoqola müraciət etmək əvəzinə qidalanma, fiziki aktivlik, çəkinin nəzarətdə saxlanılması və digər sağlam həyat tərzi tədbirlərinə diqqət edilməlidir”, – deyə Ziya İsmayıloğlu vurğulayıb.

Mütəxəssis bildirib ki, alkoqolun ürək-damar sisteminə təsiri yalnız xolesterinlə məhdudlaşmır.Məsələn, daha yüksək miqdarda və xüsusilə müntəzəm və ya çox miqdarda qəbul edilən alkoqol arterial təzyiqin yüksəlməsi, ürək ritminin pozulması, kardiomiopatiya və ürək çatışmazlığı kimi problemlərlə əlaqələndirilir. Amerika Ürək Assosiasiyasının 2025-ci il məlumatlarında ağır alkoqol qəbulu və çox miqdarda, qısa müddətdə içmə ilə hipertoniya, koronar arteriya xəstəliyi, insult, aritmiyalar, kardiomiopatiya və ürək çatışmazlığı arasında əlaqənin ardıcıl şəkildə müşahidə olunduğu bildirilir.

Bu baxımdan insanın “məndə HDL aşağıdır, deməli qırmızı şərab içməliyəm” düşüncəsi düzgün deyil. HDL-nin səviyyəsi laborator analizlə müəyyən edilir və onun qiymətləndirilməsi digər lipid göstəriciləri ilə birlikdə aparılmalıdır. Əgər LDL və ya triqliseridlər yüksəkdirsə, yaxud ümumi ürək-damar riski artırsa, problemin həlli alkoqol qəbulunda deyil.

Həkimlərin diqqət çəkdiyi digər məsələ isə alkoqolun qan təzyiqinə təsiridir. Amerika Ürək Assosiasiyasının məlumatlarına görə, gündə iki və daha çox standart içkinin qəbulu qan təzyiqinin yüksəlməsi ilə əlaqələndirilə bilər. Xüsusilə artıq arterial hipertenziyası olan insanlarda alkoqol qəbulu əlavə risk yarada bilər.

Eyni zamanda, alkoqolun yalnız ürəyə təsir etdiyini düşünmək də düzgün deyil. Etanol orqanizmdə parçalanarkən asetaldehid kimi maddələr yaranır və alkoqolun müxtəlif orqanlara təsir mexanizmləri mövcuddur. ÜST alkoqolu kanserogen maddə kimi qiymətləndirir və onun ağız boşluğu, udlaq, qırtlaq, qida borusu, qaraciyər, yoğun bağırsaq və qadınlarda süd vəzi xərçəngi də daxil olmaqla bir sıra xərçəng növlərinin riskini artırdığını bildirir.

Bu səbəbdən “qırmızı şərab ürəyə faydalıdır” kimi sadələşdirilmiş fikir müasir tibbi yanaşmanı tam əks etdirmir. Əvvəllər aparılmış bəzi müşahidə araşdırmalarında az miqdarda alkoqol qəbul edən şəxslərdə müəyyən ürək-damar göstəricilərinin daha yaxşı olması müşahidə edilsə də, bu əlaqənin səbəb-nəticə əlaqəsi olduğu sübut edilməyib. İnsanların qidalanması, fiziki aktivliyi, sosial-iqtisadi vəziyyəti, siqaret çəkməsi və digər faktorlar nəticələrə təsir göstərə bilər. ÜST də alkoqolun mümkün “qoruyucu” təsirləri ilə bağlı bəzi tədqiqatların metodoloji məhdudiyyətlərinə diqqət çəkir.

Ziya İsmayıloğlu hesab edir ki, ürək-damar xəstəliklərindən qorunmaq istəyən insan diqqətini alkoqola deyil, sübut edilmiş həyat tərzi amillərinə yönəltməlidir. Tərəvəz, meyvə, tam taxıl, paxlalılar, balıq və digər sağlam protein mənbələri ilə zəngin qidalanma, doymuş yağların və əlavə şəkərin məhdudlaşdırılması, fiziki aktivlik, sağlam çəkinin qorunması və siqaretdən uzaq durmaq ürək sağlamlığı baxımından daha əsaslı yanaşmalardır. Amerika Ürək Assosiasiyasının 2026-cı il qidalanma tövsiyələrində də ürək-sağlam qidalanma modelində tərəvəz və meyvələrə, tam taxıllara, sağlam protein mənbələrinə və doymamış yağlara üstünlük verilməsi, alkoqol qəbul etməyən şəxslərin isə içməyə başlamaması qeyd olunur.

“İnsanlar bir qidanın və ya içkinin haqqında ‘xolesterini artırır’, ‘xolesterini azaldır’, ‘ürəyə faydalıdır’ kimi bir məlumat eşidəndə onu ümumi sağlamlıq qaydası kimi qəbul etməməlidirlər. Xolesterin məsələsi bütöv şəkildə qiymətləndirilməlidir. Bir göstəricinin dəyişməsi digər risklərin aradan qalxması demək deyil. Xüsusilə də bunu alkoqol qəbuluna bəraət qazandırmaq üçün istifadə etmək olmaz”, – deyə kardioloq bildirib.

Mütəxəssis sonda vurğulayıb ki, alkoqol qəbul etməyən insanın HDL-ni yüksəltmək və ya ürək-damar sağlamlığını qorumaq məqsədilə şərab içməyə başlaması üçün tibbi əsas yoxdur. Qırmızı şərabın tərkibində üzüm mənşəli faydalı maddələrin olması da həmin içkini sağlamlıq məqsədilə qəbul etməyə əsas vermir. Ürək sağlamlığı üçün əsas məsələ bir içkinin “faydalı” olub-olmaması deyil, insanın bütövlükdə qidalanma və həyat tərzidir.

Nəticə etibarilə, “qırmızı şərab HDL-ni artıra bilər, deməli alkoqol ürəyə faydalıdır” yanaşması düzgün nəticə deyil. Alkoqol qəbulunun potensial təsirlərini yalnız bir laborator göstərici ilə qiymətləndirmək olmaz. Ürək-damar sağlamlığının qorunması üçün alkoqolu müalicə və ya profilaktika vasitəsi kimi təqdim etmək əvəzinə, sübut edilmiş sağlam həyat tərzi prinsiplərinə üstünlük verilməsi daha doğru yanaşmadır. ÜST isə sağlamlıq baxımından alkoqol üçün risksiz səviyyənin müəyyən edilə bilmədiyini bildirir.

Nigar

Həmçinin oxuyun