Balinalar niyə bu qədər ağıllıdır? – Alimlər bunun əsas səbəblərini açıqlayırlar

CƏMİYYƏT

16.07.2026, 23:42

Balinalar dünyanın ən böyük canlıları olmaqla yanaşı, həm də ən yüksək intellektə malik heyvanlardan hesab olunur. Aparılan elmi araşdırmalar göstərir ki, idrak qabiliyyətinə görə balinalar primatlar və fillərlə birlikdə Yer üzünün ən ağıllı canlıları sırasında yer alır. Mütəxəssislərin fikrincə, onların bu qədər inkişaf etmiş intellektə sahib olmasının arxasında həm beyin quruluşu, həm sosial həyat tərzi, həm də milyonlarla il davam edən təkamül prosesi dayanır.

Alimlər bildirirlər ki, balinaların yüksək zəka səviyyəsinin əsas səbəblərindən biri onların böyük və mürəkkəb beyin quruluşudur. Məsələn, sperma balinasının beyni təxminən 8 kiloqram ağırlığında olur ki, bu da Yer üzündə yaşayan bütün heyvanlar arasında ən ağır beyindir. Təkcə beynin böyük olması intellekt göstəricisi sayılmasa da, onun quruluşu və funksional inkişafı balinaların idrak imkanlarını xeyli artırır.

Araşdırmalar göstərir ki, balinalarda beynin boz maddəsi və beyin qabığı – yəni korteks hissəsi olduqca yaxşı inkişaf edib. Məhz bu hissə düşünmə, yaddaş, qərarvermə, emosiyalar və mürəkkəb davranışların formalaşmasına cavabdehdir. Bu xüsusiyyət sayəsində balinalar uzun müddət məlumatı yadda saxlaya, bir-birlərini tanıya, öyrənə və əldə etdikləri bilikləri nəsildən-nəslə ötürə bilirlər.

Mütəxəssislər qeyd edirlər ki, balinalar tək yaşayan canlılar deyil. Onlar yüksək sosial münasibətlərə malikdirlər və ailə qrupları şəklində yaşayırlar. Bu qruplarda əməkdaşlıq, qarşılıqlı yardım və ünsiyyət mühüm rol oynayır. Balinalar bir-birinə təhlükə barədə xəbərdarlıq edir, balalarını birlikdə qoruyur və ov zamanı komanda şəklində hərəkət edirlər.

Xüsusilə kambur (humpback) balinalar bunun ən maraqlı nümunələrindən hesab olunur. Onlar mürəkkəb melodiyalara bənzəyən uzun mahnılar oxuyurlar. Bu mahnılar vasitəsilə bir-biri ilə əlaqə saxlayır, yerlərini bildirir və sosial münasibətlərini qoruyurlar. Alimlər hesab edirlər ki, bu səslər sadəcə instinkt deyil, müəyyən mənada öyrənilən və zamanla dəyişən "ünsiyyət dili" xüsusiyyəti daşıyır.

Balinaların ov üsulları da onların yüksək intellektindən xəbər verir. Məsələn, bəzi növlər balıq sürülərini hava qabarcıqlarından ibarət xüsusi halqalar yaradaraq mühasirəyə alır, sonra isə birlikdə hücum edərək ovu daha asan ələ keçirirlər. Bu cür koordinasiyalı davranış planlaşdırma, əməkdaşlıq və yüksək idrak qabiliyyəti tələb edir.

Alimlər bildirirlər ki, balinalar milyonlarla il ərzində insanlardan tamamilə fərqli təkamül yolu keçiblər. Buna baxmayaraq, onların inkişaf etdirdiyi mürəkkəb sosial davranışlar, emosional münasibətlər və problem həll etmə bacarıqları insan intellekti ilə müəyyən oxşarlıqlar nümayiş etdirir.

Araşdırmalar həmçinin göstərir ki, balinalar sevinc, qorxu, kədər və bağlılıq kimi emosiyaları hiss edə bilirlər. Onlar yaralı və ya zəif fərdlərə kömək edir, balalarını illərlə qoruyur və bəzi hallarda ölmüş balalarının yanında uzun müddət qalaraq qeyri-adi davranışlar nümayiş etdirirlər. Bu faktlar onların emosional zənginliyini də ortaya qoyur.

Mütəxəssislərin fikrincə, balinaların yüksək zəka səviyyəsi təkcə böyük beyinlə deyil, beynin mürəkkəb quruluşu, inkişaf etmiş sosial münasibətləri, güclü yaddaşı, ünsiyyət bacarığı və milyonlarla il davam edən təkamül nəticəsində formalaşmış davranış xüsusiyyətləri ilə əlaqədardır. Məhz bu xüsusiyyətlər balinaları Yer üzünün ən maraqlı və ən ağıllı canlılarından birinə çevirir.

Həmçinin oxuyun