21 Fevral – Ana Dili Günü: bir millətin səsi, bir tarixin nəfəsi

CƏMİYYƏT

804

21.02.2026, 19:35

21 fevral – Ana Dili Günü sadəcə təqvimdə qeyd olunan bir tarix deyil; bu gün millətin yaddaşının, ruhunun və gələcəyə uzanan yolunun adıdır. Dil bir xalqın yalnız ünsiyyət vasitəsi yox, onun tarixi yaddaşı, mənəvi kodu və ideoloji dayağıdır. Ana dili olmayan millət tarixdə adını saxlamaz, gələcəyə sözünü ötürə bilməz.

Bu günün beynəlxalq səviyyədə tanınması da təsadüfi deyil. UNESCO 21 fevralı dünya xalqlarının dil hüquqlarını qorumaq, dil müxtəlifliyini yaşatmaq və assimilyasiyaya qarşı durmaq məqsədilə Beynəlxalq Ana Dili Günü kimi təsis edib. Amma bizim üçün bu gün daha dərin, daha ağrılı və daha məsuliyyətlidir. Azərbaycan dili bizim üçün Azərbaycançılıq ideologiyasının əsas sütunu, milli varlığın daşıyıcısıdır. Bu dil Nizamidən Xaqaniyə, Füzulidən Cavidə, Cəfər Cabbarlıdan Bəxtiyar Vahabzadəyə, ustad Şəhriyarə qədər uzanan böyük bir mənəvi xəzinənin açarıdır.

Dövlət müstəqilliyimizin möhkəmlənməsi də məhz ana dilinin dövlət dili statusu qazanması ilə paralel inkişaf edib. Bu gün Azərbaycan Respublikasında ana dilinin hüquqi və institusional qorunması dövlət siyasətinin ayrılmaz hissəsidir.

Ana Dili Günü deyiləndə, istər-istəməz, bir ağrı da yada düşür: o taylı–bu taylı Azərbaycan gerçəyi. Bu tayda ana dilində məktəb, universitet, televiziya, dövlət sənədi var. O tayda isə – yəni İran sərhədləri daxilində yaşayan milyonlarla soydaşımız üçün ana dili çox vaxt evin içində pıçıltı, küçədə isə riskdir.

Cənubi Azərbaycanda ana dilində təhsil hüququnun məhdudlaşdırılması, mətbuatın və mədəni ifadənin təzyiq altında saxlanılması təkcə siyasi məsələ deyil – bu, dil üzərindən aparılan kimlik mübarizəsidir. Dil zəiflədikcə milli yaddaş da zəifləyir; yaddaş itdikcə isə assimilyasiya sürətlənir. Buna baxmayaraq, o taylı soydaşlarımız ana dilini qorumaq üçün böyük fədakarlıqlar göstərirlər: evdə, folklorda, musiqidə, şeirdə, sosial mediada. Bu müqavimət göstərir ki, dil yaşayan orqanizmdir – onu boğmaq olar, amma öldürmək mümkün deyil.

Ana dili ilə bağlı gələcəyimiz təsadüfi axına buraxıla bilməz. Burada həm dövlətin, həm ziyalının, həm də cəmiyyətin ortaq məsuliyyəti var.

1. Vahid dil strategiyası

Bütöv Azərbaycan düşüncəsi çərçivəsində ana dili məsələsi yalnız bu tayın rahatlığı ilə ölçülməməlidir. O taylı soydaşlarımızın dil mübarizəsi milli-mənəvi gündəmin mərkəzinə gətirilməlidir.

2. Rəqəmsal dil diplomatiyası

İnternet, sosial media, onlayn təhsil platformaları ana dilinin sərhədsiz yayımı üçün əsas vasitədir. O taylı gənclər üçün rəqəmsal Azərbaycan dili resursları, açıq dərslər, virtual kitabxanalar strateji əhəmiyyət daşıyır.

3. Ədəbiyyat və mədəniyyət körpüsü

Dil ən güclü şəkildə ədəbiyyatda yaşayır. O taylı və bu taylı yazarların ortaq platformalarda təmsil olunması, ortaq antologiyalar, ortaq layihələr dilin parçalanmasına qarşı mədəni sipərdir.

4. Ana dilinə ideoloji münasibət

Ana dili yalnız filoloji məsələ kimi yox, milli təhlükəsizlik və milli varlıq məsələsi kimi dərk olunmalıdır. Dilə laqeydlik gələcəkdə kimliyə laqeydliyə çevrilir.a

21 fevral bizə xatırladır ki, dil susanda millət də susur. Ana dili yaşadıqca, o taylı–bu taylı bütün Azərbaycan bir-birinə bağlı qalır. Bu dil bizim ortaq taleyimiz, ortaq yaddaşımız və ortaq gələcəyimizdir.

Ana dilini qorumaq – keçmişi xatırlamaq deyil, gələcəyi qurmaqdır. Bu gün danışdığımız dil sabah övladlarımızın Vətən anlayışını müəyyən edəcək. Buna görə də 21 fevral yalnız bayram yox, milli vicdan günüdür.

Azərbaycan Yazıçılar Birliyi Sədrinin müşaviri,yazıçı-şair Sayman Aruz