ChatGPT haramdır! – Mollanın qorxusu.Turan Etibaroğlu yazır...

Dünyamız sürətlə dəyişir. Texnologiya artıq həyatımızın bir hissəsi olmaqla kifayətlənmir; o,  həyat tərzimizi, düşüncə tərzimizi, hətta dünyanı qavrayışımızı formalaşdırır. Artıq gündəlik həyatımızda smartfonlar, internet, proqram təminatları, tətbiqlər olmadan yaşamaq çətin görünür. Elmi araşdırmalardan tutmuş gündəlik işlərimizə qədər hər sahədə texnologiyanın izi görünür.

Bu dəyişimin mərkəzində isə süni intellekt (AI) dayanır. Təhsildə müəllimlərin köməkçisi, tələbələrin fərdi təlimçisi, tibbdə xəstə analizlərini sürətləndirən sistem, hüquqda böyük məlumat bazalarını qısa zamanda dəyərləndirən alət, mediada informasiya emal edən köməkçi və gündəlik həyatda insanlara vaxt qazandıran vasitədir. Süni intellekt sayəsində insanlar mürəkkəb məlumatları daha sürətli qavrayır, layihələr hazırlayır, elmi məqalələr yazır, hətta mürəkkəb elmi konseptləri daha sadə və başa düşülən formada öyrənirlər. Amma bütün bu inkişaf qarşısında, bəzi çevrələr çıxıb “ChatGPT-dən dini sual soruşmaq haramdır, cəhənnəmə aparan yoldur” deyirlər. Bu cümlə texnologiyanın mahiyyətindən çox, həmin şəxslərin dünyaya baxışını ortaya qoyur. Problem texnologiyada deyil; problem onu anlamayan, ondan qorxan və bu qorxunu dini pərdə altında təqdim edən düşüncə tərzindədir. Əgər insan süni intellektdən istifadə edərək dini biliklərini artırır, xarici dilləri öyrənir, hüquqi və tibbi məlumatları təhlil edir və ya elmi araşdırmalar aparırsa, burada “haram” olan nədir? Süni intellekt insan ağlını dəstəkləyən, onun işini asanlaşdıran bir vasitədir. Amma bəzi çevrələr onu anlamaq əvəzinə, “şeytani vasitə”, “günah” və ya “cəhənnəmə gedən yol” kimi təqdim etməyə üstünlük verirlər. Bu, dərin dini düşüncə deyil, açıq savadsızlıqdır. Ən təhlükəlisi odur ki, bu insanlar özlərini dini müdafiəçi kimi təqdim edirlər. Halbuki etdikləri şey dini qorumaq deyil, dini oyuncaq etməkdir. Allahın adını hər anlaşılmayan məsələdə hökm alətinə çevirmək, əsassız, məntiqsiz, hətta komik səslənən fikirlər söyləmək, əslində dini də, müqəddəs anlayışları da ucuzlaşdırır. Din bu qədər səthi və gülünc hökm bazasına çevrilməməlidir. Din insanı düşünməyə, sual verməyə, araşdırmağa və idrak etməyə çağırır.

Bu gün “ChatGPT-dən dini sual soruşmaq haramdır” deyənlərin məntiqli ardıcıllığı varsa, sabah eyni məntiqlə elektron Qurani-Kərim tətbiqi haram sayıla, onlayn dərslər “əsl elm” hesab olunmaya, YouTube moizələri günah elan edilə bilər. Telefonla dualar qəbul olunmaz, PDF formatında dini kitab oxumaq savab gətirməz elan oluna bilər. Kalkulyator “təvəkkülü azaldan cihaz”, mikrofon “səsi süniləşdirən alət”, internet isə “fitnənin yeni ünvanı” elan oluna bilər. Bunlar absurd səslənir. Amma “ChatGPT haramdır” cümləsi də eyni dərəcədə gülməlidir. Fərq yalnız ondadır ki, biri hələ deyilməyib, digəri artıq deyilib. Belə çıxışlar cəmiyyətdə dinin özünü də gülünc vəziyyətə salır. İnsanlar dini yox, dini hər yerdə şablon kimi istifadə edən şəxslərə gülməyə başlayır. Əslində din sual verməyə, araşdırmağa, öyrənməyə çağırır. Sual vermək günah deyil; əksinə, sual verən insanın həqiqəti axtarması təqdirəlayiqdir. Təəssüf ki, bəzi insanlar sual verəni təhlükəli görür, çünki sual verən müqayisə edir, təhlil edir, kor-koranə inanmır. Problem texnologiyada deyil, düşünən insanda olur. Texnologiyanın cəmiyyətimizdəki rolu yalnız akademik və gündəlik həyatla məhdudlaşmır. Süni intellekt dövlət idarəçiliyində böyük məlumat bazalarını analiz edir, iqtisadi trendləri proqnozlaşdırır, tibbdə xəstə məlumatlarını daha dəqiq qiymətləndirir, elmi tədqiqatlarda verilənlərin sürətli təhlilinə imkan verir. Dünya bu texnologiyanı düzgün istifadə etməyi öyrənir, etik və hüquqi çərçivələrini müzakirə edir, universitetlər yeni proqramlar açır, şirkətlər milyardlarla vəsait xərcləyir, dövlətlər gələcəyin iqtisadiyyatını bu texnologiya üzərində qurmağa çalışır. Bütün bunlar göstərir ki, süni intellekt yalnız bir alət deyil; o, həm də düşüncə və təhlil tərzinin dəyişməsini tələb edir. Texnologiyanı qadağa ilə deyil, düzgün və məlumatlı istifadə ilə anlamaq lazımdır.

Bəs biz nə edirik? Biz bəzi çevrələrdə əsas narahatlıq kimi “ChatGPT halaldırmı?” sualını eşidirik. Bu, cəmiyyətdə süni qorxu yaradır, gəncləri yenilikdən uzaqlaşdırır, elmə maraq əvəzinə qorxu və şübhə toxumu səpir. Halbuki texnologiya səhv edə bilər, insan da. Kitabda səhv ola bilər, moizədə, müəllifdə, natiqdə, internet saytında da. Doğru yanaşma qadağa deyil; məlumatı yoxlamaq, müqayisə etmək və ağlı işlətməkdir. Texnologiyanı haram elan etməklə cəmiyyət nə dindar, nə də ağıllı olur; sadəcə geri qalır.

Həmçinin oxuyun

PUA-lar Bakı səmasına qaldırılacaq - Müdafiə Nazirliyi XƏƏRDARLIQ YAYDI

SON DƏQİQƏ! Tramp İranla bağlı tapşırıq verdi: 5 gün...

Əhaliyə ŞAD XƏBƏR: Həmin layihənin icrası başladı    —  Bu istiqamətlərdə...

Azərbaycanın ən qocaman generalı: 90 yaşını qeyd edir   — 7 nazir və 3 baş prokurorla işləyib

“ChatGPT haramdır” deyənlər əslində texnologiyadan yox, dəyişən dünyadan qorxurlar. Yeniliyi anlamadıqları üçün düşmən kəsilirlər, sonra da bu düşmənçiliyi din adı ilə ört-basdır edirlər. Amma bu dini müdafiə deyil. Bu dini qorxu, qərəz və savadsızlıq vasitəsinə çevirməkdir. Allahın adından istifadə edib şəxsi düşüncə kasadlığını hökm kimi sırımaqdır. Əsl dini yaşatmaq yox, onu gülünc vəziyyətə salmaqdır. Cəmiyyətləri cəhənnəmə aparan yol süni intellekt deyil. Cəmiyyətləri geriyə aparan, qaranlıqda saxlayan və inkişafdan uzaqlaşdıran əsas qüvvə cəhalətin müqəddəsləşdirilməsidir. Texnologiyadan yox, cəhalətdən qorxmaq lazımdır. Çünki süni intellekt yanlış cavab verə bilər, amma cəhalət bütöv bir cəmiyyəti yanlış yola sürükləyə bilər. Texnologiya səhvlər edə bilər, amma o, insanın işini asanlaşdırır, bilik və təhlil imkanlarını artırır. Cəhalət isə, səhv etməkdən fərqli olaraq, bütün cəmiyyəti qaranlığa sürükləyir, inkişafı ləngidir və bilik axtarışını əngəlləyir.

Əslində problem texnologiyanın özü deyil, texnologiyanı qorxu, məhdudiyyət və savadsızlıqla birləşdirən insanların mövqeyidir. Biz gəncləri, tələbələri, alimləri və tədqiqatçıları yeni vasitələrdən istifadə etməyə təşviq etməliyik. Onları qorxu ilə deyil, bilik və ağıl yolu ilə inkişaf etdirməliyik. İnsanlar düşünməyə, araşdırmağa, sual verməyə davam etməlidir. Çünki sual vermək və araşdırmaq həqiqətin başlanğıcıdır. Qorxu və cəhalət isə yalnız insanların gələcəyini karanlığa sürükləyir. Texnologiya haram deyil; cəhalət isə hər zaman təhlükəlidir.